آگاه
کد خبر: ۵۷۵۶۵

گروه گلسرخى

از تاریخ ایران


روزنامه هاى تهران اواخر دهه اول مهرماه ۱۳۵۲ خبر دستگيرى گروهى را كه متهم به خرابكارى و طراحى سوءقصدى عليه ملكه و وليعهد وقت بودند، منتشر كردند.

اين گروه ۱۲ نفرى كه تعدادى از كاركنان راديو تلويزيون را نيز شامل مى شد، قصد داشتند هنگام برگزارى مراسم جشنواره فيلم كودكان و نوجوانان، با پنهان كردن اسلحه در دوربين هاى تلويزيونى فرح و رضا پهلوى (وليعهد) را به گروگان بگيرند.

يكى از اعضاى اين گروه به نام منوچهر مقدم سليمى، پيش تر و در جريان پرونده ترور كاخ مرمر بازداشت و به سه سال زندان محكوم شده بود. كرامت الله دانشيان، عضو ديگر گروه نيز در دهه ۱۳۴۰ يك بار به زندان افتاده بود. اما ساير اعضاى گروه كارمند تلويزيون يا روزنامه نگار بودند و سابقه فعاليت جدى سياسى نداشتند.

معروف ترين آنها خسرو گلسرخى، گويا حتى در جريان تصميم اعضاى ديگر گروه نبود و تنها به واسطه رابطه دوستانه اش با يكى از اعضا دستگير شد. اما او به هنگام محاكمه، شهامت فراوان از خود نشان داد و انتقادات تندى عليه رژيم مطرح كرد و سرانجام نيز اعدام شد. پخش جريان دادگاه و به ويژه سخنان گلسرخى از تلويزيون ايران حيرت بسيارى از ناظران را برانگيخت.

• شبكه
اميراسدالله علم، وزير دربار وقت در يادداشت هاى روزانه اش به تاريخ ۲۹ شهريور ۱۳۵۲ نوشته است: «اخبار خوشى تيمسار نصيرى (رئيس ساواك) از بلوچستان داشت كه خوشحالم كرد. ولى يك خبر بدى داد كه يك شبكه باز هم در تلويزيون كشف كرده كه قصد داشته اند وليعهد را ترور كنند.

همه را گرفتند. خيلى متأثر شدم.» اشاره بعدى او به موضوع در يادداشت روز دوشنبه ۹ مهر چنين است: «يك عده بچه احمق پيدا شده بودند كه خواستند به جان شاهنشاه و شهبانو و وليعهد سوءقصد كنند. [خطاب به شاه] عرض كردم چه لزومى دارد اين خبر منتشر شود؟ فرمودند لازم است، چون بعد بايد محاكمه شوند.

عرض كردم با وصف اين مصلحت نيست. فرمودند چرا مصلحت هست، تو نمى فهمى!» («يادداشت هاى علم» جلد سوم)اشاره علم به بازداشت گروه گلسرخى بوده است كه خبر دستگيرى اعضاى آن، روز بعد در روزنامه ها منتشر شد.

اعضاى اين گروه ۱۲ نفره عبارت بودند از طيفور بطحايى، خسرو گلسرخى، عباس سماكار، كرامت الله دانشيان، ايرج جمشيدى، شكوه فرهنگ، محمدرضا علامه زاده، ابراهيم فرهنگ رازى (ميرزادگى)، مريم اتحاديه، مرتضى سياه پوش، منوچهر مقدم سليمى و فرهاد قيصرى. مازيار بهروز، نويسنده «شورشيان آرمان خواه» اطلاعاتى را در كتاب خود به نقل از محمدرضا علامه زاده نقل كرده است كه نشان مى دهد هسته اصلى اين گروه با سازمان چريك هاى فدائى خلق مرتبط بوده اند.

