آگاه
کد خبر: ۵۴۲۰۰

ضرب آهنگهای مذاکره تا ارتباط

ضرب آهنگهای مذاکره تا ارتباط

رشيد پارسافر


آقاي احمدی نژاد در همایش ایرانیان خارج از کشور : «بوش از گفت‌ و گو واهمه داشت، با اوباما مذاكره می‌كنم» و «من آخر شهریور برای شركت در مجمع عمومی به آمریكا خواهم رفت و بر همین اساس اعلام می‌كنم كه آقای اوباما قبول كند تا با من مثل دو مرد در مقابل رسانه‌ها گفت ‌وگو كند تا مشخص شود كه راهكار چه كسی برای اداره جهان بهتر است».

رابرت گیبز، سخنگوی کاخ سفید، 24 ساعت بعد: «آمریکا همچنان آماده گفت و گو با ایران است» و «ما همیشه گفته ایم که در صورت جدی بودن ایران حاضریم پشت میز مذاکره بنشینیم و درباره برنامه اتمی این کشور مذاکره کنیم. تا به امروز جدیتی وجود نداشته است».

علی اکبر ولایتی، مشاور مقام معظم رهبری در امور بین الملل، یک هفته بعد: « به‌رغم اين‌كه اعتقادي به دولت آمريكا نداريم، آماده هستيم با اين كشور درباره برنامه هسته‌اي گفت ‌و گو كنيم» (البته این خبر بعد از انتشار توسط خبرگزاری فرانسه از سوی دفتر ولایتی تکذیب شد و این دفتر اظهارات وی در آن کنفرانس خبری را به این گونه منتشر کرد: «ما هيچ اعتمادي به دولت آمريكا نداريم، چون اين كشور رفتارهاي متناقضي را از خود نشان داده است، زيرا اولا اقداماتي را در شوراي امنيت عليه ايران انجام داده است، ثانيا در داخل قوانيني را بر ضد ايران به تصويب رسانده و دوستان خود را نيز عليه ايران تحريك كرده است كه البته با تجربه 31 ساله ما، اين نوع تحريم‌ها تاثيري بر عزم ايران نخواهد داشت. با اين حال، ايران هيچ‌گاه مذاكره را رد نكرده و اين اختصاص به آمريكا ندارد، بلكه هر‌گونه مذاكره‌اي بر اساس تصميمات ايران و برخي ديگر از كشورها مثل گروه 1+5 و گروه وين آن هم با تحفظاتي كه جمهوري اسلامي ايران دارد، انجام خواهد شد»).

جیمز جون، مشاوره امنیت ملی آمریکا، دو روز بعد: « فرصت مذاکره با ایران وجود دارد و اگر ایران با از سرگیری مذاکرات درباره موضوع هسته ای خود با آژانس بین المللی انرژی اتمی موافقت کند درها برای این کار باز هستند» و «اگر ما به همگرایی های مناسبی برسیم همه چیز امکان پذیر است حتی دیدار باراک اوباما با محمود احمدی نژاد».

این سخنان در کمتر از دو هفته و از سوی مقامات بلند پایه دو کشور ایران و آمریکا، در طول سه دهه رابطه پر تنش دو کشور بی سابقه بوده و از این رو می توان پرسید كه " آیا این سخنان به معنای ضرب آهنگی برای مذاکره مستقیم دو کشور و در پی آن راهی برای برقراری رابطه است؟" شاید نه ؛و کسی چه می داند شاید آری!

شاید نه چون بیش از سه دهه کشمکش، شکافی عمیق بین دو کشور ایجاد کرده که گذر از آن کار آساني نیست. این شکاف بیش از هر چیز معلول مداخله آمریکا در امور داخلی ایران به خصوص از کودتای 28 مرداد به این طرف است که به طرف ایرانی اجازه هیچ خوشبینی به آینده ارتباط با آن کشور را نمی دهد. گذشته از این عامل اساسی، نباید به نقش و تاثیر گروهها و جناحهای سیاسی در دو کشور بی توجه بود. به عبارت دیگر، چه باراک اوباما در آمریکا و چه محمود احمدی نژاد در ایران برای رسیدن به پای میز مذاکره علاوه بر تکیه به دستگاه دیپلماسی خود، باید به جناحهای سیاسی درونی نیز توجه داشته باشند.

لازم به یادآوری است که دیدار 45 دقیقه ای سعید جلیلی با نیکلاس برنز، معاون وزارت خارجه‌ی آمریکا و نماینده‌ی این کشور در مذاکرات ژنو، در روز اول اکتبر سال گذشته خالی از تبعاتی در ایران نبود و با آن که احمدی نژاد مذاکره این دو را «مذاکراتی خوب» توصیف کرد و اظهار کرد که گفت ‌و گوهای دو طرف «چارچوب منطقی روشنی» داشته و بر پایه «احترام و عدالت» بوده، اما جلیلی حدود یک ماه بعد در مدرسه فیضیه قم اعلام کرد که دیدارش با نماینده آمریکا در اجلاس ژنو مذاکره و گفتگو نبوده است.

از سوی دیگر، سخنان مقامات دو کشور در این دو هفته می تواند ضرب آهنگی برای مذاکره و برقراری ارتباط باشد چرا که هر دو طرف دلایلی برای این امر دارند. روشن است که موضوع تحریمها و گره کور پرونده هسته ای عمده ترین دلیل ایران برای مذاکره است چرا که در طی سالهای گذشته و با کشیده شدن این پرونده به شورای امنیت، آمریکا کارگردان اصلی وضع تحریمها علیه ایران بوده و تنها با مذاکره مستقیم با این کشور است که می توان راه حلی برای این قضیه پیدا کرد.

