خانه داووديه
از تاریخ
سرلشكر حسن پاكروان، رئيس سازمان اطلاعات و امنيت كشور (ساواك)، روز ۱۱ مرداد ۱۳۴۲ در پادگان عشرت آباد به ديدار امام خمينى(ره) رفت و به ايشان اطلاع داد از امروز به خانه اى در داووديه منتقل خواهند شد و آزاد هستند.
امام خمينى(ره) بامداد روز ۱۵ خرداد در قم بازداشت شده بود. علت بازداشت، سخنرانى بسيار تند ايشان در عصر عاشورا (۱۳ خرداد) بود كه در آن «دستگاه جبار ايران» به تلويح با «دستگاه يزيد ابن معاويه» مقايسه شده بود.
امام خمينى(ره) در اين سخنرانى خطاب به شاه گفت: «آقا من به شما نصيحت مى كنم، اى آقاى شاه! اى جناب شاه! من به تو نصيحت مى كنم، دست بردار از اين كارها. آقا اغفال دارند مى كنند تو را. من ميل ندارم كه يك روز اگر بخواهند تو بروى همه شكر كنند.
من يك قصه اى برايتان نقل مى كنم كه پيرمردهايتان، چهل ساله هايتان يادشان است، سى ساله ها هم يادشان است: سه دسته، سه مملكت اجنبى به ما حمله كرد، شوروى، انگلستان، آمريكا به مملكت ايران حمله كردند، مملكت ايران را قبضه كردند. اموال مردم در معرض تلف بود، نواميس مردم در معرض هتك بود، لكن خدا مى داند كه مردم شاد بودند براى اينكه پهلوى رفت. من نمى خواهم تو اينطور باشى، نكن! من ميل ندارم تو اينطور بشوى، نكن!... يك قدرى عبرت ببر، عبرت از پدرت ببر، نكن آقا اينطور!...» («صحيفه نور»)اشاره امام خمينى(ره) در اين سخنرانى به گفته هاى چندى پيش شاه بود كه در آن به روحانيون توهين كرده بود.
• رويارويى
قاطبه روحانيون ايران تا ابتداى دهه ۱۳۴۰ از بيم گسترش نفوذ كمونيسم با حكومت شاه مخالفت جدى نمى كردند و رژيم شاه نيز همواره مى كوشيد خود را در برابر آنها قرار ندهد. آيت الله بروجردى، مرجع بزرگ شيعيان در طول دهه ۳۰، روحانيون پر شورى چون امام خمينى را از وارد شدن به مبارزه برحذر مى داشت.
اما هنگامى كه دولت اسدالله علم در پائيز ۱۳۴۱ لايحه تشكيل انجمن هاى ايالتى و ولايتى را به تصويب رساند و در آن با حذف قيد مسلمان بودن براى انتخاب شوندگان، سوگند به قرآن را به «سوگند به كتاب آسمانى» تغيير داد و به زنان نيز حق رأى عطا كرد، حوزه قم يكپارچه مخالفت كرد. در اين هنگام آيت الله بروجردى درگذشته بود. دولت پس از چند ماه كشمكش ناچار شد مصوبه خود را لغو كند.
شاه به فاصله كوتاهى اصول ششگانه انقلاب سفيد خود را اعلام كرد كه مطابق آن اصلاحات ارضى به اجرا در مى آمد، جنگل ها ملى مى شد، دولت كارخانه هاى دولتى را به بخش خصوصى مى فروخت، بخشى از سهام كارخانه ها به كارگران واگذار مى شد، زنان حق رأى دادن پيدا مى كردند و سپاه دانش ايجاد مى شد.
هنگامى كه دولت اعلام كرد اين اصول را در بهمن ۱۳۴۱به همه پرسى مى گذارد، امام خمينى(ره) رفراندوم را غيرقانونى خواند و آن را تحريم كرد. دو روز پس از صدور اعلاميه تحريم ايشان بود كه شاه، به تشويق علم و براى نمايش قدرت به قم رفت و در يك سخنرانى جنجالى كسانى را كه «مرتجعين سياه» مى خواند «مفت خور» ناميد.
