اتخاذ راهبرد بازگشت نخبگان به جای جلوگیری از مهاجرت نخبگان
پیشگیری بهتر است یا درمان؟
فرارو- در حالی که دولت اقدام به برگزاری همایش ایرانیان مقیم خارج از کشور کرده تا زمینههای بازگشت نخبگان به ایران را فراهم نماید، برخی معتقدند جلوگیری از مهاجرت نخبگان ضروریتر است. مضاف بر این که در دولت محمود احمدینژاد سیاست مشخصی در قبال فرار مغزها وجود ندارد.
به گزارش فرارو ؛ برگزاری همایش ایرانیان مقیم خارج از کشور، صرف نظر از حواشی ایجاد شده پیرامون آن و سخنان برخی مسئولان حاضر، برای بسیاری از ناظرین دارای ابعاد دیگری نیز بوده است. یکی از مهمترین بخشهای این همایش افتتاح صندوق ارزی ایرانیان، به عنوان ساز و کاری برای جذب سرمایهگذاران ایرانی مقیم خارج بوده است.
در این همایش بسیاری از ایرانیان مقیم خارج از کشور حضور یافته و حتی برخی مدعی اند چهرههایی نظیر هوشنگ امیراحمدی برای شرکت در این همایش دعوت شده بودند. یکی از وجوه برگزاری این همایش نیز فراهم کردن زمینههای کافی برای بازگشت نخبگان به ایران بوده است.
امّا این مسئله برای بعضی از نمایندگان مجلس قابل قبول نیست. از جمله سیدجلال یحییزاده عضو اصولگرای کمیسیون فرهنگی مجلس به خبرگزاری کار ایران گفت به جای دعوت هزاران نفر با پوشش تبلیغاتی فراوان، باید «نخبگان واقعی» آنها را دعوت کرد و دید با وجود «خطوط قرمز» چگونه زمینه جذب آنها فراهم شود. یحییزاده گفته است همه ایرانیان فراری مغز نیستند.
وی همچنین با اشاره به پدیده فرار مغزها، درباره رقم دقیق مهاجرت این افراد گفت: «عددی كه ذكر شده ده هزار و صد هزار نيست و رقم مهاجرت ايرانيان به خارج از كشور بالاتر از اين حرفهاست».
سال گذشته صندوق بینالمللی پول گزارش داد سالانه حدود 180 هزار ایرانی تحصیلکرده به امید زندگی و یافتن موقعیتهای شغلی بهتر از کشور خارج میشوند. این رقم به معنی خروج سالانه 50 میلیارد دلار ارز از کشور است.
برخی مواضع داریوش قنبری، سخنگوی فراکسیون اقلیت نیز با مواضع یحییزاده همخوان است. او میگوید دولت به جای برگزاری این همایش به فکر افرادی باشد که در حال مهاجرت از کشور هستند. به عقیده قنبری برخورد نامناسب با مطبوعات باعث خروج تعداد زیادی از روزنامهنگاران از کشور طی سال گذشته است.
اگرچه آمار دقیقی از میزان مهاجرت روزنامهنگاران به خارج از کشور وجود ندارد، اما برخی منابع خبری چندی پیش گزارش دادند که دولت آلمان قصد دارد به 50 تن از روزنامهنگارانی که پس از انتخابات از ایران خارج شدند و در ترکیه هستند، پناهندگی بدهد. چند روز پیش کمیتهای موسوم به کمیته حمایت از روزنامهنگاران مدعی شده بود حداقل 37 روزنامهنگار ایرانی در زندان هستند.
نماینده مردم ایلام در مجلس شورای اسلامی همچنین به آفتاب گفت: « در حالی که دولت با سیاستهای نادرست خود سرمایهگذاران داخلی را از کشور فراری داده است، برگزاری همایشی تحت عنوان ایرانیان مقیم خارج از کشور با هدف جذب سرمایهگذار، در تناقض آشکار با سیاستهای دولت است».
قنبری معتقد است علاوه بر روزنامهنگاران و سرمایهگذاران، بسیاری از نخبگان علمی و متخصصان در سال گذشته از کشور خارج شدهاند. البته آمار مهاجرت نخبگان علمی، که اصطلاحاً به آن «فرار مغزها» گفته میشود، منحصر به سال گذشته نیست. پاییز سال گذشته اعلام شد 90 نفر از 125 دانشآموزی که در سه سال گذشته در المپیاد شرکت کردند از کشور خارج شده اند.
چندی پیش نیز خبری منتشر شد که بر اساس آن برخی اساتید دانشگاه شهید بهشتی تحت فشار بوده اند تا از سفرهای خارجی خود به ایران بازنگردند.
با این حال پرسش در اینجاست که آیا سرمایهگذاری برای جلوگیری از مهاجرت نخبگان بازده بیشتری دارد و یا تلاش برای بازگرداندن کسانی که سالهاست در خارج از ایران مقیم شده اند؟ صرف نظر از این که آیا تمامی مدعوین به همایش ایرانیان مقیم خارج از کشور، نخبه به حساب میآیند یا خیر.
دولت محمود احمدینژاد و فرار مغزها
در اینباره که آیا در دولت محمود احمدینژاد سیاست خاصی برای مقابله با پدیده فرار مغزها وجود دارد یا خیر، نمیتوان به سادگی نظر دارد. وی سه سال پیش اظهار داشته بود تعبیر فرار مغزها از ایران تعبیری «غلط» است و دولت نهم «از سفر ایرانیها به همه جای دنیا حمایت میکند».
چند ماه پیش نیز کامران دانشجو اعلام کرد که فرار مغزها را اصلاً قبول ندارد و آن را واژه غلطی میداند. به باور وی گفتن این که دانشگاههای خارجی بیشتر قدر دانشجویان را میدانند، توهین به مردم است. دانشجو گفته است طی 30 سال گذشته تنها 400 دانشجو، از میان 12 هزار دانشجوی بورسیه به ایران باز نگشته اند.
با این حال مدتی بعد یکی از معاونین وزیر علوم، با «پیچیده خواندن فرار مغزها» به لحاظ علمی و اجتماعی، خواهان ایجاد «گردش مغزها» برای چاره این مشکل شد. نادریمنش، معاون آموزشی وزر علوم در عین حال خبر از جلسات متعدد برای جلوگیری از فرار مغزها داده است.