مرد شماره ۲ مصر و روياي رياستجمهوري
همه راهها به سازمان اطلاعات ختم ميشود. اين جملهاي است كه برخي از كارشناسان روابط ايران و مصر در مورد دلايل عدم برقراري رابطه ميان ايران و مصر بيان ميكنند. منظور از اين جمله اين است كه عمر سليمان، رئيس سازمان اطلاعات مصر نقش مهمي در تعيين سياستهاي داخلي و خارجي مصر دارد. البته اين نقش در سياست داخلي مصر محدود نميشود و سياست خارجي را نيز در بر ميگيرد.
هرگاه خبري مبنيبر سفر سليمان به يكي از كشورهاي همسايه منتشر ميشود به اين معناست كه مبارك پيامي ويژه دارد. كافي است در سفرهاي اخير مرد قدرتمند مصر مروري كنيم تا متوجه نقش مهم سليمان در عرصه سياست خارجي مصر باشيم. او در چند ماه اخير به سودان سفر كرد تا در مورد يكي از مهمترين وقايع قاره سياه يعني برگزاري رفراندوم براي جدايي جنوب مسيحي اين كشور با رهبران خارطوم گفتوگو كند. وي براي رايزني با مقامات عربستان در مورد مذاكرات آشتي به عربستان سفر كرد. براي مذاكرات صلح به فلسطين سفر كرد و با هدف بررسي شهرك سازيها و پرونده هستهاي ايران به اسرائيل رفت.
شايع است كه يكي از دلايل عدم شكل گيري روابط تهران و قاهره عدم تمايل عمر سليمان به برقراري روابط است؛كسي كه مستقيما بودجههاي هنگفتي ر ا از ايالاتمتحده دريافت ميكند و به همين دليل وي به يكي از جدي ترين مخالفان ايجاد سفارتخانه ايران در مصر تبديل شده است.
اين روزها در رسانههاي مختف نام عمر سليمان مرد قدرتمند مصر بهعنوان يكي از كانديداهاي احتمالي انتخابات رياستجمهوري اين كشور شنيده ميشود و حتي برخي از تحليلگران اعتقاد دارند كه عمر ميتواند روياي جمال مبارك را براي جانشيني پدر بهباد دهد. عمر سليمان را استاد جمال ميدانند اما بهنظر ميرسد كه رابطه استادي و شاگردي به رابطه دو رقيب براي جانشيني رئيس 82ساله مصر تبديل شده است. اين در حالي است كه حسنيمبارك رسما كانديداتوري خود را براي انتخابات مصر اعلام كرده است. اما با اين وجود مبارك بيمار است و تا سپتامبر سال 2011 كه انتخابات رياستجمهوري برگزار خواهد شد، عرصه سياسي مصر ميتواند صحنه تحولاتي جديد باشد بر همين اساس جمال جوان و سليمان كاركشته اميدوارند كه اقبال رياستجمهوري يكي از بزرگترين كشورهاي عربي بهسوي آنها برگردد و بههمين دليل است كه تحركات آنها آغاز شده است.
در اواخر تابستان سال جاري بود در ماه آگوست كمپين مردمي طرفداران جمال مبارك اعلام حضور كرد. هر گاه در مصر نام كمپين مردمي يكي از شخصيتهاي معروف دولتي مطرح ميشود بهمعناي اعلام غيررسمي حضور فرد مورد نظر در انتخابات است. اما طولي نكشيد كه كمپين مردمي عمر سليمان نيز در ماه سپتامبر در برابر اين كمپين قد علم كرد. كمپيني كه با نصب پلاكاردهايي بزرگ بر ديوارهاي مصر آغاز بهكار كرد و در اين پلاكاردها عمر سليمان بهعنوان جانشين واقعي حسنيمبارك عنوان شده بود. ظهور اين كمپين تبليغاتي نشان داد كه عمر سليمان بهعنوان يكي از قديميترين و نزديكترين ياران حسنيمبارك براي رقابت با جمالمبارك انگيزه بالايي دارد. شايد سليمان بر اين اعتقاد است كه اگر قرار است كسي بهعنوان جانشين مبارك 82 ساله انتخاب شود هيچكس شايستهتر از او نيست. بهخصوص اينكه عمر سليمان چه در ميان ردههاي حزبي و چه در ميان جامعه روشنفكري مصر بهعنوان مرد شماره2 اين كشور مطرح است و برخي او را قدرتمند ترين استاد جاسوسي در خاورميانه ميدانند و به همين دليل است كه در تبليغات كمپين عمر سليمان اشاره شده است؛ « نه جمال، نه اخوان، ما عمر سليمان را
ميخواهيم.»
مرد آرام و كمحرف
سليمان را مردي آرام ميدانند كه به ندرت سخن ميگويد اما زماني كه سخن ميگويد با آرامي و اطمينان و با كلماتي شمرده صحبت و تلاش ميكند خود را جلوي مخاطب دوست داشتني و منطقي نشان دهد. او در سرزنش افراد زبان تندي دارد. انتقادات وي از ياسر عرفات در حضور مسئولان اسرائيلي و جورج تنت، رئيس اسبق سازمان سيا مشهور است. شايد همين رويكرد او باعث شده تا برخي از مقامات اسرائيلي از وي تمجيد كنند.
