بيم واميد هايحذف يورو از مبادلات نفتي ايران
محمدرضا رحيمي معاون اول رئيسجمهور بتازگي از بررسي امكان حذف يورو از مبادلات نفتي ايران خبر داده است. اين اقدام پس از آن صورت ميگيرد كه بانك مركزي سهم دلار آمريكا در ذخاير ارزي كشور را كاهش داده است. پس از وقوع بحران اقتصاد جهاني در آمريكا و اروپا، بسياري كشورها براي جلوگيري از آسيب ديدن ذخاير ارزي خود اقدام به تبديل ذخاير دلاري خود كردند.
البته كمي بعد با شعله كشيدن بحران اقتصادي در يونان و سپس اسپانيا و آلمان، همين اتفاق براي يورو ـ پول واحد اروپايي ـ افتاد و سپس بسياري كشورها به فكر تبديل ذخاير يورويي خود به ارز ديگري افتادند. اكنون ايران نيز در چنين پارادوكس و كشاكشي درگير است. ظاهرا مديران ارشد كشور در پي بحرانهاي اخير اقتصاد جهاني به اين نتيجه رسيدهاند كه كار كردن با ارزهايي همچون دلار آمريكا يا يورو با ريسك بيشتري همراه شده است و گاه درجه اين ريسك به حدي بالا ميرود كه نياز به كاهش يا قطع استفاده از اين ارزها را پيشرو قرار داده و لزوم جايگزين كردن ارز يا ارزهاي ديگري را به جاي 2 ارز ياد شده هشدار ميدهد.
حال اگر مساله تحريمهاي يكجانبه اروپا و آمريكا بر عليه ايران را نيز به ابعاد اقتصادي اين موضوع اضافه كنيم، خواهيم ديد كه حركت ايران به سوي حذف كامل دلار و يورو چندان بدون توجيه و پشتوانه كارشناسي نيست، البته بانك مركزي به درستي اعلام نكرده كه سهم دلار و يورو در تركيب سبد ارزي كشور چقدر است، اما هرچه هست اين سهم قابل توجه به نظر ميرسد و لذا هرگونه تصميمي درباره تغيير در اين سهم با ريسكهاي زيادي مواجه است كه با هشدار كارشناسان مواجه است.
دكتر بيژن بيدآباد، كارشناس ارشد پولي ـ مالي در اين باره به خبرنگار ما ميگويد: صرفنظر از تمام مسائل سياسي كه آمريكا و اروپا براي ايران ايجاد كردهاند و بحث تحريمها، بايد پذيرفت دلار و يورو يك ويژگي برتر نسبت به ساير ارزها دارند و آن فراگيري است. شما در دنيا كمتر ارزي را پيدا ميكنيد كه به اندازه دلار يا يورو قابليت پذيرش در كشورهاي مختلف داشته باشد.وي افزود: لذا اگر به هر دليل اصرار داريد ارز ديگري جايگزين دلار و يورو شود بايد فراگير باشد يعني در كشورها و اقتصادهاي مختلف پذيرفته شود. همچنين اين ارز بايد به وفور در دسترس باشد و من فكر نميكنم دستكم در حال حاضر چنين ارزي را پيدا كنيد.
وي اظهار داشت: دريافت كردن ارز ديگر و هر ارز ديگري در قبال فروش نفت آسان است و اتفاقا كشورهاي خريدار ما استقبال ميكنند كه ما ارز ملي آنها را بپذيريم، چرا كه با اين اقدام تفاوت ارزش ارز ملي خود با ارزش جهاني يورو را به دريافتكننده ارز يعني ايران منتقل ميكنند، اما توجه داشته باشيد روي ديگر سكه پذيرفتن آن ارز از سوي كشورهايي است كه ما ميخواهيم از آنها كالا بخريم.
وي خاطر نشان ساخت: اين مساله بويژه درباره شركاي اصلي تجاري ما به چشم ميخورد. مثلا امارات حاضر ميشود در برابر 14 ميليارد دلار مبادلات سالانهاش با ايران 14 ميليارد يوآن يا 14 ميليارد پوند دريافت كند؟ اين مساله از اين نظر چالشبرانگيز است كه شايد بخش خصوصي يا دولتي امارات حاضر به پذيرش ارزهاي مورد نظر ما نشود، چون در حلقه ديگر زنجير خودش نميتواند آن ارز را به مشتري ديگرش بدهد.
بيدآباد تصريح كرد: از سوي ديگر شما مساله تفاوت بهاي ارزهاي مختلف با يكديگر را داريد كه هم مبادلات را دشوار كرده و هم هزينهها را افزايش ميدهد. اما ارزهايي چون يورو در سطح جهاني كشف ارزش ميشوند، اما ساير ارزها چنين ويژگي را ندارند و امكان سوءاستفاده از آن زياد است.
اين تحليلگر ارشد مالي گفت: جمعبندي من اين است كه تصميم حذف يورو از معاملات نفتي كه معاملات هنگفتي است، به يكباره و در كوتاهمدت ريسك بزرگي است و در سبد ارزي كشور اخلال ايجاد ميكند. اگر هم تصميمي براي حذف يورو هست بايد تدريجي و همزمان با يافتن ارز جايگزين مناسب و امضاي قرارداد حفظ ارزش پول باشد تا كشور درباره خريدهاي خارجي آسيب نبيند.