مأموران شهربانى و ساواك چند روز پس از سفر شاه، به مدرسه فيضيه قم هجوم بردند و دولت با نزديك شدن محرم هشدار داد كه مراسم عزادارى را محدود خواهد كرد.
بنابراين هنگامى كه امام خمينى(ره) عصر روز عاشورا در سخنرانى خود به شاه و دولت علم حمله كرد و به آنها پاسخ داد، رويارويى رژيم با روحانيت كامل شد. او در سخنرانى خود گفت: «ما مفتخوريم؟ مايى كه مرحوم حاج شيخ عبدالكريم مان وقتى كه فوت مى شوند، آقازاده ها... همان شب شام نداشتند. ما مفتخوريم؟ مايى كه مرحوم آقاى بروجردى مان وقتى كه از دنيا مى روند ۶۰۰ هزار تومان قرض مى گذارند... اما آنها كه بانك هاى دنيا را پر كرده اند، كاخ هاى عظيم را روى هم ساخته اند و باز رها نمى كنند اين ملت را و باز دنبال اينند كه ساير منافع اين ملت را به جيب خودشان يا اسرائيل برسانند، اينها مفتخور نيستند؟!»
• بازداشت
امام خمينى(ره) دو روز پس از ايراد اين سخنرانى در قم بازداشت شد و به تهران انتقال يافت. قيام معروف ۱۵ خرداد در واكنش به بازداشت ايشان اتفاق افتاد كه با توجه به آمادگى قبلى دولت براى مقابله با آن، با خشونت سركوب شد. پس از سركوب اين قيام، دولت تعداد ديگرى از روحانيون را نيز دستگير كرد. علما نسبت به اين بازداشت ها اعتراض كردند. چندى بعد خبر آزادى امام خمينى و انتقال ايشان به همراه آيت الله قمى و آيت الله محلاتى به خانه اى در داووديه منتشر شد. تعداد زيادى از مردم تهران و شهرستان ها به ديدار آنها شتافتند.
روز بعد ساواك اطلاعيه اى صادر كرد كه در آن آمده بود: «چون بين مقامات انتظامى و حضرات آقايان خمينى، قمى و محلاتى تفاهمى حاصل شد كه در امور سياسى مداخله نخواهند كرد و از اين تفاهم اطمينان كامل حاصل گرديده است كه آقايان بر خلاف مصالح و انتظامات كشور عملى انجام نخواهند داد، عليهذا آقايان به منزل خصوصى منتقل شدند.»
آيت الله مرعشى نجفى دو روز بعد نسبت به اطلاعيه ساواك واكنش نشان داد و ضمن انتقاد از رعايت نشدن احترام لازم نسبت به آيات و در نظر گرفته نشدن شأن ايشان، محتواى اطلاعيه را بى اساس خواند.
به زودى معلوم شد كه خانه داووديه در واقع زندان تازه امام خمينى و همراهان است و آنها در اين خانه تحت نظر قرار گرفته اند. امام خمينى(ره) خود هنگامى كه سرانجام در بهار ۱۳۴۳ آزاد شد و به قم بازگشت در مورد اطلاعيه ساواك گفت: «آمد يك نفر از اشخاصى كه ميل ندارم اسمش را بياورم، گفت آقا سياست عبارت است از دروغ گفتن، خدعه، فريب، نيرنگ، خلاصه پدرسوختگى است و آن را شما براى ما بگذاريد، چون موقع مقتضى نبود نخواستم با او بحث بكنم، گفتم ما از اول وارد اين سياست كه شما مى گوييد نبوده ايم. امروز كه موقع مقتضى است مى گويم اسلام اين نيست، ولله اسلام تمامش سياست است... من از آن آخوندها نيستم كه در اينجا بنشينم و تسبيح دست بگيرم...»
روزنامه شرق