آگاه
کد خبر: ۵۹۲۰۸

از آماری که هست، از آماری که نیست

سمیه توحیدلو


فرارو- سمیه توحیدلو در پست جدید وبلاگ خود (برساحل سلامت) به اظهارات روز گذشته محمود احمدی‌نژاد پرداخته است. وی آن بخش از اظهارات رییس جمهور، درباره عدم ارائه آماری که احساس بدبختی به جامعه تزریق می‌کند را مدنظر قرار داد و نقد کرد.

این نوشته توحیدلو با عنوان "از آماری که هست، از آماری که نیست" به این شرح است:

ظاهرا دیروز به مناسبت روز جهانی آمار همایشی برگزار شده و آقای احمدی نژاد هم در آن صحبت هایی کرده اند. خبر را که می خوانم صحبت از پنهان کردن آمار ِ مایوس کننده است. حرفی که پیش تر رییس مرکز آمار هم گفته بود که موظفند آمار هایی که نشانه های ضعف های کلان در جامعه است را در اختیار رسانه ها قرار ندهند.

البته در کنار این پنهان کاری اماری، رییس دولت بر لزوم داشتن آمار صحیح و دقیق نیز تاکید کرده اند. اما مطابق فرمایش ایشان بهتر است آمار به شکل متحد اعلام شود و به تلویح از اختلاف آمارهای منتشر شده در نهادهای مختلف انتقاد نموده اند.

آمار یکی از مهم ترین داده ها برای برنامه ریزی های کاربردی در سطح جامعه است. درست است که سالهاست علم اجتماعی از به عدد در نیامدن بسیاری از شاخص ها سخن گفته اند، اما هیچگاه لزوم کسب اطلاع از داده های جامعی که شاخص های سرراست و مشخصی دارد را زیر سوال نبرده اند. چند دسته عدد و رقم آماری وجود دارد.

یک دسته طرح های جامع مرکز آمار است که به شمارش تعداد واجدین یک شاخص خاص می پردازد. امار جمعیت زنان، دانش آموزان، بیکاران، معتادان و حاملان بیماری های پرخطر و … یک دسته از امار اعلام شده نرخ های غالبا اقتصادی است که دارای شاخص های جهانی و مشخص است.

البته نهادهای مختلف به فراخور حال خویش در وزن دهی به شاخص ها فعالند و لذا امارهای یکسانی را به دست نمی دهند. آمار تورم، رشد اقتصادی و امثالهم جزو این دسته محسوب می شود. دسته سومی هم وجود دارد که آماری است از نگرش سنجی های صورت گرفته در سطح جامعه.

به دلیل سخت بودن و وقت بر بودن این نگرش سنجی ها، اغلب جامعه آماری ای نمونه انتخاب می شود که خصوصیات جامعه اصلی را داشته باشد. عددها و ارقامی که از چنین پژوهش هایی به دست می آید، به جهت شناخت بهتر و تحلیل دقیق تر و برنامه ریزی های بعدی مورد استفاده قرار می گیرد. بنا به دقت و حجم کار ازرش هر کدام از انها می تواند مشخص باشد.

در سالهای گذشته بغیر از مرکز آمار و بانک مرکزی که نهادهای اعلام کننده آمارهای از نوع یک و دو بودند، پایگاه جامع داده های آماری ای تشکیل شده بود که پژوهش هایی از نوع سوم را تحت پوشش قرار می دادند. پژوهش هایی که متولیان مختلفی داشت و در این پایگاه به معرض عموم قرار داده می شد.

مجموعه پیمایش ارزش ها و نگرش های ایرانیان، جزو معدود پیمایش های ملی انجام شده بود که تا سالها مورد استناد محققان و پژوهش های بعدی قرار می گرفت. این روزها حتی اگر این قبیل پژوهش ها در سطح کلان انجام می شود، اطلاع رسانی و پایگاه داده ای برای استفاده سایر محققان وجود ندارد.

آنچه این روزها شاهدش هستیم، همانطور که در صدر این مطلب نیز بدان اشاره شد، بی اهمیت نشان داده شدن امر پژوهش و حتی جمع آوری آمار است. حتی اگر این اعداد و ارقام جمع اوری شد، عده ای هستند که نمی خواهند و یا نمی توانند این آمار را در اختیار دیگرانی قرار دهند که قرار است از طریق آنها به فهم بهتری از وضعیت جامعه دست پیدا کنند.

نکته مهم اینجاست که حتی کسانی که دسترسی خوبی به واقعیت های آماری هم دارند، این روزها تصویر و تصور درستی از امارهای ارائه شده ندارند. به عنوان مثال وزیر علوم که ادعای فرار مغزها را پوچ می دانند، خودشان اعلام کرده اند که در کلیه مقاطع تحصیلی از هر سی نفر یک نفر برای تحصیل مهاجرت کرده است و این رقم را بسیار ناچیز می دانند.

این در حالیست که همانگونه که آقای وزیر مستحضر هستند، مهاجرین اغلب از جمله افراد شاخص و نخبه دانشگاهی می باشند و حتما می دانند که در اینصورت مهاجرت سه درصد از کل جمعیت دانشجو، در واقع در میان زبده های امر تحصیل رقم بسیار بالایی است.یا اینکه وزیر کار و امور اجتماعی بیکاری اعلام شده توسط نهادهای ذیربط را نمی پذیرند و تصورشان این است که نهایت میزان بیکاری در کشور می تواند ۳۰ درصد باشد.

ایشان هیچ اشاره ای به بیکاری پنهان و شاخص های موجود برای سنجش بیکاری نمی کنند. و البته این فرافکنی ها درباره تورم، رشد اقتصادی و بقیه مواردی از این دست در بین آنها که ظاهرا به این گنج پنهان اماری نیز دسترسی دارند، امری مرسوم است. ظاهرا قرار نیست کسی با کمک این ارقام و اعداد فکری به حال جامعه و آینده آن بکند.

از همان روز که نمودارها نمود دعوای سیاسی مناظره ای شد، متاسفانه آمار آنقدر رنگ و بوی سیاسی گرفته است که هرگونه برخورد سیاسی اعم از پنهان کردن یا دستکاری کردن آن امری طبیعی به نظر می رسد. و این میانه فرصت هاست که از دست می رود، و واقعیت هاست که زیر دستورالعمل ها و بخشنامه ها خاک می خورد. با این شرایط باید که از ایشان به عنوان مرد حرفه ای آمار یاد کنند!

ارسال نظرات
خط داغ