قاره سياه سرود اميد ميخواند
هنگام رانندگي از فرودگاه بينالمللي شهر «ژوهانسبورگ» بهسوي شهر، در ساعات اوج ترافيك، تنها سرگرمي براي گذر زمان و حركت اتومبيلها، خواندن پوسترهاي تبليغاتي ويژه جام جهاني است.
براي آفريقاي جنوبي كه تا پيش از برگزاري مسابقات جام جهاني ركود اقتصادي شديدي را تجربه كرده بود، اكنون اميد بسياري وجود دارد كه با ميزباني بزرگترين رويداد ورزشي جهان بتواند به بازار اقتصادي خود رونق بخشد. در سال 2009 ميلادي يعني دقيقا يك سال پيش از برگزاري اين مسابقات، ارزش «راند» (واحد اصلي پول آفريقايجنوبي) سقوط كرده و شاخص سنجش سهام اين كشور به پايينترين ميزان خود ظرف سه سال گذشته رسيد.
«دني جوردن»، مدير كل كميته ساماندهي جام جهاني ۲۰۱۰ پس از ايجاد نگراني در ناتواني برگزاري اين مسابقات توسط اين كشور، گفت كه اين ركود اقتصادي تأثيري بر جام جهاني نخواهد داشت، ما از استاديومهاي موجود استفاده ميكنيم و گفتوگوهايي در مورد مقتضيات و نيازمنديهاي مسابقات اصلي، در جريان است. او سعي دارد تا در مقابل اين ديدگاه اقتصادي كه ممكن است اين مسابقات براي آفريقايجنوبي قروضي را به همراه داشته باشد، اميدوار و خوشبين بماند: «مجبوريم صبر كنيم و ببينيم. نشانهها حاكي از پيشرفت شرايط اقتصادي جهان در چهار ماه دوم سال ۲۰۱۰ است. بنابراين شروع بازيها در ميانه همان سال، زمانبندي خوبي براي آفريقاي جنوبي به شمار ميرود.»
يكسال پيش از برگزاري مسابقات، هر يك دلار آمريكا معادل ۷ راند بود ولي اكنون اين مقدار به ۱۰راند رسيده و تا ماه دسامبر ميتوان انتظار داشت تا به ۲۰ راند هم برسد. جوردن معتقد بود كه مجبوريم منتظر بمانيم و ببينيم چه پيش خواهد آمد. حتي اگر قبول كنيم كه مردم پول كمتري در جيبهايشان دارند اما هنوز هم احتمال دارد مردم به اين كشور سفر كنند زيرا بهدليل نرخ تبديل ارز، سفر ارزانتري خواهند داشت.
هر چند كه هنوز نميتوان بهدرستي درباره نتايج اقتصادي برگزاري اين بازيها براي قاره سياه اظهارنظر كرد و اين فرصت را سكوي پرشي براي اقتصاد اين قاره دانست، اما كارشناسان اقتصادي پپيشبيني ميكنند كه اين بازيها در سال جاري بيش از 15ميليارد راند معادل 4.1 ميليارد دلار عايد اقتصاد آفريقايجنوبي ميكند كه بدون شك بر كل قاره تاثيرگذار خواهد بود.
«پراوين جانداس گوردان»، وزير دارايي آفريقاي جنوبي ميگويد: «پيش از اين پيشبيني شده بود كه 0.5 درصد از درآمدها بر روند رشد اقتصاد كشور در سال جاري بيفزايد. از اين ميان طبق ارزيابيهاي انجام شده از سوي خزانه ملي كشور توريستهاي جام جهاني با اقامت در هتلها و صرف غذا در رستورانها و نيز استفاده از خدمات حمل و نقل در حدود 15ميليارد راند به اقتصاد اين كشور تزريق ميكنند.»
