قهرمان اعراب مهمان تركها
مجتبي نجفي: رجب طيب اردوغان و سيد حسن نصرالله در ميان سياستمداران جهان اسلام نمادهايي بزرگ هستند . اولي در لباس نظام و ديگري در لباس نهضت، دو تن از چهره هاي برجسته خاور ميانه تبديل شده اند.
اگر تركيه اكنون به نماد موفقيت اسلامگرايان نوگرا در حكومتداري معرفي شده است، سيد حسن نصرالله نيز نماد مقاومت جنبش هاي اسلامي در منطقه است. اردوغان اكنون از حسن نصرالله دعوت كرده است تا به تركيه سفر كند . اگر اين خبر صحيح باشد و اگر اين سفر تحقق يابد در آينده اي نزديك شاهد يكي از خبرساز ترين و مهم ترين ديدارهاي ديپلماتيك در خاورميانه خواهيم بود.
اين خبر رسما از سوي دولت تركيه تاييد نشده است اما روز يكشنبه رسانه هاي ترك از دعوت رجب طيب اردوغان از دبيركل حزب الله لبنان خبر دادند . بهگزارش شبكه ان تي وي تركيه خالد مشعل اين سفر را به نخست وزير تركيه پيشنهاد كرده است و اردوغان نيز اين پيشنهاد را پذيرفته است. ديدار احتمالي اردوغان و نصرالله بلافاصله در رسانه هاي جهان بازتاب يافت.
روزنامه السياسيه كويت با اعلام اين خبر مدعي شده كه خالد مشعل شرط حضور نصرالله را در تركيه تامين امنيت اعلام كرده است زيرا ساليان طولاني است سرويس جاسوسي اسرائيل در انديشه ترور سيد حسن نصرالله است و زندگي دبير كل نيز به همين دليل مخفي است.
او بهرغم مخفي بودن همچنان حزب الله لبنان را رهبري مي كند و به خطابه هاي هيجان انگيز خود ادامه مي دهد، خطابه هايي كه در آنها به مخاطبان شور مبارزه و اميد براي نيل به پيروزي تزريق مي شود. از سوي ديگر رجب طيب اردوغان سوداهايي در سر دارد. او از سال 2002 كه به همراه هم حزبيهايش در عدالت و توسعه به پيروزي رسيده است مدلي از دولت توسعه گرا را با ايمان به ارزش هاي ديني به نمايش گذاشته است.
اصلاحات اقتصادي و تقويت بخش خصوصي و توليد ملي در كنار اصلاحات سياسي وي مانند كاهش نفوذ نظاميان در ساختارهاي سياسي و ارتقاي مولفههاي دموكراتيك در جامعه تركيه باعث شده كه ترك ها هشت سال زمامداري تركيه را به فردي بسپارند كه از لحاظ مباني فكري درست در نقطه مقابل آتاتورك قرار دارد. اما موفقيت هاي دولتي همه كارنامه اردوغان نيست.
تحركات چند سال اخير وي در عرصه سياست خارجي نشان مي دهد كه نخست وزير اسلامگرا برنامه هاي ديگري هم در سر دارد و شايد در صورت تصويب اصلاح قانون اساسي كه ارديبهشت ماه در پارلمان تصويب شد و قرار است در اواخر شهريور به رفراندوم گذاشته شود اردوغان در سوداي حيات جديد سياسي نيز باشد. شايد وي بخواهد نام خود ر ا به عنوان رئيس جمهور تركيه در تاريخ اين كشور ثبت كند و اين آرزو هر چند دور از دسترس نيست اما با توجه به ساختار سياسي تركيه و نقش ارتش سخت و دشوار است.
اردوغان و دولت به ويژه در چند سال گذشته دروازههاي سياست خارجي خود را به سوي شرق گشودهاند و نفوذ در قلب جهان اسلام و تعامل با دولتهاي اسلامي منطقه را در خدمت منافع ملي خود و جذب سرمايه هاي گسترده مسلمانان قرار داده اند.
به همين خاطر است كه ترك ها هنگامي كه سوئيس ساخت مناره مسجد را در كشورش ممنوع مي كند از مسلمانان مي خواهد سرمايههاي خود را به تركيه به عنوان كشوري اسلامي منتقل كنند. اردوغان اكنون با مدلي موفق از حكومتداري كه به مسير توسعه تركيه شتاب بخشيده است قصد دارد با جهان اسلام ارتباط برقرار كند و اين ارتباط بهتر از همه از طريق دفاع از حقانيت فلسطين و اعتراض به راهبرد زور و فشار اسرائيل صورت ميگيرد.
ميتوان دعوت نخست وزير تركيه را از سيد حسن نصرالله در همين راستا تفسير كرد. از طرفي موفقيت هاي نصرالله نيز قابل توجه است. سيد حسن نصرالله بعد از شهادت سيد عباس موسوي و خانواده اش در سال 1992 رهبري حزب الله را بر عهده گرفت . سيد هادي فرزند وي در سال 1997 در جريان حمله نيروهاي اسرائيلي به شهادت رسيد .
