درباره املای بدون غلط طرحی که درباره آن مطالعه نشده است
استانی شدن انتخابات مجلس؟
فرارو- طراحان استانی و تناسبی شدن انتخابات مجلس گمان میکنند طرحی بسیار خلاقانه و مبتکرانه ارائه داده اند، غافل از این که هرچه قدر نوآوری در طرحی زیادتر میشود، احتمال اشتباه بودن آن نیز بسیار است. جالب آن است که مطالعه جدی و خاصی پیرامون این طرح به چشم نمیخورد.
به گزارش فرارو؛ روزنامه خبر از نامعلوم ماندن سرنوشت آنچه طرحهای دوقلوی انتخاباتی نامیده شود، خبر داده است. به نوشته این روزنامه این طرح اگرچه به کمیسیون مشترک کمیسیونهای امنیت ملی، حقوقی، اجتماعی و شوراها ارجاع شده، اما به دلیل حضور برخی از اعضای کمیسیون مشترک در کمیسیون تلفیق این طرحها تا کنون به جایی نرسیده اند.
تا کنون تنها کلیات طرح استانی شدن انتخابات در کمیسیون مشترک به تصویب رسیده است و با توجه به اطاله زمان بسیار برای بررسی این طرح، حسینیان رئیس کمیسیون مشترک، خواستار ارجاع این طرح به دیگر کمیسیون متبوع وی، یعنی کمیسیون شوراها شده است. اما بر اساس این طرح چه اتفاقی قرار است بیافتد؟ طرحی که امضای 53 نماینده مجلس بر پای آن نشسته است.
یکی از اصلیترین دغدغههای طراحان آن بوده است که از نگرانی نمایندگان مجلس نسبت به حوزه انتخابیه خود کاسته شود و نگاه خود را معطوف به مسائل ملی و کلان نمایند. به عقیده طراحان نظام کنونی انتخاباتی مجلس سبب شده است تا منتخبین به جای آن که توجه خود را مصروف مسائل کلان کنند همواره دغدغههای عمرانی برای حوزه انتخابیه خود داشته باشند؛ حال آن که بر اساس قانون اساسی این نمایندگان، وکلای کل ملت به حساب میآیند.
طراحان این طرح نخست در نظر داشتند تا انتخاب نمایندگان صرفاً به صورت استانی باشد، تا نه تنها فرد منتخب از رهگذار جدالهای قومی درون شهرستان برای خود رای نیاندوزد بلکه عطف توجه وی از مردم شهرستان به کل مردم استان تغییر کند و بدین ترتیب از مسائل جزئی انفکاک بیشتری یابد. افزون بر همه اینها گسترش وسعت حوزه انتخابی سبب میشود تا نماینده ناگزیر از مدد جستن از احزاب انتخاباتی میشود و همه اینها به انسجام مجلس کمک میکند.
اگرچه دغدغههای نمایندگان طراح، دغدغههای محترم و قابل اعتنایی است و اگرچه استدلالهای آنان نیز صحیح به نظر میرسد، اما اوّلین سنگ بر سر اجرای این طرح را خود نمایندگان طراح انداخته اند و انتخابات استانی را به انتخابات نیمهاستانی- نیمهشهرستانی تبدیل کرده اند. حشمتالله فلاحتپیشه در این باره مینویسد: «یکی دیگر از دغدغههای استانی شدن انتخابات، کمرنگ شدن نقش اقلیتهای قومی و منطقهای و دینی بود اما با منفک شدن برخی شهرهایی که اقلیتهای قومی و دینی در آن جمعیت زیادی دارند، مثل زابل، این دغدغه نیز برطرف میشود چرا که در این شهرها دیگر انتخابات به شکل استانی برگزار نخواهد شد».
و در مقابل صولت مرتضوی، معاون وزیر کشور میگوید: «طرح نمایندگان مجلس درباره استانی شدن انتخابات نه مرغ است نه شترمرغ، نه استانی است نه حوزه ای. معتقدیم انتخابات یا باید استانی برگزار شود یا با همین سبکی که وجود دارد ولی طرح نمایندگان مجلس تلفیقی از این است که فرآیند انتخابات را سختتر و تصمیم گیری مردم را با مشکل مواجه میکند».
البته حشمتالله فلاحتپیشه و سایر طراحان این را در نظر نگرفته اند که «اقلیتهای قومی و دینی» تنها گروههای اقلیتی ایران به شمار نمیروند و ساختار ایران، ساختاری است که جامعهشناسان آن را «موزاییکی» مینامند. وانگهی تبدیل کردن ساختار انتخاباتی به این حالت بینابین از «عدالت» انتخاباتی میکاهد، مسئله ای که یکی از دغدغههای طراحان نظام جدید بوده است.
