تكهاي از روزنامهنگاري كلاسيك اقتصادي
پول ماليات به كجا ميرود؟
در نقد سياستهاي اقتصادي آمريكا
فردريك باستيا
مترجم: مجيد روئين پرويزي
ژاك: مربا فروش
آقاي لاسوش: مامور ماليات
ل. گفتي بيست خمره مربا توليد كردهاي؟
ژ. بله، با تلاش و مراقبت مستمر.
ل. لطف كن و شش تا از بهترينهايش را به من بده.
ژ. شش تا از بيست تا؟ خداي بزرگ! نابود خواهم شد. لطفا به من بگوييد آقا، براي چه ميخواهيدشان؟
ل. اولينشان به طلبكاران دولت تعلق خواهد گرفت. وقت كسي مقروض باشد، مسلما نميتواند به راحتي بهره آن را هم بپردازد.
ژ. پس چه بر سر اصل پول آمده است؟
ل. داستاناش خيلي طولانيتر از آن است كه حالا بتوانم نقل كنم. يك بخشي از آن صرف تهيه جنگافزار شد كه زيباترين آتشها را در اين جهان برافروخت. بخشي ديگر صرف پرداخت به مرداني شد كه در حمله به كشورهاي بيگانه مجروح و معلول شده بودند. بعد، وقتي همين مخارج سبب تهاجم متقابل آنها به ما شد، دشمن محترم ما راضي نبود كه بدون دريافت مبالغي غرامت از كشورمان خارج شود و خب اين پول غرامت هم قرض گرفته شد.
ژ. و حالا اينها چه نفعي براي من دارد؟
ل. ميتواني مغرور و سربلند باشي.
ژ. و براي فرزندانم خانه و كاشانهاي ويران و تلنباري از بدهي بر جاي بگذارم، اما به هر صورت بازپرداخت بدهيها واجب است، هرچند كه مبالغ آن صرف امور بيهوده شده باشد. به اين صورت يكي از خمرهها را ميفهمم چرا ميخواهي، اما آن پنج تاي ديگر چطور؟
ل. يكي ديگر صرف هزينه خدمات ميشود، پرداخت حقوق قضات كه از مالكيت تو در برابر همسايهات دفاع ميكند، پليس كه از تو در مقابل دزدي و چپاول محافظت ميكند، كارگراني كه برايت جاده ميسازند، معلماني كه فرزندانت را تربيت ميكنند و سرانجام حقوق من بنده خدمتگزار، كه طبعا نميشود انتظار داشت بيمواجب زندگي كنم.
ژ. قبول، خدمت در برابر خدمت كاملا منصفانه است و در برابر اين يكي چيزي نميتوانم بگويم. هرچند قطعا ترجيح ميدهم كه خودم شخصا حقوق معلم و نظاير اينها را بپردازم، اما حالا بحثي ندارم. اين از خمره دوم، اما بازهم چهار خمره ديگر باقي ميماند.
ل. ميتواني دو خمره را هم به حساب كمك ناچيزت به ارتش و نيروي دريايي بگذاري، اينطور نيست؟
ژ. البته! افسوس كه بيش از اين از من برنميآيد. هزينه اندكي است به نسبت آن دو خدمتي كه پيشتر گفتي و دو فرزند عزيز مرا از من گرفتهاند.
ل. تعادل قوا بايد حفظ شود.
ژ. آيا همين تعادل حفظ نميشد اگر همه كشورهاي اروپايي تصميم ميگرفتند يك چهارم يا يك دوم از نيروهاي نظاميشان بكاهند؟ هم پولمان حفظ ميشد و هم فرزندانمان. تنها لازمهاش اين است كه به فهمي مشترك برسيم.
ل. بله، اما فهم مشترك حاصلشدني نيست.
ژ. از همين است كه متحير ميشوم، چون همگي از دردي مشترك رنج ميبريم.
ل. مسووليت بخشي از آن بر گردن خودت است ژاك.
ژ. دستم انداختهاي آقاي لاسوش؟ من چه نقشي در اين ميان ميتوانم داشته باشم؟
ل. در انتخابات به چه كسي راي دادي؟
ژ. به يك ژنرال شجاع كه به زودي مارشال خواهد شد اگر خدا به او ياري كند.
