آی فیلم، ماهواره و چند نکته
سید رحیم لاری
فرارو - یک روز قبل از عید سعید فطر، شبکه جهانی آی فیلم طی مراسمی و با حضور سيدعزتالله ضرغامي، رييس سازمان صدا و سيما، سيد محمد حسيني، وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي، حجتالاسلام موسوي مقدم، قائم مقام صدا و سيما، دكتر محمد سرافراز، معاون برون مرزي سازمان صدا و سيما، دكتر علي دارابي، معاون سيما، و صلاح زواري، سفير كشور فلسطين در ایران، به صورت رسمی کار خود را آغاز کرد.
قرار است تا این شبکه به صورت شبانه روزی فیلم و سریالهای ایرانی دوبله شده به زبان عربی را برای کشورهای عربی پخش کند. سرافراز در این مراسم توضیح داد که نام آی فیلم با توجه به شرایط خاص رزرو اسم سایت انتخاب شده بود به گونه ای که «حرف آی در ابتدای آن برگرفته از نام ایران است و کلمه فیلم نیز در فارسی، انگلیسی و عربی مشترک است. بنابراين، اين شبكه ايران فيلم است كه با نام آي فيلم شناخته ميشود».
با افتتاح این شبکه، آی فیلم نخستین شبکه ماهواره ای ایران است که به صورت تخصصی به پخش فیلم و سریال و برنامه های مربوط به فیلم و سریال می پردازد و همین موضوع خود به خود نکاتی را مطرح می کند که توجه به آنها خالی از لطف نیست.
اولین نکته به ضرورت راه اندازی چنین شبکه ماهواره ای مربوط می شود، به این معنا که آیا راه اندازی آی فیلم و شبکه فیلم و سریال به زبان عربی منافعی را در پی خواهد داشت و در نتیجه چنین کاری لزومی دارد یا نه.
با اندک توجه به نقش رسانه و به خصوص شبکه های ماهواره ای در دنیای امروز و تاثیری که این شبکه ها بر رابطه بین فرهنگها دارند، نمی توان راه اندازی آی فیلم را خالی از فایده دانست. در واقع، آی فیلم می تواند با پخش فیلم و سریالهای ایرانی پنجره ای را به روی مردم کشورهای عربی باز کند تا آنان از این طریق با ایران و فرهنگ ایرانی آشنا شوند که همین امر به خودی خود پلی برای ارتباط بین دو طرف ایجاد می کند.
در این میان نباید از تاثیرات رسانه ها و شبکه هایی همانند العربیه غافل ماند که به صورتی محسوس به دنبال ایجاد فضای ایران هراسی هستند، فضایی که از یک سو با سیاستهای کاخ سفید در منطقه خاورمیانه هماهنگی ملموس دارد و از سوی دیگر، متاثر از تبلیغات ضد ایرانی-شیعی وهابیون است و به دنبال اشاعه آن در کشورهای عربی است.
آنچه که می تواند تا حدودی تاثیرات منفی چنین فضایی را در کشورهای عربی خنثی کند شبکه ای است که با پخش فیلم و سریالهای ایرانی مخاطب عرب زبان را با درون ایران آشنا می کند و به آنها علایق و اندیشه های مشترک را نشان دهد.
بنابر این، ارتباط بین فرهنگی که آی فیلم قادر است بین مردم کشورهای عربی با مردم و فرهنگ ایران ایجاد کند عاملی موثر برای دفع فضای ایران هراسی در منطقه و نزدیکی بیشتر مردم کشورهای عربی با ایران خواهد بود که همین امر بزرگترین دست آورد آی فیلم و دلیل روشن بر ضرورت راه اندازی آن است.
علاوه بر این، نمی توان به نتایج و منافع اقتصادی آی فیلم بی توجه بود، چرا که پخش آگهی های مربوط به کالاهای ایرانی به رونق صادرات این کالاها به کشورهای عربی کمک خواهد کرد و همین امر نیز به روشنی رونق کار و کسب شرکتهای ایرانی و در نهایت تقویت اقتصاد ایران را در پی خواهد داشت. بنابر این، راه اندازی آی فیلم در مقطع فعلی را باید امری لازم و ضروری دانست و از آن استقبال کرد.
نکته دوم را می توان از زاویه انتقادی بیان کرد و در مطلع آن گفت؛ «چراغی که به خانه رواست، به مسجد حرام است». با وجود شبکه های مختلف ماهواره ای صدا و سیما، اما صدا و سیما تا کنون هیچ شبکه خاص فیلم و سریال برای هم وطنان ایرانی راه اندازی نکرده است، نکته ای که ضرغامی به صورت ضمنی در این مراسم معترف به آن بود وقتی که گفت؛ «آي فيلم به عنوان شبكه مستقل فيلم و سريال براي اولين بار در ايران راه اندازي ميشود».
