پرسشی درباره چرایی بیکاری
کجای طناب اشتغال گره کور خورده است؟
فرارو- اگر ماجرا به همین سادگی است، دولت چه دلیلی برای استنکاف از سرمایهگذاری دارد؟ در واقع باید این سوال را از منتقدین اقتصادی دولت پرسید که آیا مطمئنید مشکل عدم اهتمام دولت به سرمایهگذاری است؟ آیا دولت از سرمایهگذاری نکردن سوء نیتی دارد، یا این که این فرصت برای امر مهمتر و دارای اولویتتری هزینه میشود؟ این سوالات هنوز پاسخ روشنی پیدا نکرده اند و شاید گره اشتغال در اینجا باشد.
به گزارش فرارو ؛ «اشتغال» یکی از مهمترین دلمشغولیهای شهروندان و دولتمردان ایرانی در سالهای گذشته بوده است. «ایجاد اشتغال» از آن چیزهایی است تصور ضرورت آن موجب تصدیق میشود: بدیهی بدیهی. کسی هیچ وقت از خودش نمیپرسد چرا و به چه دلیل ایجاد اشتغال ضرورت دارد، گویا ذاتیترین وظیفه دولت این مسئله باشد.
بیکار کسی است که در جستجوی کار است و در فنّ و حرفه عادی خود کاری را نمییابد که مزد عادی را به دست آورد. برخی معتقدند احساس بی ارزشی، فقر و تنگدستی، بزهکاری، اعتیاد و عقبماندگی کشور و جامعه از جمله پیامدهایی هستند که به صورت مستقیم ناشی از بیکاری هستند، یا رشد شاخصهای مربوط به آنها ارتباط مستقیمی با افزایش بیکاری دارد. ضمن این که بیکاری طولانیمدت با خود تاٌثیرات نامطلوبی را به همراهی دارد. مثلاً که کاهش اشتغالپذیری کارجو نیز از جمله آنهاست.
افزون بر آن به اعتقاد استوار برخی از اقتصاددانان ایجاد اشتغال رابطه مستقیمی با ایجاد عدالت اجتماعی دارد: «ایجاد اشتغال برای خانوادهای که در آن نیروی بیکار وجود دارد، به معنای افزایش بینظیر درآمد است. اشتغال پایدار و مولد بهترین راه گسترش عدالت اجتماعی است». ایجاد اشتغال همان قدر ضروری است که بسط و گسترش عدالت اجتماعی و این مورد اخیر بدون مورد نخست محقق نمیشود.
اما طی سالیان گذشته اشتغال همواره به عنوان معضل فراروی دولتهای گوناگون جلوه میکرده است. تنها دولت محمود احمدینژاد نیست که زیر انتقادات شدید به خاطر افزایش بیکاری قرار دارد، این انتقادات در دوران خاتمی وجود داشت و حتی این را نباید از خاطر برد که بر اساس آمار مربوط به بیکاری، در سال 87 نرخ بیکاری به 10.4 درصد رسید که به جز سال 1383، کمترین میزان نرخ بیکاری در طول دهه گذشته از سال 1376 بودهاست. هر چند در همین سال قریب 500 هزار شغل از میان رفته است!
البته درباره آمارهای دولت محمود احمدینژاد مناقشه بسیار است. به اعتقاد کارشناسان آنچه سبب شده دولت احمدینژاد در آمار بیکاری توفیق یابد آن است که تعریف بیکاری از نظر سازمانهای جهانی مرجع در این زمینه تغییر کرده و کسی که در هفته یک ساعت شاغل باشد، دیگر بیکار نیست.
موسیالرضا ثروتی، نماینده مردم بجنورد، با بیان این که ممکن است کسی روزانه 100 ساعت کار کند، اما قادر به تامین مخارج خود نباشد، اظهار میدارد: «ارزش افزوده یک ساعت کار کردن کارخانه ای در کشورهای پیشرفته برابر یک سال ارزش افزوده قالیباف های ایران است. پس با آن یک ساعت کار در هفته شاید در کشور پیشرفته فرد بتواند مخارج زندگیش را تامین کند اما در کشور ما این طور نیست. بنابراین این آمارهای بیکاری خیلی واقعی و قابل اعتنا نیستند».
