آگاه
کد خبر: ۵۵۶۰۴

نظام جدید آموزش

از تاریخ


وزارت آموزش و پرورش ايران روز ۸ تير ۱۳۴۴، نظام جديد آموزشى كشور را معرفى كرد. دانش آموزان، پيش از آن شش سال در دبستان و شش سال در دبيرستان درس مى خواندند، اما مطابق تصميم تازه، دوران تحصيل ابتدايى پنج سال، دوران راهنمايى تحصيلى سه سال و دوران متوسطه چهار سال تعيين شد. بعدها گفته شد كه نظام قبلى استوارتر بود و فارغ التحصيلان آن آموزش يافته تر بودند. اما به نظر مى رسد علت رواج اين تفكر، همزمانى تغيير نظام آموزشى مدارس با تغييرات اجتماعى ديگرى بود كه باعث مى شد از ارزش مدارك تحصيلى با گذشت زمان كاسته شود.

زمانى، هر كس خواندن و نوشتن مى دانست «ميرزا» ناميده مى شد و ارج و قرب داشت. وظيفه آموزش دادن بر عهده مكتب داران بود و آنها براى اين كار شيوه خود را داشتند. احمد كسروى در مورد شرايط آموزش در ايران پيش از مشروطه مى نويسد: «نخست بايد دانست كه جز از اعيان و توانگران و بازرگانان، فرزندان خود را به درس خواندن نفرستادندى و اينان جز خواندن و نوشتن كه در دربار و بازار به كارشان آيد نخواستندى. دانش هايى كه امروز هست، نبودى و توده انبوه به درس نياز نديدى.

از آن سوى، در مكتب ها براى ياد دادن الفبا يك شيوه نارسا و نادرستى در ميان مى بود و يك سال كمابيش مى خواست تا شاگرد، الفبا را نيك شناسد و كلمه هايى را خواندن و نوشتن تواند. بچه چون به مكتب رسيدى نخست درس الفبا خواندى و پس از آن «جزء عم» (جزء بازپسين قرآن) را از سوره «قل اعوذ» آغاز كردى و پس از آن بازمانده قرآن را (آن نيز به وارونه و از انجام به آغاز) خواندى و پس از آن كتاب هاى گلستان و جامع عباسى و نصاب و ترسل و ابواب جنان و تاريخ نادر و تاريخ معجم را يكى پس از ديگرى درس خواندى و بدينسان زبان ياد گرفتى و پس از چند سال به اين نتيجه رسيدى كه فارسى را خواندن و نوشتن تواند.» نويسنده در پانويس همين بخش اضافه مى كند: «دير زمانى در ايران خواندن و نوشتن جز شاينده ميرزايان (شاهزادگان) نبوده و اين بوده «ميرزا» دو معنى پيدا كرده: يكى شاهزاده و ديگرى نويسنده و خواننده. هنوز تا زمان ما، كسان نويسا و خوانا را «ميرزا» خواندندى.» («تاريخ مشروطه ايران» احمد كسروى)

• مدرسه
با پيدايش انديشه هاى جديد و گشوده شدن دفتر روشنفكرى در ايران، دغدغه داران پيشرفت كشور در جست وجوى علت هاى عقب ماندگى ايران، به مسئله آموزش توجه مى كنند. از جمله روزنامه اختر چاپ استانبول در مقاله اى نوشت: «بى سوادهاى اروپا در هزارى ده نفر است... و باسوادهاى ايران در هزارى ده نفر» سپس نتيجه گرفت: «بايد عده اى از جوانان تحصيلكرده به اروپا بروند و اصول تعليم، آموخته بيايند.» ميرزا حسن رشديه، طلبه جوان تبريزى اين مقاله را خواند و از پدرش خواست اجازه دهد به جاى سفر به نجف براى فراگرفتن علوم دينى، روانه كشورهاى پيشرفته شود تا در دارالمعلمين، شيوه هاى جديد آموزش را فرا گيرد. (خاطرات دست نويس رشديه، نقل شده در «مشروطه ايرانى» ماشاءالله آجودانى)

