تحلیل رفتار روسیه در قبال ایران
رييس روس تكنولوژي اخيرا مدعي شده است که روسيه فقط به ايران پيشپرداختي که بابت خريد سيستمهاي "اس ـ 300" از سوي تهران پرداخت شده را بدهکار است و هيچ غرامت ديگري به خاطر امتناع از قرارداد در نظر گرفته نشده است.
مسکو فقط پيشپرداخت قراداد اس ـ 300 را به ايران بدهکار است.
سرگي چمزوف روز پنجشنبه به خبرنگاران گفت: "ما 166,8 ميليون دلار بابت اين قرارداد پيشپرداخت دريافت کرده بوديم و بر اساس بند "فورس ماژور" اين قرارداد موظفيم که اين پيش پرداخت را باز گردانيم. ما ذرهاي بيش از آن پرداخت نخواهيم کرد".
وي تاکيد کرد: «فورس ماژور در اين قرارداد، قطعنامه شوراي امنيت سازمان ملل متحد محسوب ميشود که بر اساس آن دميتري مدودف ـ رييس جمهوري روسيه ـ حکمي صادر کرد. به همين خاطر ما قرارداد مذکور را فسخ کرده و کل مبلغ پيش پرداختي را که دريافت کرده بوديم، پس خواهيم داد.»
در واكنش به اين ادعا برخي تحليلگران مسائل سياست خارجي كشورمان با تاكيد بر اينكه « ايران از همه روشهاي قانونمند براي حفظ حقوقش استفاده خواهد كرد» خاطرنشان كردند كه « بايد شرايطي فراهم شود كه روسها نتوانند به راحتي با برگ ايران امتياز بگيرند» و همچنين گفتند كه « روسها تلاش دارند به روابطشان با غرب به ويژه آمريكا لطمه وارد نكنند».
بايد شرايطي فراهم شود كه روسها نتوانند به راحتي با برگ ايران امتياز بگيرند
يك كارشناس مسائل بينالملل اظهار كرد: «تحويل ندادن سامانه موشكي اس ـ 300 از سوي روسيه براي ايران ضرري نخواهد داشت، به شرط اينكه ايران بتواند مبلغ پرداخت شده براي خريد سامانه موشكي را پس گرفته و براي ساخت پدافند هوايي در حد نياز كشور اقدامات لازم را انجام دهد.»
حسين علايي درباره اقدامات اخير روسيه در قبال ايران اظهار كرد: «در چند سال گذشته روسيه تصميماتي در راستاي منافعش با آمريكا اتخاذ كرده است. به نظر ميرسد كه در سالهاي گذشته تلاش شده است روسيه از برگ ايران امتياز بزرگي براي حل مشكلاتش با آمريكا فراهم كند و تاكنون در مسايل نظامي و هستهيي از اين موضوع براي گرفتن امتياز از آمريكا بهره برده است.»
وي در ادامه با اشاره به تحويل ندادن سامانه موشكي اس ـ 300 از سوي روسيه به ايران افزود: «مساله سامانه موشكي اس ـ300 نيز در همين راستا ميتواند مورد تحليل قرار گيرد. وقتي كه روسيه اعلام كرد كه سامانه موشكي را با قيمت گران به ايران ميفروشد در واقع براي خود فضايي ايجاد كرد كه آمريكا به مذاكره با روسيه براي جلوگيري از فروش اين سامانه به ايران نياز پيدا كرد؛ بنابراين بعد از چند سال گفتوگو روسيه با ايران درست بعد از اين كه آمريكا خواست قطعنامه تحريمي را عليه ايران تصويب كند و همكاري روسيه با آمريكا در اين شرايط معنا پيدا كرد، روسيه پذيرفت با دريافت امتيازاتي فروش سامانه موشكي را به ايران معلق كند.»
وي افزود: «روسيه در دوران اوباما توانست مساله دخالت آمريكا در امور گرجستان و اوكراين را تا حد زيادي كاهش دهد و آمريكاييها پذيرفتند كه جمهوريهاي شوروي سابق در روسيه باقي بماند اما در مقابل همكاري اين كشور در مسايل هستهيي ايران و در موضوع افغانستان كاهش يافت. در واقع روسيه در تلاش بود كه با طرح فروش سامانه موشكي اس ـ300 در ايران يك فضاي كسب امتياز براي خود ايجاد كند كه اين كار را انجام داد. و اكنون روسيه در فضايي قرار گرفته تا حدي اين امتيازات تامين شده اعلام كرده است كه فروش اين سامانه را متوقف كرده است.»