نظریهپردازان نظامهای انتخاباتی بر این نکته تاکید دارند که حوزههای انتخابیه نباید به سبکی تشکیل شوند که منجر به حذف یک گروه قومی یا مذهبی از فرآیند انتخابات شود. فارغ از این ایرادها اینک چه نظامی برای انتخابات مجلس پیشنهاد شده است؟
بر اساس نظام پیشنهادشده، هر استان حوزه انتخابیه اصلی و هر شهرستان حوزه انتخابیه فرعی است. هر کاندیدایی مختص به حوزه انتخابیه فرعی است، اما برای انتخاب شدن باید دست کم 20 درصد از آرای صحیح (و نه ماخوذه) کل استان را کسب نماید. مردم نیز گزینش خود را در سطح استانی انجام میدهند.
بر اساس این شیوه نمایندهای برگزیده میشود که علاوه بر کسب نصاب 20 درصدی از سایر کاندیداهای حوزه انتخابیه فرعی خود نیز رایی بیشتر کسب نموده باشد. اما اگر هیچ یک از کاندیداهای حوزه انتخابیه فرعی، قادر به کسب نصاب نشده باشند، در اینجا دیگر انتخابات به دور دوم کشیده نخواهد شد و انتخاب وی بر اساس فهرستهای انتخاباتی صورت میگیرد.
بر این اساس اگر فردی در برگه رای خود، تنها نام کاندیداهای یک فهرست خاص را نوشته باشد، چه همه نامهای فهرست چه بعضی نامهای آن را، رای او برای آن فهرست نیز محسوب میشود. توجه داشته باشید برگه رای نباید حاوی اسامی کاندیداهای مستقل و یا کاندیداهای سایر فهرستها باشد، چرا که دراین صورت این رای برای هیچ فهرستی محسوب نخواهد شد. در مرحله بعدی فهرستی که بیشترین رای را کسب کرده باشد، قادر به تصاحب کرسیهای باقیمانده خواهد بود. آن کرسیها نیز به کاندیداهایی تعلق میگیرد که بیشترین رای را در میان افراد غیرمنتخب فهرست مذکور داشته باشند.
نمایندگان طراح معتقدند با این کار نقش احزاب تاثیرگذارتر میشود، اما آنها به این مسئله توجه نکرده اند زمانی که احزاب کشور در کل کشور کادر حزبی تربیت نکرده باشند، با این مناسبات تنها به تابلوهای اسامی کاندیداها تبدیل میشوند.
افزون بر آن که اگر طراحان مبتکر و خلاق این طرح لیستهای انتخاباتی سه دوره گذشته مجلس را مطالعه میکردند متوجه میشدند که فهرستهای انتخاباتی مجلس دارای چنان همپوشانی هستند که نمیتوان به آنها اتکا کرد. حتی در شهری مثل تهران که احزاب بیش از همه شهرهای دیگر مرجعیت دارند، و حتی در انتخابات مجلس ششم که از قطبیترین انتخاباتها در مرحله رقابت بوده است چنان همپوشانیهایی میان لیستهای رقیب وجود دارد که هر عاقلی را از اتکای حقوقی و ساختاری به لیستها بر حذر میدارد.
اگرچه ایده چنین طرحی بسیار پسندیده و در خور ستایش است، اما فقدان مطالعه و کار کارشناسی در آن بیش از هرچیز دیگری آزاردهنده است. نمایندگان مجلس در شرایطی میخواهند از وظایف محلی نمایندگان مجلس بکاهند که در این اندیشه نیستند که چه آلترناتیوی برای مطالبات عمرانی و توسعهای مردم حاشیهنشین وجود دارد.
کاستن از دغدغههای محلی نمایندگان پارلمان تنها از راهگذار گسترش شمار اعضا و اختیارات شوراهای محلی (شهر و روستا) ممکن است نه استانی یا ایالتی کردن انتخاب نمایندگان پارلمان، که اتفاقا کوچکتر بودن حوزههای انتخابیه به مبانی گزینش نماینده مجلس نزدیکتر است.
حشمتالله فلاحتپیشه مدعی است زمینههای لازم افزایش اختیارات شوراهای شهر و روستا با تغییر قانون در سه سال پیش مهیا شده است. قانونی که تاکنون اجرا نشده و هنوز معلوم نیست چه نقاط ضعف و چه کاستیهایی دارد.