ل. و حيات اين ژنرال وابسته به چيست؟
ژ. حتما به شش خمره مرباي من؟
ل. چه اتفاقي ميافتاد اگر او در جهت كاهش توان نظامي گام برميداشت؟
ژ. به جاي مارشال شدن مجبور به اعلام بازنشستگي ميشد.
ل. حالا متوجه نقش خودت شدي؟
ژ. اگر اجازه بدهي به سراغ پنجمين خمره برويم.
ل. آنكه ديگر مال الجزاير است.
ژ. الجزاير؟ و آن وقت چه خدمتي آنها به من ميكنند در مقابل بخشش محصولي كه براي توليدش اينقدر زحمت كشيدهام؟
ل. هيچ خدمتي؛ اين محصول به دست ساكنان آنجا نميرسد، بلكه به دست مسوولان فرانسوي كه آنجا مشغول خدمتند، سپرده ميشود.
ژ. و آنها چه كاري براي من ميكنند؟
ل. آنها حمله و غارت ميكنند و بعد خودشان آسيب ميبينند؛ ميكشند و كشته ميشوند؛ مريضيهاي لاعلاج ميگيرند و به بيمارستان ميروند؛ براي الجزايريها جاده و بندر و دهكده ميسازند و براي همه اينها به كمك تو احتياج دارند.
ژ. خداي من! من هرگز زير بار اين يكي نخواهم رفت. من زحمت بكشم كه براي آنها جاده بسازيد! در حالي كه همين اطراف به زحمت يك جاده سالم پيدا ميشود. بندر براي آنها بسازيد وقتي بنادر خودمان به اين حال و روز هستند. فرزندان مرا بگيريد و براي شكنجه آفريقاييها به آنجا بفرستيد! به فقراي يونان و مالت كمك كنيد، در حالي كه ما خودمان اينجا فقراي بسياري داريم!
ل. فقر! بله، كشور را از جمعيت اضافه خالي ميكنيم.
ژ. و بعد به ما ميگوييد كه سرمايه لازم براي زندگيشان را از اينجا به الجزاير بفرستيم!
ل. اما توجه كن كه با اين كار به استوار ساختن پايههاي يك تمدن پرشكوه كمك ميكني، تمدن را به آفريقا ميبري و در نتيجه افتخاري ابدي نصيب كشورت ميكني.
ژ. شما شاعريد آقاي لاسوش. من يك مربافروش سادهام و از اجابت تقاضاي شما سر باز ميزنم.
ل. فراموش نكن كه تا يك هزار سال ديگر تلاشهاي كنوني تو صدها برابر منفعت و بازدهي خواهد داشت.
ژ. و در اين ميان سال به سال بايد ماليات بيشتري بپردازم! از يك خمره شروع شد تا حالا كه به شش خمره رسيده است. من همچنان از تقاضاي شما سرباز ميزنم.
ل. براي اعتراض ديگر خيلي دير شده است. نماينده خود شما تمام مبلغي كه من از شما درخواست ميكنم را تاييد كرده است.
ژ. راست ميگوييد. نفرين بر آن انتخاب من! بيشك در انتخاب او به عنوان نماينده خود به گناهي نابخشودني مرتكب شدهام. آخر چه شباهتي هست ميان يك ژنرال و يك مربا فروش؟
ل. البته اشتراكاتي وجود دارد. مثلا همين توليدات شما كه او آنها را به نام خودش درآورده.
ژ. حق داريد كه به من بخنديد آقاي لاسوش، شايسته تمسخر هستم، اما منطقي باشيد. حداقل پنج خمره ببريد. بهره بدهيها را گرفتهايد، همچنين هزينه خدمات و مخارج جنگ در آفريقا! ديگر چه ميخواهيد؟
ل. جروبحث كردن با من بيهوده است. نظرات را با ژنرال در ميان بگذاريد. در حال حاضر ديگر كاري نميشود كرد.