اين كارشناس مسائل بينالملل درباره محدوديتهاي اعمال شده از سوي روسيه عليه ايران ادامه داد: «به نظر ميرسد روسيه تلاش دارد در چارچوب قطعنامه 1929 در قالب يك اقدام بينالمللي كارهايي انجام دهد. شايد بهتر است ايران تبديل به يك بازيگر قوي بينالمللي شود همانطور كه روسها از برگ ايران امتيازاتي به دست آورند ايران هم ميتواند در مسايل بينالمللي شرايطي فراهم كند كه نياز خود را افزايش دهد و روسها نتوانند از برگ آنها به راحتي براي گرفتن امتياز استفاده كنند و به جاي اينكه خود را در معرض تحريمها قرار دهند، از ظرفيتهاي بينالمللي استفاده كرده و فشار تحريمها را كم كند و از اين فضابراي كسب امتيازات بينالمللي استفاده كند.»
روسها تلاش دارند به روابطشان با غرب به ويژه آمريكا لطمه وارد نكنند
همچنين يك استاد دانشگاه درباره عملكرد ايران در برابر اقدامات اخير روسيه گفت: «ايران بايد دكترين مشاركت فعال در درون را در سياست خارجي خود دنبال كند.»
مهدي مطهرنيا اظهار كرد: «اساسا در روند تاريخي پس از فروپاشي شوروي، روسيه رفتارهاي متفاوتي از خود نشان داده است. روسها از يك سو به ايران به عنوان يك كشور پيشرو در خاورميانه براي محدودسازي حركتهاي رقيب به جا مانده از جنگ سرد نگاه ميكنند و از سوي ديگر ايران را در تحركات منطقهيي و حركت بازار جهاني انرژي رقيب خود ميدانند.»
وي ادامه داد: «بنابراين اگر چالشهاي ايران و آمريكا ادامه يابد، براي حفظ وضع موجود روسيه ميتواند در منافع ملي ايران از اهميت بالايي برخوردار شود و به طبع آن بهرهبرداريهاي لازم را انجام دهد اما روسها در عين حال تلاش ميكنند به گونهاي در خط تعادل قرار گيرند تا بهرهبرداري از اين وضع موجود با ايران، به وضع مطلوب روابط روسيه با غرب به ويژه آمريكا لطمه وارد نكند.»
اين استاد دانشگاه خاطرنشان كرد: «ايران به واسطه تحريمهاي لايه به لايه سياسي و اقتصادي غرب به روسيه بهعنوان يك وزنه قابل تامل و تعمق نگاه ميكند و با توجه به علم رفتار روسيه، ايران تلاش ميكند از منطق عملگرايي در سياست خارجي خارج نشده و حتي با منطق ايدئولوژيك در حوزه سياست خارجي از آن دفاع كند؛ بنابراين روسيه از اين سياست به عنوان فرصت بهره ميبرد.»
وي تصريح كرد: «دولت ايران بايد توقعات به جايي از روسيه در مسير اعتماد افكار عمومي و نخبگان اين كشور به ويژه دولتمردان حاكم به روسيه داشته باشد. روسها تلاش كردند مساله نيروگاه بوشهر را حل كنند. اما از سوي ديگر روسيه براي حفظ وضع اعتدال به بهانه اعمال تحريمهاي جديد عليه ايران سامانه موشكي اس ـ300 را تحويل ندادند.»
وي درباره واكنش ايران در برابر روسيه اظهار كرد: «ايران در وضعيت كنوني بيش از هر چيز بايد بر نيروهاي خود تكيه كند و با خلاقيتهاي موجود و تلاش در راه ايجاد فضاي مثبت معطوف به سازندگي آرامش خود را حفظ و در مسير دستيابي مستقل به نيازهاي خود با آرامش آفريني در فضاي بينالمللي انرژي خود را متوجه سازندگي در درون كند.»
ايران از همه روشهاي قانونمند براي حفظ حقوقش استفاده خواهد كرد
علاءالدين بروجردي نيز در واكنش به ادعاي يكي از مقامات روسيه مبني بر فسخ قرارداد تحويل اس 300 به ايران و پرداخت مبلغ پيش پرداختي آن، گفت: «طبيعي است در چنين شرايطي جمهوري اسلامي ايران براساس منافع ملياش تصميمگيري كرده و از همهي روشهاي قانونمند به لحاظ مقررات بينالمللي براي حفظ حقوق خود استفاده ميكند.»
