آگاه
کد خبر: ۵۴۶۰۸

ناخنکی به دست پخت جام جم در رمضان

ناخنکی به دست پخت جام جم در رمضان

سيد رحيم لاري


هیپوکراتس سحرگاه بر در خانه سقراط می کوبد و وقتی که سقراط علت شتاب و عجله جوان را می پرسد، پی می برد که او تازه متوجه حضور پروتاگوراس در شهر شده و از سقراط می خواهد تا او را برای رسیدن به خدمت سوفستایی بزرگ و تعلیم وی همراهی کند.

سقراط در برابر تعجیل جوان به آرامی از بستر برمی خیزد و زود هنگام بودن را بهانه می گیرد تا با گفت و گویی مختصر اندرزی به وی دهد و بگوید؛ «عجب! هیچ می دانی روح خود را به چه مخاطره ای می افکنی؟»

سقراط برای توضیح بیشتر و به روش خود از او می پرسد؛ «هیپوکراتس، سوفیست دکانداری است که غذای روح می فروشد؟» او تشبیه زیبایی را بیان می کند به این صورت که کار سوفیست همانند فروشندگان اغذیه است و با تعریف و تمجید از کالاهای خود سعی در فروش آنها دارد، اما «خریدن دانش ها به مراتب خطرناکتر از خریدن خوردنی ها و آشامیدنی ها است». چرا؟ به این دلیل که خوردنی ها و آشامیدنی ها را می توان به دیگری نشان داد و آزمود و بعد از اطمینان به سالم بودنشان مورد استفاده قرار داد، ولی غذای روح را «نمی توان در ظرفی جدا ریخت بلکه همین که بهای آن را پرداختی باید آن را بیاموزی و در روح خود جای دهی. از این رو، بی درنگ سود و زیان آن عاید تو می گردد. پس، بهتر آن است که در این باره با سالخوردگان مشورت کنیم».

افلاطون این تشبیه بین غذای روح و تن را در محاوره پروتاگوراس بیان کرده و دقت نظر وی در تاثیر تعلیم و تربیت به خصوص تعلیم و تربیت همراه با تبلیغات یا به قول معروف پروپاگاندا قابل توجه است. این موضوع بیش از هر چیز در زمینه رسانه صدق می کند. نشریات، رادیو و تلویزیون و در سال های اخیر اینترنت کالای خود را مستقیم در ذهن و روح مخاطب قرار می دهند و اگر گردانندگان این رسانه ها اندک زیرکی داشته باشند می توانند این کار را به صورتی انجام دهند که مخاطب حتی کوچکترین فرصت وارسی در دریافت خود از آن ها نداشته باشد. اگر سقراط افلاطونی در روزگار حاضر می زیست این تاثیر رسانه را درست همانند تاثیر سوفیستاییان ارزیابی می کرد و هشدار می داد که مراقب تاثیر رسانه ها بر روح و ذهن خود باشید و ببینید چه غذای به آن داده می شود.

شاید یکی از مصادیق بارز برای تشبیه سقراط در این محاوره را بتوان در شبهای ماه مبارک رمضان یافت، شبهایی که از ابتدای افطار غذای تن و روح هم زمان مورد استفاده قرار می گیرند؛ یک لقمه در دهان و نگاه دوخته بر صفحه تلویزیون. بد نیست که به هنگام استفاده از غذای روح اعطایی از سوی این جعبه جادو کمی هم اندرز سقراط را به یاد داشته باشیم و از خود بپرسیم كه این چه غذایی است که من در روح و ذهن خودم جای می دهم؟ و به خود اجازه می دهیم و ناخنکی به دست پخت جام جم می زنیم.

جام جم برای شبهای رمضان چند جور غذا تهیه کرده؛ جراحت، ملكوت، در مسير زاينده ‌رود و بالاخره نون و ریحون که گویا این آخری اول اسمش «از پذيرفتن خانواده معذوريم» بود و بعد شد نون و ریحون.

پذیرایی جام جم با این منوی غذا پشت سر هم و کمی بعد از افطار شروع می شود که به ترتیب بر سر میزهای شبکه سه، دو، یک و پنج فراهم می شود که در این بین، نباید آگهی ها در فاصله یک پذیرایی تا دیگری را فراموش کرد. به این مجموعه باید خانه به دوش را هم اضافه کرد که پیش از این در سال 83 مخاطبین سیما شاهد آن بودند.