بنيامين بن عليذر، وزير دفاع سابق اسرائيل ميگويد:« ما ميتوانيم روي او حساب كنيم. او به وعدههاي خود عمل ميكند.»سليمان از خانودهاي نه چندان مرفه در مصر عليا به دنيا آمد. او در شهر كوچك قنا در ساحل شمالي رود نيل بزرگ شد. بعد از كودتاي جمال عبدالناصر بسياري از جوانان مصري در آرزوي پيوستن به افسران آزاد بودند. او در سال 1954 مدتي بعد از انقلاب عبدالناصر در آكادمي نظامي پذيرفته شد و مدتي بعد هم براي تكميل آموزشهاي نظامي خود به مسكو رفت و بعد از بازگشت به كشورش در بخش برنامهريزيهاي استراتژيك ارتش استخدام شد و از اين زمان بود كه سليمان جوان به حوزه كارهاي اطلاعاتي نيز راه يافت. او بين سالهاي 1962 تا 1967 در جنگ يمن حضور يافت تا انقلاب عربي ناصري مسير خود را طي كند.
سليمان در جنگ خفتبار ششروزه اسرائيل و اعراب در سال 1967 و در جنگ سال 1973 نيز حضور داشت. او مطالعات دانشگاهي خود را در دانشگاههاي آيين شمس و قاهره طي كرد و در اواسط سالهاي 1980 در رشته حقوق و علوم سياسي مدرك گرفت. وي همچنين در مركز آموزشي جان اف كندي در فرت براگ آموزش اطلاعاتي ويژهاي را طي كرد و اين مرحله آموزشي يكي از مهمترين مراحل حرفهاي وي بود. در سال 1991 وي از سوي حسنيمبارك بهعنوان رئيس اداره اطلاعات نظامي منصوب شد و اين انتصاب با حمله عراق به كويت و نخستين جنگ خليجفارس همزمان شده بود.
او در اين جنگ موظف بود با ارتش آمريكا هماهنگيهاي لازم را بهعمل آورد. در سال1993 نيز از سوي حسنيمبارك بهعنوان رئيس سازمان امنيت مصر منصوب شد؛ سازماني قدرتمند در مصر كه بازوي اصلي حسنيمبارك رئيسجمهور مصر نيز محسوب ميشود. سازماني كه موظف بود با رويكردهاي مسلحانه در مصر برخورد جدي كند. ورود وي به سازمان اطلاعات مصر با حملات جماعه الاسلاميه و سوءقصدهاي صورتگرفته همزمان شده بود. براي مبارزه با گروههاي مسلح اسلامگرا عمر سليمان سازمان اطلاعات مصر را به آخرين تجهيزات مدرن مجهز كرد. او تا سال 1997 موفق شد تا حدود فراواني رويكردهاي مسلحانه در مصر را مهار كند و در سال 1995 نيز موفق شد توطئه عليه حسنيمبارك را خنثي كند. توطئهاي كه همزمان با ورود مبارك به اديس ابابا تدارك ديده شد. در حالي كه چندين گلوله به اتومبيل رئيسجمهور برخورد كرده بود، سليمان به راننده دستور ميدهد با يك چرخش رئيسجمهور را به هواپيمايي ويژه برساند تا رئيسجمهور مصر بدون هيچ آسيبي به مصر بازگردد. ظاهرا سليمان قبلا از فعاليت گروههاي اسلامگرا در برخي از كشورهاي آفريقايي خبر داشته و براي چنين اتفاقي تدابير ويژهاي را اتخاذ كرده است.
تنها راه رئيسجمهوري
سليمان كه به فرد محبوب و ناجي مبارك تبديل شده بود در سال 2000 در مراسم تشييع جنازه حافظ اسد براي نخستينبار در انظار عمومي ظاهر شد و از همان زمان نقش وي در بسياري از مناقشات خاورميانه پررنگ شد و بههميندليل وزير امور خارجه مصر او را در سفرهايش به ندرت همراهي ميكند. اما عمر سليمان براي رياستجمهوري خود با يك مشكل اساسي مواجه است.
طبق اصلاحات انجام شده در سال 2005 كانديداي رياستجمهوري مصر بايد حداقل به مدت يكسال عضو يك حزب باشد و اين حزب هم حداقل بايد پنج سال سابقه كار داشته باشد و حداقل پنج درصد از كرسيهاي پارلمان را نيز در اختيار داشته بشد. كانديداي مورد نظر بايد از حمايت 250نماينده برخوردار باشد. سليمان اما بهعنوان يك فرد نظامي نميتواند عضو ورهبر يك حزب باشد. تنها راهي كه براي وي باقي ميماند انتخاب وي بهعنوان معاون رئيسجمهور است، همان راهي كه پيش از او انور السادات و حسنيمبارك طي كردند. مبارك تاكنون از اين اقدام خودداري كرده و معاون خود را انتخاب نكرده است. تنها شانس سليمان مخالفت حلقههاي نفوذ و سلسله مراتب نظامي با جانشيني جمالمبارك است و در سايه اين فشار است كه سليمان ميتواند به رياستجمهوري مصر اميدوار باشد