البته این موضوع بر کسی پوشیده نیست و کافی است تا نگاهی گذرا به شبکه های مختلف صدا و سیما انداخته شود تا جای خالی چنین شبکه ای احساس شود، اما مسئله اینجا است که چرا اولین شبکه مستقل فیلم و سریال صدا و سیما به زبان عربی است در حالی که مردم ایران محروم از داشتن چنین شبکه ای هستند.
لابد پاسخ داده می شود که مردم ایران می توانند فیلم و سریالهای ایرانی را از طریق شبکه های مختلف صدا و سیما ببینند، اما چنین پاسخی نمی توان جوابگوی خلاء یک شبکه مستقل فیلم و سریال به زبان فارسی باشد.
در واقع، این موضوع با ظهور شبکه های ماهوراه ای همچون فارسی وان یا جم کلاسیک اهمیتی دو چندان پیدا کرده است زیرا این شبکه ها با پخش فیلم و سریالهای آن چنانی توانسته اند در جذب مخاطبان داخل کشور موفقیت چشمگیری به دست آورند و واضح است که صدا و سیما بیش از هر نهاد دیگری وظیفه دارد تا با راه اندازی شبکه مستقل فیلم وسریال برای حفظ مخاطبان داخلی خود تلاش کند تا آن که با راه اندازی آی فیلم به دنبال جذب مخاطبان عرب زبان برود.
ضرغامی در این مراسم از اهمیت خاص شبکه فیلم و سریال در جذب مخاطبان سخن گفت، اما معلوم نیست که چرا سیاستگذاران صدا وسیما اهمیت این موضوع را در جذب مخاطبان کشورهای عربی می جویند و از مخاطبان داخلی غفلت می ورزند در حالی که سرمایه و امکانات آنان از همین مخاطبان است و همین مخاطبان بیش از هر کس دیگری مستحق به داشتن شبکه ای مستقل برای فیلم و سریال هستند.
نکته سوم به سخنانی مربوط می شود که در این مراسم گفته شد و تا اندازه ای گویای دیدگاه مسئولین امر در امور فرهنگی و هنری است.
اول آن که ضرغامی در این مراسم سخنانی گفت که بیشتر از سر خوش بینی بیش از حد بود تا برای بیان واقعیت. او در این مراسم گفت؛ «آي فيلم گمشدهاي است كه با راه اندازي آن، مردم از سراسر جهان به آرزوي خود ميرسند. اين شبكه، پاكي و طهارتي دارد كه مردم به راحتي ميتوانند پاي آن بنشيند و برنامههاي تلويزيون را تماشا كنند» ... «از امروز كه تبليغات آي فيلم آغاز شد، شاهد فضايي پرشور در سطح جهاني هستيم» ... « كشورهاي منطقه انتظار اين شبكه را ميكشند. مطمئنم از همين روزهاي اول راهاندازي اين شبكه، تحول جديدي در منطقه ايجاد ميشود». درست است که آی فیلم به هر حال قادر به جذب بخشی از مردم کشورهای عربی را خواهد بود، اما بعید به نظر می رسد که بتواند «آرزوی مردم سراسر جهان» را برآورده کند یا « تحول جديدي در منطقه» ایجاد کند چرا که این شبکه قرار است از محصولاتی استفاده کند که از طریق همین صدا و سیما پخش شده اند و با اجازه از آقای ضرغامی باید گفت چندان چیزی دندانگیر هم نبوده اند.
دوم آن که سخن مبالغه آمیز وزیر ارشاد در مورد زبان عربی نیز قابل توجه است که گفت؛ «زبان عربي زبان اول جهان اسلام و زبان دوم در كشورمان است». با عرض احترام خدمت آقای وزیر باید گفت که اگر قرار است زبانی مقام دوم را بعد از فارسی در ایران داشته باشد زبان ترکی است و نه عربی.
به هر حال، از سخنان مدیران عرصه فرهنگ و هنر پیدا است که آنان انتظاراتی بیش از توان آی فیلم از آن دارند و بهتر است که در دنیای پر رقابت رسانه ای امروز به جای چنین سخنان شعاری نگاهی واقع بینانه تر به مقوله فرهنگ و هنر داشته باشند و به قول معروف به جای فتح قله های دست نیافتنی در فکر حفظ تپه های خود باشند.