البته چند سالی می شود که جام جم با سریالهای ویژه ماه رمضان از روزه داران پذیرایی می کند و می توان گفت این نوع پذیرایی روال معمول جام جم شده است با دستورالعملی مشابه. با ناخنکی به دستپخت جام جم معلوم می شود که مواد عمده دستورالعمل آن از اقلامی چون ماوراء، طنز و عشق تشکیل شده که با مضمونی مذهبی، بیشتر بر محور حوادث خانوداگی پرورده می شوند.

در سالهای قبل سریال های ميوه ممنوعه، يك وجب خاك، اغماء، شكرانه، مثل هیچ کس، روز حسرت، بزنگاه، مامور بدرقه، شب هزار و يكم و گذر از پاييز کمابیش با همین دستورالعمل ساخته شدند و دستپخت امسال هم همین دستورالعمل را دارد اما نه با همان طعم و مزه. برای مثال، حسن فتحی که پیش از این سریال میوه ممنوعه را ساخته بود امسال «در امتداد زاینده رود» را ساخت اما این یکی در حد و اندازه قبلی نیست هر چند که همچنان عشق دستمایه کار او است.

نون و ریحون بیشتر ریشخندی از آرزوها و خواسته های دوره جوانی است تا سریال طنزی همچون خانه به دوش و علاوه بر این، گویا برخی نیش و کنایه ها گفتاری شبه سیاسی و بسیار معدود در این سریال نظر برخی مخاطبان را جلب کرده، اما این موارد برآمده از داستان و شخصیتهای آن نیست و بیشتر می توان آنها را نوعی دستکاری در دیالوگهای شخصیتها دانست.

ملکوت به عنوان دستپخت ماورایی جام جم در حد و اندازه موارد ماورایی قبل همچون اغماء یا آخرین گناه و حتی سریالهای قبل تر از آن نیست. گذشته از پس تصویر وامدار از فیلم آواتار در گفتگوی حاج فتاح با فرشته (مامور) و تاثیر سرود کریسمس چارلز دیکنز بر آن، حاج فتاح و مامور چنان جدای از داستان قرار دارند که می توان با حذف این دو داستان را پی گرفت. به عبارت دیگر، ملکوت نتوانسته مضمون ماورایی را همچون موارد قبلی در داستان سریال جذب و هضم کند.

جدای از این فرق، ملکوت در یک نکته با موارد قبلی مشترک است و آن این که موضوعی به ظاهر مذهبی را اساس داستان قرار داده و از این رو، همانند آنها مدعی پیامی مذهبی است اما باز همانند آنها فقط در ظاهر امر مذهبی است نه در باطن داستان. به سختی می توان برای گفت و گوی حاج فتاح با مامور دلیل و مبنایی دینی یافت و چانه زنی بازاری و سماجت او تنها در همین سریال روکش مذهبی دارد اما در حقیقت، برضد دیدگاه دینی است.

این موضوع در دیگر سریالهای ماورایی قبل از این نیز صادق است. حضور متجسم شیطان را تنها در «او یک فرشته بود» یافت می شود نه در آیات و روایات و چشمی که با پیوند جراحی به صاحب جدید توانایی دیدن وجود برزخی بدهد تنها در «آخرین گناه» اتفاق می افتد و گرنه بنابر تلقی سنتی دینی دیدن وجود برزخی نه با اتکاء بر چشم فیزیکی، بلکه بنابر شهودی معنوی است و سرانجام، شیطان فعال در اغماء هیچ سنخیتی با وسواس الخناس قرآنی ندارد.

نکته مشترک در این دست سریال سازی ها تظاهر به پیام دین مبین اسلام همراه با تاثیر شدید از فیلمهای ماورایی هالیوودی است که باعث می شود به لحاظ محتوی نه تنها از محتوای پیام اسلام دور بشوند، بلکه تا حد زیادی بر ضد آن عمل کنند. گویا این موضوع به درک و تلقی از پیام اسلام بستگی دارد که بدون توجه به عمق آن تنها روکشی باقی می ماند که بر ضد محتوای عمیق آن عمل می کند.

ارسال نظرات
خط داغ