این آمار چه واقعی باشند، چه نه مسئله ایجاد اشتغال تبدیل به یکی از ضرورتهای غیرقابل انکار امروز شده است. وجود قریب 4 میلیون نفر بیکار، با همین آمار نه چندان واقعی و غیر قابل اعتنا نگرانی بزرگی است که باید آن را مرتفع نمود و در این میانه هم انگشت اتهام پیش از همه به سوی دولت است. از ثروتی اصولگرا تا انصاری اصلاحطلب معتقدند دولت سرمایهگذاری نکرده است و بیکاری صدای چوب عدم سرمایهگذاری در سنوات اخیر است که امروز در آمده است.
به همین دلیل بود که محمود احمدینژاد از سرمایهگذاری 50 میلیون تومانی برای هر نفر صحبت کرد و گفت با این حجم سرمایهگذاری اگر اشتغال ایجاد نشده است، علت را باید در جای دیگری جستجو کرد.
احمدینژاد نگفت جای دیگر، یعنی کجا، اما جمشید انصاری عضو کمیسیون اقتصادی در این باره گفت: «محاسبات نشان میدهد برای ایجاد هر فرصت شغلی حدود 30 میلیون تومان سرمایهگذاری-در بخش کشاورزی کمتر و در بخش صنعت بیشتر- نیاز است. اگر ما این سرمایهگذاریها را انجام داده باشیم، این فرصتهای شغلی نیز ایجاد میشود. در حال حاضر نیز 4.5 میلیون نفر بیکار در کشور وجود دارد، اگر ما برای هر نفر 30 میلیون تومان سرمایهگذاری کرده باشیم، باید چیزی نزدیک 135هزار میلیارد تومان سرمایهگذاری کرده باشیم. وقتی کل بودجه کشور ما، 125 هزار میلیارد تومان بوده است، گمان نمیکنم که این ارقام، ارقام صحیحی باشد».
بدین گونه باز هم انگشت اتهام باز هم به سمت دولت برگشت، اما سوال اساسی در اینجاست که پس این همه ارقام و اعتبارات که دولت اعلام میکند به کجا میرود؟ ثروتی اعتقاد دارد این ارقام اعلام میشوند، اما تخصیص نمییابند، چرا که بانکها چنین پولی را در اختیار ندارند. به همین دلیل وی طرفدار انتشار اوراق مشارکت برای جذب سرمایهگذاری است تا باتضمین سود توسط دولت، مردم پولهای خود را تبدیل به سرمایه کنند.
وی درباره این مسئله میگوید: «برای بنگاههای زودبازده هم تسهیلاتی می دهند، مثلا همین 11 هزار میلیارد تومان اما آیا همین مقدار تسهیلات واقعی بوده و وجود دارد؟ مثلا در استان خراسان شمالی یک مربته اعلام کردند 770 میلیارد تومان و یک مرتبه هم این رقم را 900 میلیارد تومان اعلام کردند اما از آن 770 میلیارد تومان بنگاههای زودبازده طبق آماری که خود وزارت کار داده، 23 درصد تسهیلات تخصیص یافته اند و از آن 23 درصد هم 50 درصد منتهی به شغل شده است. به عبارتی یعنی 50 درصد آن انحراف داشته است».
وی اینگونه نتیجه میگیرد: «طبق آماری که وزارت کار داده، در طول چهار سال از 770 میلیارد تومان در نهایت 12 درصدش منتهی به شغل شده است. یا در سفر دوم آقای رییس جمهور به این استان، 900 میلیارد تومان به تصویب کرده اند اما 22 ماه گذشته و تنها یک درصد آن جذب شده است».
حرف را خلاصه کنم، همه با تکنیکهای متفاوت مدل سادهای ارائه میدهند: زمینه سرمایهگذاری فراهم شود، در بلندمدت اشتغال ایجاد میشود. دولت سرمایهگذاری کند وسرمایه جذب کند، بیکاری کم میشود. پس چرا مدل به این سادگی جواب نمیدهد؟ همه میگویند دولت میلی به سرمایهگذاری ندارد.
اگر ماجرا به همین سادگی است، دولت چه دلیلی برای استنکاف از سرمایهگذاری دارد؟ در واقع باید این سوال را از منتقدین اقتصادی دولت پرسید که آیا مطمئنید مشکل عدم اهتمام دولت به سرمایهگذاری است؟ آیا دولت از سرمایهگذاری نکردن سوء نیتی دارد، یا این که این فرصت برای امر مهمتر و دارای اولویتتری هزینه میشود؟ این سوالات هنوز پاسخ روشنی پیدا نکرده اند و شاید گره اشتغال در اینجا باشد.