نباید فراموش کرد که سفر لوییز ایناسیو داسیلوا، رئیس جمهوری برزیل، و رجب طیب اردوغان، نخست وزیر ترکیه، به ایران و در پی آن انعقاد توافق تهران، بنابر نامه باراک اوباما، رییس جمهور آمریکا، به این دو بود و از گفته های چند روز پیش اوباما در جمع روزنامه نگاران آمریکایی در کاخ سفید چنین برمی آید که او حاضر به مذاکره است و البته آن را به منافعی گره زد که به نظر وی بین آمریکا و ایران مشترک است. در واقع، سخنان اوباما در این جمع نشان داد که او در قبال مذاکره با ایران بر سر مسئله هسته ای نیازهایی دارد و قصد دارد تا با پیشرفت در پرونده هسته ای ایران این نیازها نیز از سوی طرف ایرانی مد نظر گرفته شود و به نحوی حل و فصل شوند.

به طور کلی می توان گفت که نیازها و انتظارهای اوباما از ایران بر سه موضوع اصلی تمرکز یافته؛ نخست دیپلماسی اعلام شده وی در مورد ایران و دوم مسئله سه تبعه آمریکایی بازدداشت شده در ایران و سوم مسئله افغانستان و جنگ با طالبان.

اوباما در ابتدای ریاست جمهوری خود از دیپلماسی مستقیم با ایران سخن گفت و مذاکره مستقیم و بی قید و شرط با ایران را مطرح کرد، اما بیش از یک سال و نیم از آن موقع گذشته و او نتوانسته نتیجه ای به دست آورد که البته نباید از نقش هیلاری کلینتون، وزیر امور خارجه آمریکا، در عقیم گذاشتن این دیپلماسی نیز غافل ماند. این وضعیت به خودی خود برای او یک شکست محسوب می شود. علاوه بر این، او به خوبی می داند که اجرای تحریمها به خصوص بخش بازرسی کشتی های ایران در بنادر و دریاهای آزاد هر زمینه اجرایی برای این دیپلماسی را از بین خواهد برد.

بنابر این، موقعیت فعلی آخرین شانس اوباما برای اجرای وعده های گذشته و دیپلماسی مورد نظرش است، در غیر این صورت اجرای کامل تحریمها و تقابل خصمانه ناشی از آن فرصتی برای دیپلماسی وی باقی نخواهد گذاشت.

جیمز جون بعد از بیان همگرایی مناسب بین آمریکا و ایران به مسئله دوم اشاره کرد وگفت: «یک مورد مهم دیگر آن که اگر سه کوهنورد آمریکایی به کشورشان بازگردند، مطمئنا ما رابطه بهتری با ایران خواهیم داشت».

شاید ابعاد ادامه بازدداشت این سه فرد در ایران چندان نمودی نداشته باشد، اما قضیه در آمریکا صورتی دیگر دارد و به ویژه برای شخص اوباما اهمیت بسزایی دارد. در واقع، ادامه بازدداشت این سه فرد می تواند در طی ماههای آینده به یکی از بزرگترین دردسرهای اوباما مبدل شود و همان تاثیری را ایجاد کند که پیش از این کارتر در قضیه گروگانگیری اعضای سفارت آمریکا در ایران دچار آن شده بود و باعث شد تا در دومین دور انتخابات ریاست جمهوری از رونالد ریگان شکست بخورد.

اوباما در سال گذشته و ضمن بیان استراتژی خود در جنگ افغانستان، جولای 2011 را به عنوان تاریخ خروج نیروهای آمریکایی از افغانستان اعلام کرد، اما اکنون حدود کمتر از یک سال به این تاریخ مانده و با توجه به افزایش تلفات در افغانستان به نظر نمی رسد که تحقق چنین امری ممکن باشد. در موقعیت فعلی و برای آن که اوباما بتواند به این وعده عمل کند همکاری و مساعدت ایران و پاکستان اهمیت ویژه ای دارد و به همین علت است که او در آن جمع خبرنگاران منافع مشترک آمریکا و ایران را به جنگ افغانستان مرتبط دانست و از نقش سازنده ایران در حل و فصل آن سخن گفت.

برای اهمیت این سه موضوع باید در نظر گرفت که هر سه موضوع به طور مستقیم با انتخابات دوره بعد ریاست جمهوری آمریکا ارتباط دارند به گونه ای که موفقیت اوباما در این سه موضوع می تواند نقش تعیین کننده ای در پیروزی و دور دوم ریاست جمهوری وی داشته باشند.

برای مثال، موفقیت او در خروج بخش قابل توجهی از نیروهای آمریکایی از افغانستان در جولای 2011 برگ برنده ای برای تبلیغات انتخاباتی وی خواهد بود که کمی پس از آن آغاز خواهد شد. این موضوع در مورد دو مسئله دیگر نیز صادق است و از این رو باید گفت که موقعیت فعلی تنها زمانی است که اوباما فرصت چانه زنی با ایران را دارد و به نظر می رسد که حتی حاضر به معامله ای سرنوشت ساز با طرف مقابل باشد. در هر صورت، سخنان مقامات دو طرف نشانه هایی هر چند محتاطانه از تمایل به مذاکره را نشان می دهد و باید تا حدود یک ماه دیگر صبر کرد و نتیجه این نشانه ها را در اجلاس سالانه مجمع عمومی سازمان ملل دید.

ارسال نظرات
خط داغ