اما بر اساس پيشبينيهاي صورت گرفته اين درآمد در تمام بخشهاي اقتصاد به گردش در ميآيد و منافع آن بسيار وسيعتر از آن است كه صرفا در بخش هتلداري و صنايع حمل و نقل بماند. پايگاه خبري «بلومبرگ» در اينباره مينويسد: «براساس آمارهاي منتشر شده ازسوي منابع اطلاعات مالي، بازيهاي جهانی درآمدهاي هنگفتي به بزرگترين اقتصاد آفريقا تزريق ميكند كه آثار مثبت آن دركشورهاي هم مرز با آفريقايجنوبي نيز مشاهده خواهد شد.» اين در حالي است كه ميزباني بازيهاي جام جهاني براي دولت آفريقاي جنوبي تاكنون هزينهاي نزديك به يكسوم كل بودجه سالانه كنيا را دربرداشته است. تاكنون تنها حدود 30ميليارد راند تنها براي تقويت و به روز كردن سيستمهاي حملونقل و ارتقاي سيستمهاي ارتباطات و بهويژه احداث شش استاديوم جديد و نيز ارتقاي دادن چهار استاديوم ديگر هزينه شده است و همچنين 13 ميليارد راند صرف ارتقا و بهسازي سيستم حمل و نقل و شبكه ارتباطات از راه دور اين كشور شده است.
پراوين جانداس گوردان ميافزايد: «صرف 11.7 راند تنها براي احداث يا بهسازي 10استاديوم ورزشي استاندارد باعث خلق 66 هزار شغل شده است و توليد 7.4 ميليارد راند و نيز 2.2ميليارد راند كه صرف پرداخت دستمزدها شده، در كاهش فقر تاثير مهمي داشته است.»
طبق گزارشهاي منتشر شده، در جام جهانی 2010 آفریقا بین 65 الی 100 هزار شغل دایم ایجاد شد. این رقم با در نظر گرفتن نرخ بسیار بالای بیکاری در این کشور که حدود 23.5 درصد است (یعنی يكچهارم جمعیت بیکارند و حدود يكچهارم ديگر نیز با حقوق کمتر از 1.25 دلار در روز کار میکنند)قابل توجه است، این آمار با عددی مشابه برای مشاغلی که در طول مدت آماده سازی و میزبانی جام شاغل شدهاند، به 150 هزار نفر ميرسد که حتی برای 2تا 3 سال هم گرهگشای دولت پرتوريا خواهد بود كه با جمعیتي در حدود 50 میلیون نفر مواجه است.
اما اين سوددهي تنها شامل قاره سياه نميشود بلكه اين بازيها همه ساله براي كشورهاي ديگر جهان با ضررها و سودهاي بسياري همراه بوده است. حمایتهای مالی از مراسم جام جهانی در سال 1982در حدود دو میلیارد دلار بوده است اما سه دوره بعدی به 16.5 ميليارد و پس از آن به 36 میلیارد دلار رسید.
اسپانسرهای اصلی جامجهانی تاکنون شرکتهای «مکدانلد»، «آدیداس» و «کوکاکولا» بودهاند اما در جام جهانی 2010شركتهاي هواپیمایی «امارات»، «سونی»، «کاسترول» و «امتیان» به آن اضافه شدهاند كه با ورود اين شركتها انتظار میرود ميزان سرمايهگذاري و سود مالي نسبت به دوره قبل 17درصد رشد كند. بر اساس گزارش هفتهنامه «تايم» شركت «نايك» در دورههاي قبلي بيش از 100 ميليون دلار و «آديداس» نزديك به 200 ميليون دلار هزينه كردهاند.
اما نكته ديگر كه به گفته تحليلگران سودآورتر نيزهست، صنعت تروريسم است. براساس برآوردهاي انجام شده در مجموع حدود 32 ميليارد نفر بازيهاي جام جهاني را از طريق تلويزيون تماشا خواهند كرد و حدود سه ميليون نفر ديگر نيز بهعنوان تماشگر با حضور در ورزشگاهها به تماشاي مستقيم اين بازيها خواهند نشست.
