پیش بینی کارشناسان طی دهه آینده
صادركنندگان نفت به واردكننده تبدیل میشوند
اقتصاد بسياري از كشورهاي بزرگ صادركننده نفت با چنان سرعتي در حال رشد است كه نياز به انرژي در داخل مرزهاي آنها طی سالهای آینده بهحدي افزايش خواهد يافت كه توان فروش آنها در خارج را محدود كرده و فشار جديدي را بر بازار جهاني نفت وارد خواهد كرد.
نيویوركتايمز در گزارشي آورده است كه كارشناسان معتقدند كه تداوم این افزايش شديد، باعث خواهد شد که چند توليدكننده مهم نفت جهان در يك دهه آينده مجبور به وارد كردن نفت براي تأمين سوخت خودروهاي جديد، خانهها و صنايعي كه در حال خريد آن با پول نفت خود هستند، خواهند شد.
اندونزي در حال حاضر اين روند را آغاز كردهاست و پيشبيني ميشود در پنج سال آينده مكزيك منبع شماره دوی خارجي نفت آمريكا و كمي بعد از آنها ايران نيز بهعنوان چهارمين صادركننده بزرگ نفت جهان به اين روند بپيوندند.
در بعضي از اين موارد، دولتهاي اين كشورها به سهميهبندي سوخت در كشورشان روی آوردهاند.
"امي ميرز جف" يك كارشناس مسايل نفتي در دانشگاه رايس گفت: «اينكه تعداد زيادی از توليدكنندگان عمده نفت كه ذخاير نفتي بينالمللي در حال حاضر متكي به آنهاست، ديگر نتوانند نقش يك صادر ننده بزرگ را در پنج تا ده سال آينده ايفا كنند، يك تهديد جدي است.»
براساس گزارش اخير بازارهاي جهاني CIBC از هماكنون تا سال 2010، افزايش تقاضاي داخلي ميتواند 40 درصد افزايش توليد نفت عربستان را به خود اختصاص دهد و اين در حالي است كه بيش از نيمي از كاهش توليد نفت كنوني ايران را مصرف داخلي به خود اختصاص خواهد داد.
اين گزارش ميافزايد كه افزايش داخلي مصرف نفت در روسيه و مكزيك و اعضاي اوپك ميتواند باعث كاهش صادرات نفت خام تا حدود 5/2 ميليون بشكه در روز تا يك دهه ديگر شود.
اين ميزان سه درصد تقاضاي جهاني براي نفت است. ممكن است در ابتدا اين ميزان زياد به نظر نرسد اما كارشناسان معتقدند كه تقاضا براي نفت آنچنان غيرقابلانعطاف است كه جهان ظرفيت كمي را براي گنجايش توليد اضافي دارد كه حتي كمبودهاي كوچك نيز ميتواند به افزايش قيمت نفت منجر شود.
در سال 2002 زماني كه يك اعتصاب كارگري در ونزوئلا سه درصد توليد جهاني را از بين برد، قيمت نفت ظرف يك هفته 26 درصد افزايش يافت.
اين روند كه بسيار مهم است لزوما به معني كمبود نفت نخواهد بود. كارشناسان معتقدند كه مهمترين نتيجه ميتواند تغيير عمده بازار باشد كه با كاهش عمده صادركنندگان روبرو شده و منابع غيركنوانسيوني مانند كانادا بهويژه براي آمريكا از اهميت بيشتري برخوردار ميشوند.
احتمال ميرود كه فشار بيشتري نيز بر مناطقي كه هماكنون توليد نفتي در آنجا صورت نميگيرد وارد شود.
افزايش ثبات سياسي در افزايش حفاريها در بعضي كشورهاي مهم نفتخيز مانند عراق، ايران و ونزوئلا ميتواند در تأمين افزايش تقاضا مؤثر باشد.
"دانيل يرگين" رئيس انجمن تحقيقات انرژي كمبريج ميگويد: «10 سال بعد ظرفيت توليد نفت جهان ميتواند 20 درصد افزايش يابد. اما اين امر وابستگي شديدي به ژئوپولتيك دارد.» افزايش تقاضا در ميان صادركنندگان نفت يك جنبه از مشكل رشد سريع اقتصادي در بعضي نقاط جهان است. پيشبيني ميشود چين و هند بيشترين افزايش تقاضاي نفت در 20 سال آينده را دارا باشند.
"فيس بيرول" اقتصاددان ارشد آژانس بينالمللي انرژي، افزايش مصرف در ميان صادركنندگان را دومين تهديد بزرگ براي تأمين نياز نفتي جهان ميداند. وي گفت: «اين مشكل بزرگي است كه روزبهروز هم بزرگتر خواهد شد.»
مصرف داخلي نفت توسط پنج صادركننده بزرگ نفتي جهان ـ عربستان، روسيه، نروژ، ايران و امارات عربي متحده ـ در سال 2006 نسبت به سال 2005، 9/5 درصد رشد داشته و صادرات نيز بيش از 3 درصد كاهش يافتهاست. درمقابل تقاضاي نفت در آمريكا تقريبا ثابت بودهاست.
گزارش CIBC تخمين زدهاست كه تقاضا براي بسياري از كشورهاي نفتخيز مانند عربستان، كويت و ليبي در يك دهه آينده دوبرابر خواهد شد. از فاكتورهاي مهم در اين روند تسريع صنعتي شدن، افزايش هزينههاي دولتي و افزايش مصرف شخصي خواهد بود. براساس گزارش بانك جهاني رشد اقتصادي خاورميانه و شمال آفريقا از دهه 90 تاكنون دوبرابر شده و روسيه نيز در اين مدت آمار بهتري را دارا بوده است.
پول نفت باعث شده اكثر كشورها به سرمايهگذاري در توسعه اقتصدي خود بپردازند و رشد جهاني نيز بازار را براي كالاهاي آنها از جمله پلاستيك و مواد شيميايي و سوختهاي پالايششده نفتي آماده کردهاست.
البته كشورهاي در حال توسعه راه زيادي را براي رسيدن به استانداردهاي زندگي در آمريكا دارند و براي مثال مصرف سرانه نفت در بعضي از اين كشورها مانند بحرين، كويت، قطر و امارات عربي متحده بيشتر از آمريكاست.
يكي از مهمترين عوامل افزايش مصرف داخلي به ويژه در كشورهاي پرجمعيت مانند اندونزي، روسيه و مكزيك افزايش تعداد خودروها است. كشاورزان روسي وسايل نقليه چهارچرخ و موتوري را جايگزين اسب كردهاند و اين در حالي است كه ساكنان حومه شهرها هم حتي قبل از اينكه رانندگي ياد بگيرند، بامو ميخرند.
در بعضي از اين كشورها سياست براي ايجاد محبوبيت باعث ايجاد زيادهروي در مصرف ميشود، براي مثال در كويت سيستم تهويه هوا كه با برق توليدي از گاز طبيعي و يا سوختهاي فسيلي كار ميكند، هفتهها بدون وقفه و حتي در زمان تعطيلات هم كار ميكند. در امارات پيستهاي اسكي سالني با برف مصنوعي و زمينهاي شاداب گلف كه نيازمند آبياري با آب تصفيهشده بهوسيله سوختهاي پالايششده نفتي از اين نمونهها هستند.