آگاه
کد خبر: ۵۵۸۵۳

جمعه سياه

جمعه سياه

از تاریخ


ساعت شش صبح بود، حدود شش يك چيزى كم و زياد، من بلند شدم براى نماز خواندن. راديو را گرفتم... گفت امروز حكومت نظامى است... بنا بود مردم همه بيايند در ميدان ژاله... خيلى نگران و متوحش شدم... به ميدان ژاله حدود ساعت هفت و خرده اى بود رسيدم كه صداى تير بلند شد... مردم صبح زود همه جمع شده بودند و بعد دستور تيراندازى داده شد، مردم تظاهرات مى خواستند بكنند، شعار مى خواستند بدهند، صحبت بكنند، دستور تيراندازى داده شد و در تيراندازى اول ظاهراً ده، بيست، سى نفر افتاده بودند... مردم مرتب مى آمدند هجوم مى كردند، شعار مى دادند، مى آمدند جلو، آنها تيراندازى مى كردند. چهار نفر، پنج نفر مى افتادند باز فرار مى كردند در كوچه ها. دومرتبه يك قدرى تيراندازى كم مى شد، باز مردم مى آمدند.

تا حدود چهار بعدازظهر همينطور تيراندازى و زد و خورد بود كه چهار بعدازظهر ديگر سربازها تقريباً رفتند…» (خاطرات حاج محمد شانه چى نقل شده در «انقلاب ايران به روايت راديو بى بى سى) بسيارى از صاحبنظران حادثه روز ۱۷ شهريور ۱۳۵۷ را نقطه عطفى در مسير انقلاب اسلامى قلمداد مى كنند. اين حادثه چند روز پس از راهپيمايى بزرگ عيد فطر اتفاق افتاد و عامل اصلى سقوط دولت شريف امامى بود.

شريف امامى دولت خود را «دولت آشتى ملى» ناميده بود و مى كوشيد با انقلابيون از در مصالحه درآيد، اما راهپيمايى عيد فطر صحنه سياسى را به كلى تغيير داد.

•عيد فطر
به نوشته داريوش همايون روزنامه نگار و وزير اطلاعات و جهانگردى دولت آموزگار «در همان هفته اول دولت شريف امامى امرى روى داد كه زمين را زير پاى نه تنها دولت، بلكه مخالفان ميانه رو آن نيز خالى كرد. در عيد فطر هزاران تن از تهرانى ها، از كارمند و دانشگاهى و بازارى، همه اعضاى طبقه متوسط و مرفه ايران، در تپه هاى قيطريه براى نماز جماعت گرد آمدند و پس از پايان نماز در خيابان ها تظاهرات آرامى برگزار كردند و در شعارهاى خود كابينه اى استقلال، آزادى و حكومت اسلامى را خواستند... تكرار تظاهرات، كابينه اى را كه مى خواست كابينه «سياسى»... باشد و به اميد معامله با رهبران مذهبى و سياسى مخالف به ميدان آمده بود سرگشته كرد و در ۱۶شهريور به برقرارى حكومت نظامى در تهران واداشت ولى خبر اين تصميم تا بامداد ۱۷ شهريور اعلام نشد و كسانى كه در آن روز به دعوت يك رهبر مذهبى در ميدان ژاله گرد آمدند عموماً از برقرارى حكومت نظامى چيزى نمى دانستند.» («زمينه هاى انقلاب ايران» داريوش همايون ).

بنابراين هنگامى كه راديو ايران در ساعت شش بامداد روز هفدهم شهريور خبر صدور اعلاميه فرماندارى نظامى تهران را پخش كرد تانك ها و سربازان مسلح در خيابان ها مستقر شده بودند و تهران به شكل يك دژ نظامى درآمده بود. مأموران شهربانى پس از چند تذكر بى حاصل، به منظور متفرق كردن تظاهركنندگان از گاز اشك آور و باطوم استفاده كردند كه اين اقدام به خشمگين تر شدن مردم منجر شد.

سربازان با افزايش حضور مردم در ميدان ژاله و تند شدن شعارها، ناگهان به سوى تجمع كنندگان تيراندازى كردند و روز خونين آغاز شد. زد و خورد ساعت ها به طول انجاميد، تعداد زيادى از تظاهركنندگان كشته يا زخمى شدند، چند فروشگاه بزرگ، شعب بانك ها و مؤسسات دولتى به دست مردم خشمگين، به آتش كشيده شد.

•شتاب
راديو دولتى ايران همان روز تعداد كشته شدگان را ۶۰ تن و روز بعد حدود يكصد تن اعلام كرد. ديگران اين رقم را تا هزاران و حتى ده ها هزار ذكر كرده اند. اما جمعيت حقوق بشر كه پس از اين حادثه دفترى براى ثبت شكايت شهروندان ايرانى در كشور گشوده بود، تعداد شكايت هاى رسيده درباره ۱۷شهريور را حدود يكصد و پنجاه (و بنابر آمار ديگرى حدود ۳۰۰ تن) ذكر كرده است. رسانه هاى غربى كه حوادث انقلاب ايران را به دقت دنبال مى كردند، ۱۷شهريور ۵۷ را «جمعه سياه» ناميدند و پوشش خبرى گسترده اى به آن دادند.

رهبر انقلاب نيز در پيام هاى متعدد براى مردم ايران، اين حادثه را محكوم كرد و از جمله چنين گفت: «من به نيابت حضرت وليعصر امام زمان (ع) به همه مسلمانان جهان مصيبت چهارم شوال سال ۹۸ ق را خاصه به خانواده هاى داغدار تسليت مى گويم و در عين حال تبريك و خدا شاهد است مصطفى من تنها آن نبود كه سالش نزديك است، بلكه همه به خاك و خون كشيده هاى حادثه شوال مصطفى هاى من بوده اند... از مرگ نترسيد كه حيات و ممات به دست خداست.» (صحيفه نور).

فرماندارى نظامى تهران در پى حوادث روز ۱۷ شهريور عده زيادى از فعالان جنبش از جمله دكتر مفتح و مهندس بازرگان را دستگير كرد.

اين حادثه آخرين اميدها به اصلاح پذير بودن رژيم را از بين برد، همه راه هاى مسالمت را بست و به انقلاب شتابى شگفت انگيز بخشيد. مدتى پس از اين حادثه بود كه شاه سرانجام تصميم گرفت يك دولت نظامى بر سر كار آورد. اما در عين حال همزمان با معرفى ارتشبد ازهارى به عنوان رئيس اين دولت، سخنرانى معروف خود را كه در آن گفت «صداى انقلاب شما را شنيدم» ايراد كرد و نشان داد كه سررشته امور را به كلى از دست داده است. از حادثه ۱۷ شهريور تا سقوط كامل رژيم حدود پنج ماه فاصله بود.

ارسال نظرات
خط داغ