روزهاي سرد سياست و بازار داغ مناظره
چه در روزهاي ركود باشيم و چه در اوج سياستورزي، چه شوقي در ميان اهالي سياست باشد و چه نباشد، هستند سياستمداراني كه پاي ثابت گفتوشنود هستند، دعوت دانشگاهها را ميپذيرند، ردپايشان را ميتوان در ستونهاي مطبوعاتي ديد و ميكوشند كه تنور سياست را در محافل دانشگاهي و مطبوعاتي گرم نگهدارند. چهرههايي چون صادق زيباكلام كه در همين 10 روز سه بار به مناظرههاي پرحاشيه رفته است، حجتالاسلام رسايي، مصطفي كواكبيان و صفار هرندي.
دانشگاه بهجاي صداوسيما
در يكسال گذشته، مهمترين مولفهاي كه پس از انتخابات در ميان درخواستهاي سياسي خودنمايي ميكرد، برگزاري مناظرههاي چالشي به خصوص در صداوسيما بود. موافقان اين رويه، برگزاري مناظرههاي انتخاباتي در سيما را دليل رونق گرفتن فضاي سياسي و افزايش نشاط در ميان محافل دانشگاهي و رسانهاي ميدانستند. در همين راستا، البته تلويزيون گامهايي برداشت. «ديروز، امروز و فردا» عنوان برنامهاي از صداوسيما بود كه در سال گذشته فرصت پخش مناظرههاي تلويزيوني مستقيم را ابتدا به كانديداهاي رياستجمهوري و پس از آن به سياسيون داد تا به ارائه ديدگاههاي خود و سپس نقد مواضع طرف ديگر مناظره بپردازند. از ديگر مناظرههاي پرطرفدار سيما در سال گذشته «سياست ايراني» بود كه از شبكه چهارم سيما پخش ميشد اما عمر اين برنامه بهدليل برخي مخالفتها كوتاه بود. اكنون اما در غياب صداوسيما و تعطيلي مناظرههاي تلويزيوني، ميتوان دانشگاهها را اصليترين و مهمترين جايگاه براي برگزاري مناظرههاي سياسي قلمداد كرد كه البته محدوديتهايش چون صداوسيما نيست و در ابعاد مختلف به طرفين مناظره اجازه ميدهد تا شفافتر و
با صراحت بيشتري به بيان مواضع خود و نقد رقيب بپردازند كه همين مسئله موجب ايجاد نشاط سياسي و پويايي فضاي دانشگاهي ميشود.
مرد هميشه آماده براي مناظره
صادق زيباكلام در ميان مناظرهكنندگان، رتبه اول را دارد. كمتر پيش ميآيد او دعوت به مناظرهها را رد كند بهنحوي كه طي هشت ماهي كه از سال 89 ميگذرد، او در بيش از 10 مناظره حضور يافته است.
از جمله مناظرههاي معروف او ميتوان به مناظرههايي اشاره كرد كه يك طرف آن خسرو معتضد، عباس سليمينمين، حميد رسايي يا رهدار بودند. نوع مباحثي كه زيباكلام در قبل از سال 88 مطرح ميكرد، از بعد جنجالي و حاشيهاي خارج بود و بيشتر به مباحث تئوريك و دانشگاهي ميپرداخت اما در ماههاي اخير او به بحثهاي تاريخي تمايل نشان ميدهد و در چهار مناظره اخير بارها از رضاخان و همچنين آغامحمدخان قاجار نام برده كه همين امر انتقادات زيادي متوجه او كرده است. از سوي ديگر، زيباكلام كه عنصري دانشگاهي است، بر اين عقيده است كه صرف بيان مباحث نظري در سطح نخبگان سياسي و اجتماعي فاقد كارايي لازم است لذا بايد با حضور در بين توده مردم و دانشگاهيان، اين مباحث و مواضع سياسي را به آنها منتقل كرد. دفاع او از مواضع هاشميرفسنجاني در طول سالهاي گذشته نيز يكي از نقاط حاشيهبرانگيز حضور زيباكلام در محافل دانشگاهي بوده است.
مرد جنجالي مناظرهها
حميد رسايي هم مانند زيباكلام به مناظرههاي سياسي در دانشگاهها و صداوسيما ميرود و البته مناظرههاي او همواره با حاشيه همراه است. از جالبترين مناظرههاي رسايي ميتوان به مناظرهاي اشاره كرد كه در 25 مردادماه ميان او و جوانفكر برگزار شد و بيش از يك مناظره، شباهت به نشستي براي دفاع از دولت و مشايي داشت. او بار ديگر در اسفند 88 در مناظرهاي بهصورت تلفني حضور يافت كه به غير از كوچكزاده ديگر نماينده حامي دولت حضور داشت. شايد دفاع از رئيسجمهور و دولت و در عين حال نقدهاي صريح به اصلاحطلبان تنها ويژگيهاي مناظرههاي رسايي در طول سالهاي اخير باشد. او علاقهاي به مباحث تئوريك ندارد و در اغلب مناظرهها، خاطراتي از خود براي تعريف دارد. جالب است بهرغم علاقه شديد رسايي براي حضور در مناظرهها، او چندان تمايلي از خود براي گفتوگو با رسانهها نشان نميدهد و ترجيح ميدهد مواضع خود را از طرق سايت خود به اطلاع رسانهها برساند. ميزان حضور رسايي در مناظرههاي تلويزيوني در سال جاري بيشتر از مناظرههاي دانشگاهي است كه شايد علت آن، انتقادات و اعتراضات دانشجويان به حضور او در دانشگاهها باشد. او در سال جاري با زيباكلام و
جوانفكر مناظره كرد اما در سال گذشته با چهرههاي اصلاحطلب مانند تاجزاده و مزروعي و گرامي مقدم و ابطحي و كواكبيان هم مناظرههايي داشت كه اكثر آنها از فضاي مناظره خارج و تبديل به صحنههاي جدل سياسي شد. كاهش حضور رسايي در مناظرههاي دانشگاهي و حتي تلويزيوني نسبت به سال قبل بهخوبي مشهود است كه شايد علت آن غيبت اصلاحطلبان در صحنه باشد چرا كه در سال جاري تنها با زيباكلام و جوانفكر به مناظره پرداخته است كه اين دو را نميتوان در جرگه اصلاحطلبان جاي داد.
