تا كي به روسها اعتماد كنيم؟
مجتبي نجفي؛ «اگر چه مسكو لحن خود را عليه تهران بالا برده اما رئيس كاخ كرملين حاضر نيست متحد استراتژيك خود را رها كند.» اين جمله متعلق به تحليلي از روزنامه فيگارو ست كه در آن ديمتيري مدودف با استناد به سخنان چند هفته پيش رابرت گيتس وزير دفاع ايالات متحده بيماري اسكيزوفرنيك معرفي شده است كه از سويي نسبت به ايران اتمي هشدار ميدهد و از سوي ديگر قراردادهاي كلان اقتصادي در حوزه نفت و گاز با ايران منعقد ميكند.
فيگارو مينويسد: مدودف در سخنراني طولاني مدت خود در مورد سياست خارجي ديپلماسي ايالات متحده تنها يك جمله را برجسته كرد:«ايران در آستانه دستيابي به توانايي ساخت سلاح هستهاي است ».
اين روزنامه فرانسوي در ادامه مينويسد«اين سخنان براي نخستين بار از سوي مسكو بيان شدند و براي اولين بار مسكو از تهديد امنيتي تهران سخن ميگويد. روسيه نگران اين موضوع است كه ايران به تهديدي عليه كشورش تبديل شود و اين نگراني به دليل هم مرزي با ايران در درياي خزر جدي است.
با اين وجود روسيه حاضر نيست متحد استراتژيك خود به عنوان يك وزنه تعادل در برابر غرب و حتي چين و هند از دست بدهد. »تحليل فيگارو تا حدودي درست است. مبناي استدلال اين روزنامه براي رفتارشناسي روسيه توافقات اخيري است كه ميان ايران و روسيه در حوزه انرژي به دست آمده است.
به نوشته فيگارو «شركت گازپروم قصد دارد در توسعه ميادين آذر و پارس جنوبي شركت كند. مسكو قرار است در اين تابستان محمولههاي مورد نياز نيروگاه اتمي بوشهر را تحويل دهد. » اين زاويه تحليل از سوي غربيها در خور اهميت است زيرا كشورهاي غربي نسبت به رفتارهاي مسكو حساسيت ويژهاي دارند. به اعتقاد بسياري از تحليلگران غربي، روسها از طريق چالش ايران و آمريكا تلاش ميكنند تا نهايت منافع اقتصادي خود را كسب كنند.
رابرت گيتس چند هفته پيش براي اثبات سخن مبني بر رفتار اسكيزوفرنيك روسيه به سخنان پوتين نخست وزير فعلي اشاره كرده بود. ولاديمير پوتين قبلا به عنوان رئيس جمهور روسيه به مقامات آمريكايي گفته بود كه «ايران هستهاي براي امنيت مسكو خطري بزرگ است. روابط ما با ايرانيها فقط براي پول است.» روسها چند ماهي است كه در پرونده هستهاي ايران مواضع تند و بعضا خصمانهاي را اتخاذ كرده اند.
تصويب قطعنامه 1929 با اين مفاد و به اين شكل بدون همراهي مسكو براي واشنگتن ممكن نبود. در اينكه نقش روسيه در چند ماه اخير عليه منافع ملي كشورمان بوده است ميتوان استدلالهاي فراواني ارائه كرد. اما نكته قابل تامل اينجاست كه اخيرا ايران قصد دارد قرردادهاي هنگفتي در حوزه انرژي با روسها منعقد كند.
خبرگزاري ايرنا ديروز اعلام كرد، سند نقشه راه همکاري در زمينه انرژي ميان ايران و روسيه، توسط «مسعود ميرکاظمي» وزير نفت ايران و «سرگئي اشماتکو» وزير انرژي روسيه به امضا رسيد. با امضاي اين سند دورنماي همکاريهاي دراز مدت دو کشور در طول 30 سال آينده در بخش انرژي تنظيم شده است.
از طرف ديگر خبرگزاري فارس به نقل از ريانووستي از آمادگي شركت زاروبژنفت براي براي انجام پروژههاي مشترك در حوزه انرژي در درياي خزر خبرداد. اما اين همه ماجرا نيست ظاهرا وزير نفت روسيه با اعلام اينكه تحريمها نميتوانند مانع روسيه شوند از آمادگي شركتهاي روسي براي ارسال سوخت خبر داده است. به گفته وي امکان تحویل محصولات پالایش شده نفتی به ایران وجود دارد و اگر در این بین منافع اقتصادی وجود داشته باشد ما این کار را انجام می دهیم.»
با اعلام اين خبر ميتوان دو واكنش را بررسي كرد. واكنش نخست از سوي فيگارو روزنامه فرانسوي است كه از روسها به خاطر رفتار اسكيزوفرنيك انتقاد كرده و ابراز ناراحتي كرده است. واكنش دوم را خبرگزاريها و رسانههاي داخلي داشته اند. اين خبرگزاريها به نوعي از بيتوجهي روسها به تحريمهاي يكجانبه غرب ابراز خوشحالي كرده اند. اما اينجا يك نكته مغفول مانده است و اين نكته مهم نيز خود روسيه است. مدودف در اظهارنظري بيسابقه از نزديك شدن ايران به توليد بمب اتم خبر داده بود.
در اين مورد تحليلهاي متفاوتي وجود دارد.برخي اعتقاد دارند كه اين سخنان زمينه ساز حركتهاي موذيانهاي از سوي روسيه است تا از تحويل نيروگاه بوشهر در شهريور ماه امسال خودداري كند. همه ميدانيم كه روسها نزديك به 10 سال است از تحويل نيروگاه بدقولي كردهاند. داستانهاي موشكهاي اس 300 و عدم تحويل آنها به ايران هم نيازي به بازگويي ندارد.
بسياري از تحليلگران اعتقاد دارند كه روسها در بزنگاههاي حساس جهت خود را به نفع غرب تغيير ميدهد. در پيمان شكني روسي ميتوان فاكتهاي بسياري ارائه داد. اكنون اين پرسش مطرح است انعقاد قراردادهاي كلان با مسكو در حوزه انرژي پاداشي به اين كشور به خاطر اعمال تحريمهاي شديد عليه كشورمان و همراهي با غرب است؟ پرسش دوم اينكه اجراي توافقات از سوي روسيه از چه ضمانتي برخوردار است؟ اينها پرسشهايي است كه همچنان دستگاه ديپلماسي كشورمان در پاسخ به آنها طفره است.