غلامرضا سلامي، كارشناس پولي ـ مالي نيز در اينباره به خبرنگار ما ميگويد: تصميم حذف يورو از مبادلات نفتي كشور بايد در نهايت احتياط اجرا شود. براي من سوال است كه ارز جايگزين يورو براي ايران كه فراگيري و پذيرش جهاني داشته باشد، چه خواهد بود؟ شما دلار آمريكا و يورو را كه كنار بگذاريد، چه جايگزيني براي آن پيدا خواهيد كرد؟ توجه داشته باشيد كه اگر عمده معاملات اقتصادي كشور را به ارزي پيوند بزنيد كه نمودار ارزش جهاني ندارد، فقط به انتقال مشكلات آن ارز به اقتصاد كشور كمك كرده و از سوي ديگر تنوع مشتريان و قدرت انتخاب خود را كم كردهايد، چراكه مجبوريد از نقاطي كالا يا خدمات بخريد كه حاضر به پذيرش آن ارز خاص از شما باشند و روشن است هر ارزي فراگيري دلار و يورو را ندارد.وي افزود: لذا اين تصميم بسيار داراي ريسك است و بايد با احتياط و تدريج با آن برخورد كرد. بايد روي ارزهاي جايگزين مطالعه كرد. مبادا ارز يا ارزهاي جايگزين براساس ملاكهاي سياسي و غيراقتصادي انتخاب شوند؛ اين بزرگترين جفا در حق اقتصاد كشور است.
نظر موافقان
با اين حال افرادي نيز از ايده حذف يورو از مبادلات نفتي كشور حمايت ميكنند. بهزعم آنان اتكاي بيش از حد سبد ارزي كشور به يورو و دلار در شرايطي كه ارزش اين ارزها در نوسان بوده و آسيبپذيري پيدا كرده است، به صلاح منافع اقتصادي كشور نيست. لذا بايد ارزهاي كمكي نقش پررنگتري در سبد ارزي كشور داشته باشند. اين افراد همچنين تحركات خصمانه غرب عليه منافع ايران را يادآوري و پيشنهاد ميكنند كاهش يا توقف مبادله وجوه نفت ايران با يورو، ضربه مناسبي به گردش اين پول وارد خواهد كرد و درواقع اين حداقل واكنشي است كه ميتوان به مسببان صدور قطعنامههاي ضد ايراني بروز داد.
كاظم دلخوش اباتري عضو كميسيون اقتصادي مجلس به خبرنگار ما ميگويد: سبد ارزي كشور در يك سال اخير از محل تغيير ارزش دلار و يورو ضرر زيادي كرده است و اين ضرر بر هيچ كس پوشيده نيست.
اكثر كارشناسان اقتصادي براي سالهاي پيش رو دلار و يورو را داراي استحكام لازم نميدانند چراكه آشفتگي اقتصادي در بلوك غرب ادامه خواهد داشت. در نتيجه ماجرا بايد ريسك نگهداري ذخاير ارزي كشور به اين دو ارز را بپذيريم.
وي افزود: من نميگويم سهم يورو و دلار را در سبد ارزي به صفر برسانيم. اين منطقي نيست. چون به هر حال اين ارزها در دنيا مورد قبول هستند، اما ميتوان مبادلات با اين ارزها را كاهش داد و ارزهاي ديگر را بتدريج در سبد ارزي كشور پررنگ كرد. مثلا ميتوان با كشورهاي صادركننده كالا به ايران صحبت كرد و از ارز ملي آن كشورها بهره برد.
وي اظهار داشت: ارز كشورهاي مسلمان يكي از اين گزينههاست كه مناسب به نظر ميرسد. البته يوآن ـ واحد پول چين ـ هم كمكم در دنيا دارد جاي خودش را پيدا ميكند و البته بانك مركزي براي صلاحيتدار بودن آن بايد نظر بدهد، اما بنده با اصل اين مساله كه يورو از مبادلات نفتي ايران حذف شود، موافقم. جعفر قادري، عضو كميسيون برنامه و بودجه مجلس نيز با حذف يورو از مبادلات نفتي ايران موافق است. وي به خبرنگار ما ميگويد: اين مساله تنبيه خوبي براي اروپا محسوب ميشود كه بداند ايجاد هر گونه محدوديت اقتصادي در قالب تحريمها براي ايران اعم از بانكي، كالايي و غيره اول به خودشان ضربه ميزند.
بخش خصوصي آنها از اين تصميمات بشدت ضرر ميكند و بازار ايران را از دست ميدهند، آن هم در كوران بحران اقتصادي كه نياز شديد به فروش كالا در غرب احساس ميشود.
وي افزود: قطعا ما در دنيا ارزهاي مناسبي براي جايگزيني دلار و يورو داريم. اين كه گفته ميشود اگر اين ارزها نباشد ما لنگ ميمانيم يك تلقي ذهني است. اينها تبليغات بر عليه پول واحد اسلامي و جلوگيري از رو آمدن اين پول در اقتصاد جهاني است. كافي است اين روند آغاز شود، خواهيد ديد چه تعداد از كشورهاي اسلامي حاضر به تعامل ارزي با ايران خواهند شد.