طرح ربودن يا گروگان گرفتن اعضاى خانواده سلطنتى ابتدا به ذهن علامه زاده و سماكار رسيده بود كه هر دو كارمند تلويزيون بودند. مى توان حدس زد حضور آنان براى ضبط تلويزيونى برنامه هايى كه خانواده سلطنتى در آن شركت مى كردند آنان را با نقاط ضعف امنيتى چنين مراسمى آشنا كرده بود و احتمالاً با مشاهده شكافى امنيتى به فكر استفاده از آن افتاده بودند. سماكار از دوست خود طيفور بطحايى درخواست كرده بود كه برايش چند قبضه اسلحه تهيه كند.

بطحايى عضو گروهى بود كه مطالعات ماركسيستى مى كردند و به فعاليت هاى چريكى گرايش داشتند. شكوه فرهنگ رازى، ابراهيم فرهنگ رازى، مريم اتحاديه، ايرج جمشيدى و مرتضى سياه پوش اعضاى گروه بطحايى بودند.

او به علاوه با كرامت الله دانشيان آشنا بود. بطحايى كوشيد از طريق شخصى به نام امير فتانت كه او را عضو سازمان چريك هاى فدائى خلق مى دانست، براى سماكار اسلحه تهيه كند. اما فتانت در واقع مأمور ساواك بود.

• دستگيرى
برنامه ساواك اين بود كه مقدارى اسلحه در اختيار گروه قرار دهد و آنها را تحت نظر بگيرد تا ابتدا همه روابط آنها را به دست آورد و سپس اعضاى گروه را در حال ارتكاب جرم دستگير كند. اما ايرج جمشيدى كه مى بايست براى تحويل گرفتن سلاح ها سر قرار حاضر شود، در آخرين لحظه منصرف شد و به همدان گريخت. پس از آن بود كه ساواك براى جلوگيرى از پنهان شدن ساير اعضاى گروه، دستگيرى آنها را آغاز كرد.

به اين ترتيب بطحايى، دانشيان، شكوه و ابراهيم فرهنگ، اتحاديه، سياه پوش، قيصرى، جمشيدى، علامه زاده و سماكار در روزهاى آخر شهريور دستگير شدند.يكى از اعضاى دستگير شده، به هنگام بازجويى نام خسرو گلسرخى و منوچهر مقدم سليمى را نيز كه با طرح گروگان گيرى بى ارتباط بودند به ميان آورد و باعث بازداشت آنها شد. گلسرخى (روزنامه نگار و شاعر) گرايش ماركسيستى داشت و در بازجويى ها و محاكمه خود از عقايدش دفاع كرد.

دانشيان نيز چنين كرد و طرفه آنكه در ميان متهمان، تنها همين دو تن كه كمترين اطلاع و دخالت را در برنامه گروگان گيرى داشتند به جوخه اعدام سپرده شدند. ديگران به تناسب نقش خود و نوع رفتارشان در دادگاه به حبس هاى بلندمدت يا كوتاه مدت محكوم شدند.

معروف ترين بخش دفاعيات گلسرخى چنين بود: «ان الحياة عقيده و جهاد. سخنم را با گفته اى از مولا حسين، شهيد بزرگ خلق هاى خاورميانه آغاز مى كنم. من كه يك ماركسيست _ لنينيست هستم براى نخستين بار عدالت اجتماعى را در مكتب اسلام جستم و آنگاه به سوسياليسم رسيدم. من در اين دادگاه براى جانم چانه نمى زنم... من قطره اى ناچيز از عظمت و حرمان خلق هاى مبارز ايران هستم.

خلقى كه مزدك ها، مازيارها و بابك ها، يعقوب ليث ها، ستارها، عمواوغلى ها، پسيان ها و ميرزا كوچك خان ها، ارانى ها و روزبه ها و وارطان ها داشته است. آرى من براى جانم چانه نمى زنم، چرا كه فرزند خلقى مبارز و دلاور هستم...» («محاكمات سياسى در ايران» بهروز طيرانى)
آرشیو روزنامه شرق

ارسال نظرات
خط داغ