در کشورهای میزبان جام جهانی رشد محسوسی در صنعت تبلیغات در طول چهار سالی که تمام چشمها و رسانهها معطوف این کشور هستند به وقوع میپیوندد. این رشد در صورت هوشمند بودن مدیران کشور میزبان، در بخشهای زیرساختی نیز هزینه میشود تا برای بعد از مسابقات نیز مثمرثمر باشد. کشور میزبان جامجهانی از مدتها قبل از شروع بازیها با هزینههای حامیان مالی تبلیغ را براي ورود گردشگر آماده ميكند. این تبلیغات بیشک سیلی از توجه و سپس توریست و در نهایت دلار و یورو را به سوی کشور مقصد روانه میکنند. در طول بازیها سیل تماشگران که هر روز حداقل چند صد دلاری در هتلها، رستورانها، استادیوم و سایر مکانهای توریستی خرج می کنند، روانه اقتصاد کشور میزبان خواهد كرد.
طبق گزارشهاي منتشر شده، موفقترین کشور در نقد کردن پتانسیلهای فوق تا کنون کشور آلمان بوده است. آلمانيها در جام جهانی 2006 به جز خود جام، همه چیز را بردند. در حالیکه کشور آلمان بالقوه کشور توریستیای نیست اما آلمان قبل و در حین بازیها افزايش چشمگيري در رشد توریسم را داشت. اما بسياري جامجهاني ۱۹۹۴ آمریکا را سرآغاز جامهای جهانی مدرن ميدانند. در اين سال تنها شهر لس آنجلس، که میزبان بازی فینال هم بود، در فاصله چند ماهه قبل و بعد از برگزاری این مسابقات رقمی در حدود ۶۲۳ میلیون دلار به شکل مستقیم و غیرمستقیم از محل برگزاری این جام سود كرد. در کالیفرنیا به طور کل بیش از يكهزار و 700 فرصت شغلی پارهوقت ایجاد شد و نیویورک و سانفرانسیسکو و بوستون بر روی هم بیش از یک میلیارد دلار درآمد کسب کردند. علاوه بر اینها، جام ۱۹۹۴ مزایای غیرمستقیم بسیاری نیز برای اقتصاد آمریکا داشت؛ لیگ فوتبال این کشور بهخاطر همین مسابقات ایجاد شد و جان گرفت و سپس خود به منبع درآمدزایی دائمی تبديل شد.
پس از آمريكا، جامجهاني كه در قاره زرد در سال 2002 ميلادي برگزار شد توانست تاثيرات مثبتي را در اين قاره بر جا بگذارد. مجموع شمار توریستها و ارقام فروش بلیت این رقابتها در اين دوره از مسابقات كه براي نخستين بار بين دو كشور برگزار شد، هنوز هم رکوردی در میان تمام مسابقات بزرگ ورزشی به حساب میآید. فدارسيون بينالمللي فوتبال (فیفا) به هریک از دو کشور ژاپن و کره جنوبی ۱۱۰ میلیون دلار کمک مالی اعطا کرد و ژاپن هم با تجربه عظمت جام ۹۸ فرانسه و برای آنکه در رقابت با کرهجنوبی بر سر کسب پرستیژ بینالمللی عقب نماند، تنها برای همین مسابقات 10استادیوم پیشرفته را از اساس بنا کرد.
در اين ميان، قاره سبز نيز تاكنون از جامجهاني بهرههاي بيشماري را از آن خود كرده است. دولت آلمان پس از برگزاري اين مسابقات گزارش داد که درآمد این کشور طی یک ماه برگزاری مسابقات تنها از محل توریسم به بیش از ۴۰۰ میلیون دلار بالغ شده است. طبق گزارش دیگری، این تورنمنت ۵۰ هزار فرصت شغلی تازه در آلمان ایجاد کرد و آثار جانبی حاصل از آن در تمام بدنه اقتصاد این کشور منتشر شد. رستورانها و کافههای آلمان در تمام طول ساعات روز مملو از مشتری بودند و شمار مسافران به این کشور حتی ۱۵ میلیون از رقم پیش بینی شده نیز فراتر رفت.
