آگاه
کد خبر: ۵۵۱۷۹

«مقام ضرب»

از تاریخ


«در فاصله سال هاى ۱۸۰۹م. (۱۲۲۴ه.ق.) تا ۱۸۱۲م. (۱۲۲۷ه.ق.) نبردهاى تاريخى بزرگى (ميان قواى روسيه و ايران) رخ نداد، ولى حالت آماده باش همچنان ادامه داشت... روسيه در اروپا گرفتار بود و به جبهه قفقاز فقط آنقدرى نيرو مى فرستاد كه حالت جنگى را بيدار نگه دارد.» («عباس ميرزا»، امينه پاكروان)

در طول اين سال ها، كشمكش هاى ديگرى نيز در اردوى شاهزاده عباس ميرزا، وليعهد و نايب السلطنه فتحعلى شاه در جريان بود. نمونه اى جالب از اين كشمكش ها در نامه اى كه ميرزاابوالقاسم قائم مقام به امر شاهزاده براى ميرزا بزرگ قائم مقام نوشته است شاهد هستيم. اين نامه كه در «منشآت» با شماره ۵۰ آمده است، اختلافاتى را نشان مى دهد كه ميان دستگاه شاهزاده و يكى از طبقات اجتماعى تبريز به وجود آمده بود.

در بخش هايى از اين نامه كه عنوان «در مقام ضرب به اهالى تبريز» را دارد، چنين مى خوانيم: «... مى فرمايند پلوهاى قند و ماش و قدح هاى افشره و آش شماست كه حضرات را هار كرده است. اسب عربى بى اندازه جو نمى خورد و اخته قزاقى اگر ده من يكجا جو بخورد بدمستى نمى كند، خلاف يابوهاى دو دروغه كه تا قدرى جو زياد ديد و در قوروق بى مانع چريد، اول دندان و لگد به مهترى كه تيمارش مى كند مى زند.

اى گلبن تازه! خار جورت اول بر پاى باغبان رفت. از تاريخى كه شيخ الاسلام تبريز در فتنه مغول صلاح مسلمين را در استسلام (گردن نهادن) ديد تا امروز چه در عهد جهانشاهى و مظفرى، چه سلاطين صفوى چه نادرشاهى و كريم خانى، چه در حكومت دنبلى و احمدخان، هرگز علماى تبريز اين احترام و عزت و اعتبار و مطاعيت نداشتند، تا در اين عهد از دولت ما و عنايت ماست كه علم كبريا به اوج سما افراشته اند.

سزاى آن نيكى اين بدى است [كه] امروز كه ما در برابر سپاه مخالف نشسته ايم و مايملك خود را بى محافظ خارجى به اعتماد ايل تبريز گذاشته[ايم]، در شهر پايتخت ما آشوب و فتنه بكنند و دكان و بازار را ببندند و... روى ايل تبريز سفيد!... [نايب السلطنه] فرمودند اگر حضرات از آش و پلو سير نمى شوند بجا [است]؛ اما شما را چه افتاده است كه از زهد ريايى و نهم (حرص طعام) ملايى سير نمى شويد؟!

كتاب جهاد [توسط شما] نوشته شد، نبوت خاصه به اثبات رسيد، قيل و قال مدرسه حالا ديگر بس است؛ يك چند نيز خدمت معشوق و مى كنيد! اگر صد يك آنچه با اهل صلاح حرف جهاد زديد، با اهل سلاح صرف جهاد شده بود، كافرى نمى ماند كه مجاهدى لازم باشد!

بارى! بعد از اين سفره جمعه و پنجشنبه را وقف اعيان شهر و كدخدايان محلات و نجباى قابل و روساى عاقل بكنيد. سفره زرق و حيل را برچينيد، سكه قلب و دغل بشناسيد.

نقد صوفى نه همه صافى بى غش باشد
اى بسا خرقه كه مستوجب آتش باشد

تا حال هر چه از اين ورق خوانديم و بر اين نسق رانديم سود و بهبودى ظاهر نگشت، بلكه اينها كه همه مى شود از نتايج نمازهاى روز جمعه و نيازهاى شب جمعه ما و شماست. من بعد بساط كهنه برچينيد و طرح نو براندازيد.

با اهل آن شهر معاشرت كنيد و مربوط شويد، دعوت و صحبت نمائيد، از جوانان قابل و پيران كامل آنها چند نفرى كه به كار خدمت آيند انتخاب كنيد و هزار يك آنچه را صرف اين طايفه شد مصروف آنها داريد و ريگ اين جماعت را دور بيندازيد. مثل ساير ممالك محروسه باشد، نه اذيت و اضرار، نه دخالت و اقتدار.

عاليجاه ميرزا مهدى [قاضى] در حقيقت يكى از امناى دولت و محارم حضرت ماست، دخلى به آن دار و دسته ندارد. آب و گل و جان و دل او در هواى ما و رضاى ماست. اگرچه هم اسم آنهاست بحمدالله هم رسم نيست؛ به دانش از آنها ملاتر است و به خدمت از شما بالاتر. [در اثر] موانست شماها، مجالست آنها را از پيش دركرده [و] با امنا محارم ما مجالس است و با التفات و مكارم ما موانس.

گرچه از طبعند هر دو، بِه بود شادى ز غم
ور چه از چوبند هر دو، بِه بود منبر ز دار

اگر صحبت ارباب كمال را طالب باشيد، مثل جناب حاجى فاضلى (حاجى ملا رضا همدانى) و حاجى عبدالرزاق بيك اديب كاملى در آن شهر است، پركار و كم خوراك و موافق عمل و معاش و امساك... [آن ديگران] قربانِ افندى هاى رومى و پادرى هاى فرنگى (مبلغان مسيحى) بروند! نه آن علم و فضيلت داشتند كه جواب پادرى بنويسند، نه اين غيرت و حميت را دارند كه مثل افندى هاى روم در مسجد و راه گلدسته را بر امام و موذن ببندند. خلق را هم چنانكه بالفعل روى به روى ما رانده اند به حفظ ملك و حراست دين خودشان بخوانند. ماشاءالله وقتى كه پنجه دليرى مى گشايند تيغى كه امروز بر روى سپاه عثمانى بايد كشيد به ميرزا امين اصفهانى مى كشند... بارى حالا كه به اين شدت دلاور و دلير و صاحب گرز و شمشيرند قدم رنجه كنند و با ياغى پنجه كنند.»

اين نامه البته تاريخ ندارد، ولى با توجه به اشاراتى كه در آن به كتاب جهاد ميرزابزرگ رفته است، به نظر مى رسد مربوط به دوره نوسازى و تشكيل «نظام جديد» باشد.
آرشیو روزنامه شرق

ارسال نظرات
خط داغ