رييس كميسيون امنيت ملي و سياست خارجي مجلس شوراي اسلامي، با تاكيد بر اينكه روسها به لحاظ تعهدشان همچنان موظف به تحويل "اس 300"به ايران هستند، اظهار كرد: «با توجه به اين كه معمولا اعتبار كشورها به ميزان اجراي تعهداتشان گره خورده است، ميتوان گفت كه اين يك آزمون تاريخي براي روسيه است تا ميزان اعتبار و قابل اعتماد بودنش را در منطقه به نمايش بگذارد.»
وي تاكيد كرد: «موضوع تحويل اس300 از جانب روسيه، بيشتر از آن كه به دليل اهميت اين سيستم باشد، از بعد ميزان قابل اعتبار بودن روسيه اهميت دارد.»
وي ادامه داد: «امروز جمهوري اسلامي ايران در شرايطي قرار دارد كه ميتواند اس300 را در داخل كشور توليد و نياز خود را به چنين سيستمي برطرف كند. در اين بين تنها عملكرد روسيه در اين زمينه براي هميشه در تاريخ روابط دو كشور و افكار عمومي دو ملت به عنوان يك معيار براي ميزان قابل اعتماد بودن روسيه باقي خواهد ماند.»
بروجردي با بيان اينكه« فشار آمريكا و رژيم صهيونيستي در ايجاد ترديد در روسيه نقش اساسي دارد»، گفت: «اين موضوع از اعتبار روسيه به عنوان كشوري توانمند در مقابل فشارهاي آمريكا خواهد كاست. زيرا امروز آمريكا در شرايطي قرار دارد كه آمريكاي قدرتمند گذشته نيست كه روسيه نتواند در مقابل اين فشارها تحمل كند.
ايران ميتواند اين موضوع را از طريق مراجع حقوقي و قانوني پيگيري كند
همچنين نايب رييس كميسيون امنيت ملي و سياست خارجي مجلس اين اقدام روسيه را به ضرر اين كشور دانست و گفت: «به دليل وجود قرارداد رسمي و قانوني، ميتوان اين موضوع را از طريق مراجع حقوقي و قانوني پيگيري كرد تا به نتيجه مورد نظر دست يافت.»
اسماعيل كوثري اظهار كرد: «با وجود ادعاي يكي از مقامات روسيه در مورد فسخ قرارداد تحويل " اس 300 " به ايران و پرداخت مبلغ پيش پرداختي آن، بايد گفت كه هيچ مشكلي در اين رابطه وجود ندارد چراكه ايران ميتواند اين موضوع را از طريق مراجع حقوقي و قانوني پيگيري كند.»
وي با تاكيد بر اينكه « روسيه مدتي است در دام سياستهاي آمريكا افتاده است» گفت: «روسيه با وجود ضربههايي كه در طول چند سال گذشته از آمريكاييها خورده است باز هم در دام آنها افتاده و اقدامات اين كشور عليه ايران به ضرر خودش است.»
وي، تابعيت از سياستهاي آمريكا را به ضرر روسيه دانست و گفت: «روسيه بايد هوشيار باشد تا مجددا تابع سياستهاي آمريكا نشود كه بخواهد به گونهاي با ايران برخورد كند كه به نفع استكبار باشد.»
نايب رييس كميسيون امنيت ملي و سياست خارجي مجلس در مورد ادعاي نپرداختن غرامت به ايران در صورت عدم تحويل سامانه موشكي " اس 300 " گفت: «اين ادعا در حالي مطرح ميشود كه چند روز پيش يكي ديگر از مقامات روسيه خلاف اين ادعا را مطرح كرد و بر موضوع پرداخت خسارت تاكيد نمود و بيان چنين ادعاهايي نشاندهندهي وجود اظهارنظرهاي متناقص در بين مسولان روسيه است.»
وي با تاكيد بر اينكه « ايران از مواضعش در اين موضوع كوتاه نميآيد» خاطرنشان كرد: «ما در اين رابطه با كسي وارد معامله نميشويم، بلكه حق خود را دنبال كرده و حتما به نتيجه ميرسيم.»
وي در ادامه گفتوگو با تاكيد بر اينكه « بايد در مدت زمان مشخص به سيستم "اس 300 " دسترسي پيدا كنيم تا نيازمان جبران شود» گفت: «ما خودمان به دنبال طراحي و ساخت اين سامانه موشكي هستيم و حتما با پيگيري به آن خواهيم رسيد.»
كوثري با بيان اينكه « كشور تاكنون آنچنان وابسته به اين سيستم موشكي نبوده است» گفت: «دليل بسته شدن اين قراداد، سرعت بخشيدن به كار و ايمن كردن فضاي هوايي كشور در مقابل دشمنان - كه احتمال داده ميشد كاري كنند- بوده است.»