ژ. به من بگو براي آخرين خمره چه خيالي در سر داري؟ همان طور كه ميبيني اين بهترين و مرغوبترينشان است.
ل. بله! عالي است! آن را به آريالاي دي. كه توليدكننده پارچه است خواهم بخشيد.
ژ. توليدكننده پارچه؟ يعني چه؟
ل. منافعاش به او خواهد رسيد.
ژ. اما چطور؟ به خدا قسم كه نميفهمم تو چه ميگويي؟
ل. نميدانستي كه آقاي دي كارخانههاي بزرگي تاسيس كرده كه با وجود تمام مزايايش براي كشور هر سال مقادير قابلتوجهي ضرر ميدهد؟
ژ. خب از اين بابت متاسفم، اما چه دخلي به من دارد؟
ل. دولت به اين نتيجه رسيده است كه اگر اين شرايط ادامه يابد براي منافع آقاي دي. يا بايد به فرياد او رسيد يا آنكه مجبور ميشود كارخانههايش را تعطيل كند.
ژ. ضرر آقاي دي چه ربطي به مرباهاي من دارد؟
ل. دولت به نتيجه رسيده است كه با گرفتن كمي مربا از تو، كمي گندم از ديگري و كمي پول از دستمزد كارگران خسارات آقاي دي قابل جبران است.
ژ. اين بيرحمي است! آقاي دي خودش بايد پاسخگوي كسبوكار و زيانهايش باشد!
ل. متوجه نيستي كه با اين كار چه خدمت بزرگي به كشور ميكني؟
ژ. منظورتان به آقاي دي است؟
ل. به كشور. آقاي دي به ما اطمينان داده است كه كسب و كار او سرانجام رونق خواهد گرفت و به اين وسيله كشور ثروتمندتر خواهد شد. اين موضوع را همين ديروز در هيات دولت كه خودش يكي از اعضاي آن است، اعلام كرد.
ژ. اين فريب كاري است! سوداگري وارد كسبوكار زياندهي شده و سرمايهاش را از دست داده؛ حالا ميخواهد با گرفتن از من و همسايگانم نه تنها سرمايهاش را بازگرداند، بلكه منفعت هم ببرد و آن را به نفع كشور جا ميزند.
ل. نماينده تو قبلا تصميمات لازم را گرفته، تو اكنون كاري نداري جز آنكه شش خمره سهم مالياتش را به من بپردازي و آن وقت باقي مانده محصولات را به بهترين وجهي كه ميداني بفروشي.
ژ. كار من همين است.
ل. جاي تاسف خواهد بود كه بالاترين قيمتي را كه ميتواني وضع نكني.
ژ. تا ببينم!
ل. با قيمت بالا ميتواني خيلي چيزهاي ديگري بخري.
ژ. خودم ميدانم آقا.
ل. از طرفي، قيمت مايحتاج و مواد اوليه مورد نياز تو هم طبق قانون دو برابر خواهد شد.
ژ. شك ندارم كه اينطور ميشود.
ل. بعد به گوشت، لباس، سوخت، شكر و ساير كالاهاي اينچنيني احتياج خواهي داشت كه طبعا قيمت اينها هم بالا خواهد رفت.
ژ. واقعا كه جاي تشكر دارد!
ل. چرا گله و شكايت ميكني؟ تو خودت از طريق انتخاب نماينده همينها را برگزيدهاي.
ژ. به خاطر خدا ديگر درباره نماينده حرف نزن. واقعا كه نماينده تمامعياري است براي منافع من! اما ديگر سرم كلاه نخواهد رفت. دفعه بعد يك روستايي ساده و صادق مثل خودم را انتخاب خواهم كرد.
ل. حتما! دفعه بعد هم به ژنرال راي خواهي داد.
ژ. به او راي بدهم كه مرباهايم را به آفريقاييها و كارخانهداران ببخشد؟در انتخابات بعدي نشان ميدهم كه با چه كسي طرف است.
ل. بسيار خوب، خواهيم ديد. تا ديدار بعد. فعلا شش خمره مربايت را ميبرم، تا آن طور كه دوستت، ژنرال، تعيين كرده به مصرف برسند.