این جام حتي باعث بالا رفتن اهمیت «بوندس لیگا» هم شد و درآمدهای پخش تلویزیونی و جذب اسپانسر را برای فوتبال آلمان بالاتر برد. جام ۲۰۰۶ طبق گزارشهای رسمی در حدود ۴۳۰ میلیون یورو مخارج عملیاتی و در مقابل ۱۳۵ میلیون یورو سود خالص به همراه داشته است. درآمد بلیت فروشی این مسابقات، که تا آن زمان به طور کامل در اختیار کشور میزبان بود، به قدری بالا رفت که فیفا در سال ۲۰۰۷ تصمیم گرفت از این پس يعني از جام ۲۰۱۰ خودش راسا مسئولیت توزیع و فروش بلیتها را بر عهده بگیرد و برای این منظور شرکتی نیز تاسیس کرده است.
همه اين آمار و ارقامهاي منتشر شده باعث شده كه مردم آفريقايجنوبي با اميد بيشتري اين بازيها را دنبال كنند. این جام فرصت خوبی است برای ایجاد فرصتهای شغلی تازه، ایجاد روابط تجاری جدید، جذب سرمایهگذاری خارجی، رشد توریسم و البته ترمیم و بازسازی شهرها یا تسریع در روند رشد و توسعه یک شهر یا منطقه خاص براي اين كشور است. اما براي اين قاره در تقویت هویت ملی و وطنپرستی آفریقاییها، تبلیغ برای نظام سیاسی حاکم و همچنین نمایش پیشرفتهای بهدست آمده در این کشور به مردم جهان درست نظیر فرصتی که در المپیک پکن به چین داد.
طبق گزارشهاي منتشر شده، نه فقط آفریقای جنوبی بلکه تمامی اهالی قاره سياه از برگزاری این مسابقات در سرزمین شان بهوجد آمدهاند. شعار رسمی این مسابقات: «حالا وقتشه!»، نشانی است از همین باور که آفریقاییها این جام را فرصتی میدانند برای ابراز وجود، در قرنی که قرار است قرن پیشرفت و هرچه غنیتر شدن این قاره باشد.
بسیاری از کشورها مثل آنگولا، بوستوانا، نامیبیا، زامبیا و زیمباوه از این فرصت استفاده کردهاند تا شبکههای ارتباطی و حمل و نقل خود را بهبود بخشند. پروژههای مشترک راهسازی تحت عنوان TFCA با آفریقای جنوبی را به اجرا گذاشتهاند و جادههایی ساختهاند که قرار است با گذر از تمام این کشورها و وصل کردن آنها به یکدیگر جذابیتهای گردشگری بدیع آفریقا را بیشتر بر توریستها آشکار کند. موزامبیک، کشور همسایه آفریقای جنوبی ۵۱ میلیون دلار صرف بازسازی خط آهن ارتباطی خود با این کشور کرده و ۶۰۰ میلیون دلار هم در ساخت هتلها و تفریحگاههای جدید هزینه كرده است.
اما تمامي كارشناسان اقتصادي هم به این اندازه خوشحال و هیجان زده نیستند. عده زیادی معتقدند که برگزاری چنین مسابقاتی در کشورهای در حال توسعه که فاقد امکانات زیربنایی و تاسیسات ورزشی استاندارد هستند، مستلزم صرف هزینههای سرمایهگذاری ثابت عظیم و سرسام آور است که با توجه به رقم مجموع درآمد حاصل از این رقابتها توجیه اقتصادی ندارد. برخی حتی تا آنجا پیش رفتهاند که برگزاری چنین مسابقاتی را برای کشورهای فقیر، سرمایهگذاری خطرناک و منحوس بدانند. برای مثال یکی از تحقیقات مشهورتری که توسط دو تن از اقتصاددانان دانشگاه پرتوریا در آفریقایجنوبی برای همین بازیها انجام شده، با این جمع بندی به پایان میرسد که مزایای جام جهانی ۲۰۱۰ برای آفریقای جنوبی حداقل در کوتاه مدت، ناچیز است.