آماده مناظره با رئيسجمهور
از طيف اصلاحطلبان هم كواكبيان بيش از سايرين به مناظره علاقه دارد و در سال جاري حدود پنج مناظره حضور يافته است. از جمله مناظرههاي كواكبيان در سال اخير ميتوان به مناظره با ذوالنور، محمدي و داوري اشاره كرد كه البته مناظره او با صفارهرندي در سال 89 و مناظره با شريعتمداري در سال 88 جذابتر از ساير مناظرهها بود. كواكبيان كه مديرمسئول نشريه مردمسالاري است بيشتر به مناظرههايي كه ارتباط به رسانه دارد، دعوت ميشود كه از آن جمله ميتوان به مناظرههاي او با صفارهرندي و حسين شريعتمداري، مديرمسئول كيهان و عبدالرضا داوري معاون خبرگزاري ايرنا اشاره كرد. اگرچه ذات مناظره بحث بر سر يك موضوع از پيش تعيين شده است اما در مناظرهاي كه ميان كواكبيان و شريعتمداري برگزار شد، هر يك موضوعي را دنبال كردند. كواكبيان به بيان ايرادات جريان اصولگرايي پرداخت و شريعتمداري به تشريح جريان فتنه پرداخت كه ارتباطي با هم نداشت. در مناظرههايي كه موضوع آن خط امام(ره) باشد، هم از كواكبيان كه در اين زمينه صاحبنظر است، دعوت ميشود. او در بحثهاي خود در مناظرههايش همواره شوخي با طرف مقابل را چاشني مناظره ميكند و از اين طريق به آرام ماندن
فضاي مناظره كمك ميكند به نحوي كه در كمترين مناظرهاي كه كواكبيان در آن حضور دارد تنش يا اعتراض شكل ميگيرد. كواكبيان در سوم مهر ماه امسال و پس از اظهارات رئيسجمهور در باب در راس امور نبودن مجلس، براي چندمين بار، براي مناظره با احمدينژاد يا نماينده او اعلام آمادگي كرد.
صبورترين مناظرهكننده دولتي
حسين صفارهرندي از طيف اصولگرايان هم در سال گذشته حضوري غيرقابل پيشبيني در دانشگاهها داشت كه يا در قالب مناظره بود يا براي سخنراني به دانشگاهها دعوت ميشد. ويژگي صفارهرندي در مناظرههايش حفظ آرامش است و حتي در زماني كه در سال گذشته يكي از دانشجويان به سمت او لنگه كفش پرتاب كرد، با سعه صدر برخورد و مناظره را ادامه داد. او از شعارهايي كه در سخنرانيها و مناظرهها عليه او سر داده ميشود هم نميرنجد و با صبر و حوصله پاسخ شعارها را ميدهد.
در سال جديد و بهويژه ماههاي اخير صفارهرندي ديگر تمايلي از خود براي حضور در مناظرههاي دانشگاهي نشان نميدهد ولي با اين حال، كم نيستند چهرهها و دانشگاههايي كه مشتاق حضور وزير سابق فرهنگ و ارشاد اسلامي در محافل سياسي و دانشگاهي هستند.
آخرين مناظره صفارهرندي به ارديبهشتماه سال جاري برميگردد كه آن سوي ميدان مصطفي كواكبيان حضور داشت. سجاد صفارهرندي، پسر وزير سابق ارشاد هم همانند پدر به مناظره علاقه دارد و در ايام انتخابات رياستجمهوري دهم از جمله مناظرهكنندگان دانشجويي بود.
نماد نيمه غايب
صفارهرندي، رسايي، زيباكلام و كواكبيان، مردان مناظره اين ايام سياست ايران، نمادي از نيمه غايب سياست هستند. نيمهاي كه پويايي، گفتوگو، مناظره، نشست و برخاست و... وجوه غالب آن را تشكيل ميدهند، بستر بلوغ سياسي ميشود و مشاركت اجتماعي را فزوني ميبخشد. بدين اعتبار، فارغ از گرايشهاي سياسي و سليقههاي جناحي، بايد چنين كوششها و حضورهايي را پاسداشت.