آگاه
کد خبر: ۵۷۹۰۲

گشايش مجلس نخست

از تاریخ ایران


«منت خداى را كه آنچه سال ها در نظر داشتيم امروز به عون الله تعالى از قوه به فعل آمد و به انجام آن مقصود مهم به عنايات الهيه موفق شديم. زهى روز مبارك و ميمون كه روز افتتاح مجلس شوراى ملى است.» (آغاز نطق مظفرالدين شاه در مراسم گشايش مجلس شوراى ملى، نقل شده در «تاريخ بيدارى ايرانيان» ناظم الاسلام كرمانى)

نخستين دوره مجلس شوراى ملى روز ۱۴ مهر ۱۲۸۵ توسط مظفرالدين شاه افتتاح شد. در اين تاريخ دو ماه از صدور فرمان مشروطيت مى گذشت و مجلس موقتى براى تدوين نظامنامه انتخابات تشكيل شده بود. مطابق نظامنامه اى كه مجلس موقت نوشت و به تائيد شاه رساند، مردم به شش گروه تقسيم شده مى شدند (شاهزادگان و قاجاريه، علما و طلاب، اعيان، تجار، زمين داران و كشاورزان، اصناف) و هر گروه سهميه اى از نمايندگان مجلس داشتند. كار انتخابات به سرعت انجام شده بود و تعداد زيادى از نمايندگان آماده تشكيل مجلس بودند.

•عيد
تاريخ برگزارى مراسم گشايش مجلس شوراى ملى با روز يكشنبه ۱۸ شعبان ۱۳۲۴ مطابق بوده است. ناظم الاسلام در مورد انتخاب اين تاريخ نوشته است: «ميل مبارك اعليحضرت اين بود كه در روز عيد مولود امام زمان يعنى در پانزدهم شعبان مجلس منعقد گردد. ليكن صدراعظم (ميرزا نصرالله خان مشيرالدوله) و ارباب حل و عقد مملكت به عرض رسانيدند كه شان و شرافت روز افتتاح مجلس كمتر از اعياد نيست. البته در هر سال روز افتتاح مجلس را جشن خواهند گرفت. هرگاه افتتاح در پانزدهم شعبان باشد، اين دو جشن بزرگ مشترك بوده جشن افتتاح داخل در جشن عيد مولود و شايد مضمحل گردد. از اين جهت شاه قبول فرمود و در هجدهم شعبان افتتاح رسمى مجلس [انجام شد] و مجلس شوراى ملى تشكيل يافت.»

در مراسم گشايش مجلس، علاوه بر نمايندگان منتخب، تعداد زيادى از علما و مجتهدان، وزرا، شاهزادگان، درباريان و نمايندگان سياسى كشورهاى ديگر حضور داشتند. مظفرالدين شاه در نطق افتتاحيه خود كه (توسط نظام الملك قرائت شد) مجلس را مظهر افكار عامه، نگهبان عدالت و متصل كننده رشته امور مملكتى ناميد و اظهار اميدوارى كرد كه با گشايش آن اتحاد دولت و ملت تقويت شود. او سپس خطاب به نمايندگان گفت: «تا امروز نتيجه اعمال هر كدام از شما فقط عايد به خودتان بود و بس؛ ولى از امروز شامل حال هزاران نفوس است كه شما را انتخاب كرده اند و منتظرند كه شماها با خلوص نيت و پاكى عقيدت به دولت و ملت خود خدمت نمائيد... دست خدا همراه شما، برويد مسئوليتى را كه بر عهده گرفته ايد با صداقت و درستى انجام دهيد.»

گروهى از صاحبنظران، از جمله دكتر باقر عاقلى (مؤلف كتاب «روزشمار تاريخ ايران، از مشروطه تا انقلاب اسلامى») همين نطق مظفرالدين شاه را مويد اين نكته دانسته اند كه صدور فرمان مشروطه ميل باطنى او بوده است. مظفرالدين شاه حدود ده روز پيش از افتتاح مجلس، هنگامى كه شاهزادگان و قاجاريه را نزد خود خوانده بود و آنها را به شركت در انتخابات تشويق مى كرد، در مورد نيات خود چنين گفته بود: «زمانى كه وليعهد اين دولت بودم از ظلم و جور حكام و مامورين ديوان نسبت به رعايا و هرج و مرج امور داخله و خارجه مملكت همواره در فكر و انديشه بودم تا راهى براى رفع اين خرابى ها به دست آورده و موقع اجرا گذارم... زمام امور مملكت [كه] به دست ما افتاد... كراراً مقاصد خودمان را به امين السلطان (صدراعظم) فرموديم... معلوم شد باطناً با مقاصد ما همراهى ندارد. از آن جايى كه مى دانستيم ميرزا على خان امين الدوله همواره با خيالات مكنونه ما همراهى داشته و دارد، صدارت را به او تفويض كرديم و از نيات مقدسه خودمان او را كاملاً مسبوق و مستحضر نموديم... پس همه بدانيد كه ما با صرافت طبع اين آزادى و مجلس شوراى ملى را به ملت شاه پرست خود عنايت فرموديم... هر كس ضديت با اين مجلس نمايد به شخص ما ضديت كرده است...»

•توپ و موزيك
به روز افتتاح مجلس باز گرديم. به نوشته ناظم الاسلام پس از پايان قرائت خطابه شاه «موزيك نظام به ترنم عيش و سرور و تبريك مترنم آمد. تاكنون در ايران چنين اسلامى ديده نشده بود كه با حضور هفده نفر مجتهد مسلم لازم الاتباع زهاد عباد، صداى موزيك بلند شود.

چون تعظيم به شعائرالله را باعث بود لذا آقايان در مقام منع برنيامده بلكه موزيك شرعى را مستمع آمدند.»پس از آن نيز «از ميدان توپخانه يكصد و ده توپ شليك گرديد... سفيران و كنسول ها و ديگران پراكنده شدند و نمايندگان به مدرسه نظام (همان جايگاه مجلس چندگاهه) بازگشتند و پس از كمى گفت وگو، چون شب فرا رسيده بود پراكنده گرديدند. آن شب در تهران و ديگر شهرها به نام گشايش پارلمان ايران چراغانى كردند و در همه جا آگاهى از اين گشايش پراكنده گرديد.» («تاريخ مشروطه» احمد كسروى)دوره اول مجلس در واقع نقش مجلس موسسان را داشت. متمم قانون اساسى كه موضوعات اصلى آن را در بر مى گرفت به وسيله هياتى از منتخبان همين مجلس تدوين شد و از قضا اختلافات فراوانى را باعث شد.

مشكل ديرينه جدايى ملت و دولت (بر خلاف آرزوى مظفرالدين شاه) در ايران با گشايش مجلس حل نشد، بلكه بر شدت آن نيز افزوده شد. اما به راه افتادن مجلس، به هر حال بخشى مهم از مسيرى بود كه ملت ايران مى بايست بپيمايد.
آرشیو روزنامه شرق

ارسال نظرات
خط داغ