رشديه به استانبول، مصر و بيروت رفت و در دارالمعلمين فرانسوى بيروت شيوه جديد آموزگارى را آموخت. سپس به ايروان بازگشت و آنجا با كمك برادرش مدرسه اى به سبك جديد برپا كرد. ناصرالدين شاه كه از سفر سوم خود به فرنگ بازمى گشت، در ايروان مدرسه رشديه را ديد و ابتدا از او خواست به تبريز بيايد و مدرسه خود را آنجا داير كند. رشديه پذيرفت و همراه شاه راهى تبريز شد. اما شاه هنگامى كه بيشتر با رشديه گفت وگو كرد و از برنامه هاى آموزشى او سر درآورد، نگران شد و تغيير عقيده داد. رشديه چند سال بعد خود به تبريز رفت و مدرسه اى تأسيس كرد كه در آن الفبا به شيوه صوتى تدريس مى شد. اين مدرسه حدود يك سال بعد در اثر مخالفت ملايانى كه نگران رونق كار خود بودند بسته شد. رشديه مدارس ديگرى برپا كرد كه هر يك پس از مدتى تعطيل شد. او سرانجام به روسيه رفت. اما هنگامى كه ميرزا على خان امين الدوله به كارگزارى تبريز انتخاب شد، رشديه را دوباره به تبريز فراخواند. امين الدوله كه دولتمردى فرهنگ دوست و روشنفكر بود هزار تومان در اختيار رشديه گذاشت تا مدرسه خود را دوباره بگشايد. او تا زمانى كه در تبريز بود از رشديه حمايت كرد و پس از آنكه براى رئيس الوزرايى و سپس صدارت به تهران فراخوانده شد، رشديه را تشويق كرد به تهران بيايد و مدرسه اش را در پايتخت برپا كند.

• سامان
دوران زمامدارى امين الدوله تنها اندكى بيش از يك سال طول كشيد، اما مدارس و مطبوعات كشور در همين دوران كوتاه پيشرفت شگفت انگيزى داشت. «انجمن تأسيس مكاتب مليه ايران» كه بعداً به «انجمن معارف» شهرت يافت در همين دوره تشكيل شد و پس از آن، تعداد مدارس جديد كه شيوه هاى تازه آموزش در آن به كار مى رفت هر روز بيشتر شد. پس از پيروزى جنبش مشروطه، اين نوع مدارس گسترش بيشتر يافت. در سال ۱۲۹۷ دارالمعلمين مركزى بر اساس مصوبه شوراى عالى معارف تشكيل شد و كار تعليم آموزگاران سامان يافت. چند سال بعد آموزشگاهى براى تعليم آموزگاران زن به نام دارالمعلمات برپا شد. در دوران رضاشاه نام دارالمعلمين و دارالمعلمات به دانشسرا تغيير يافت و «دانشسراى عالى» نيز در رده دانشگاهى تأسيس شد.

روزگارى داشتن «تصديق ششم ابتدايى» شرط استخدام در دستگاه هاى دولتى قرار گرفت. مدتى بعد داشتن ديپلم، يافتن شغل را براى فارغ التحصيلان دبيرستان تضمين مى كرد. اين شرايط تا اوايل دهه ۱۳۴۰ ادامه داشت. در دهه ۱۳۴۰ تعداد فارغ التحصيلان دبيرستان به حدى افزايش يافت كه بازار كار را تحت تأثير قرار داد و ديگر براى تمام ديپلمه ها در دستگاه هاى دولتى كار پيدا نمى شد. در دهه ۱۳۵۰ داشتن مدارك دانشگاهى به معنى آينده شغلى مطمئن بود و در سال هاى اخير از بيكارى پزشكان و بحران اشتغال در ميان فارغ التحصيلان دانشگاهى صحبت مى شود.
آرشیو روزنامه شرق

ارسال نظرات
خط داغ