در طول 18 سال دبير كلي، نصرالله كارنامه قابل قبولي از خود به جايگذاشته است. در سال 2000 نيروهاي اسرائيلي از جنوب لبنان خارج شدند . در سال 2008 اسراي قديمي لبنان مانند سمير قنطار در قبال تحويل جسد دو سرباز اسرائيلي آزاد شدند و اين موضوع نشان داد كه نصرالله در فن مذاكره كه با كشورهاي اروپايي از جمله آلمان صورت گرفت مهارت بالايي دارد. اما اين موفقيت ها در قبال مقاومت لبنان در جنگ 33 روزه در برابر نظاميان اسرائيل ناچيز است. زيرا جنگ 33 روزه مقاومتي كم نظير در برابر پيشرفته ترين تسليحات ارتش اسرائيل در جهان عرب و اسلام بود كه بازتاب فراوان يافت.
هر چند كه دولت هاي عربي از جمله عربستان از اين پيروزي به دليل ماهيت شيعي حزب الله ناخشنود بودند و اگر چه برخي از كشورها مانند مصر حزب الله را به ماجراجويي متهم كردند اما همه اين نارضايتي ها دليل نشد تا توده هاي مردم عرب و مسلمان از اين مقاومت اظهار شادماني نكنند .
از آن زمان بود كه حسن نصرالله به چهره اي محبوب در جهان عرب تبديل شد. تصوير او در ميان مردم عرب بارها مشاهده شد و اين محبوبيت بي دليل نبود زيرا زماني جمال عبدالناصر با سياست پان عربي خود احساسات ضد اسرائيلي را تحريك مي كرد اما شكست فضاحت بار اعراب در سال 1967 در جنگ شش روزه، رهبر كاريزماتيك جهان عرب را افسرده كرد و پس از اين افسردگي بود كه مرگ به سراغ ناصر آمد تا پان عربيسم مدت هاي طولاني در هاله اي از سكوت فرو رود.
بعد از ناصر، صدام بود كه تلاش مي كرد خود را قهرمان جهان عرب نشان دهد و در كنار سياست ضد ايراني در برابر اسرائيل نيز در مقاطعي مواضع تندي اتخاذ مي كرد اما حمله رژيم صهيونيستي به تاسيسات هسته اي عراق در سال 1981 و عدم واكنش بغداد و ساليان بعد حمله وي به كويت چهره ضد اسرائيلي صدام را مخدوش كرد اما نصرالله از معدود رهبراني بود كه با مقاومت 33 روزه به جهان عرب و اسلام اعتبار بخشيد و اين راز محبوبيت سيد حسن نصرالله بود.
البته همه موفقيت هاي دبير كل در جنگ ها و آزادي اسرا خلاصه نمي شود بلكه نفوذ در ميان مردم جنوب لبنان از طريق سازمان هاي خيريه و اجتماعي به همراه حس دفاع از وطن و ميهن پرستي همبستگي قابل توجهي را در ميان مردم جنوب لبنان به وجود آورده است كه اين ادعا مورد تاييد بسياري از خبرنگاران و روزنامه نگاران غربي است كه از نزديك روند تحولات جنوب لبنان و حزب الله را بررسي كرده اند.
شايد اينجا اردوغان و نصرالله مشابه يكديگر باشند زيرا اسلامگرايان ترك نيز زماني كه نظاميان و لائيك ها حضور آنها را در عرصه سياسي با معضلات فراواني مواجه كرده بودند ناخواسته مجبور شدند به سطح اجتماع برگردند و اين بازگشت توفيق اجباري بود زيرا تاسيس نهادهاي بي شمار اجتماعي از طريق سازمان هاي خيريه و حضور موثر در بورژوازي ملي باعث شد تا وزن اسلامگرايان به ميزاني در تركيه افزايش يابد كه اكنون با وجود مخالفت نظاميان، حذف آنها به سادگي سال هاي گذشته نباشد.
حزب الله نيز به واسطه نفوذ اجتماعي خود در ميان مردم جنوب به يكي از نيروهاي قابل توجه در عرصه سياسي لبنان تبديل شده است كه به نوعي حذف اين نيروي سياسي امكان پذير نيست. مشاركت در روند سياسي لبنان موفقيتي بزرگ براي حزب الله است و وزن اجتماعي بالا ضامن بقا در سياست لبنان است و حتي حزب الله بدون اسلحه نيز قابل حذف شدن نيست.
سفري استثنايي براي نصرالله
دبير كل حزب الله بعد از ايران و سوريه سفر خارجي نداشته است و در صورتي كه سفر به تركيه عملي شود يكي از پيروزي هاي بزرگ ديپلماتيك حزب الله لبنان محقق مي شود. اين سفرهاي معدود نيز با تدابير امنيتي گسترده اي صورت مي گيرد.
در اسفند ماه سال پيش كه نشست مشتركي ميان محمود احمدي نژاد رئيس جمهور ايران ، بشار اسد رئيس جمهور سوريه وخالد مشعل رئيس دفتر سياسي حماس برگزار شد، حسن نصرالله نيز در اين جلسه حضور يافت تا مايه تعجب سرويس هاي اطلاعاتي اسرائيل شود.
در همان زمان يديعوت آحارونوت روزنامه اسرائيلي در گزارشي مدعي شد كه سيد حسن نصرالله تحت تدابير امنيتي شديد و با استفاده از خودرو دو روز زودتر از موعد مقرر به سوريه سفر كرده است و البته اين روزنامه از سرويس هاي اطلاعاتي اسرائيل انتقاد كرده بود كه چگونه با وجود اشراف اطلاعاتي گسترده بر منطقه نصرالله و مشاورانش توانسته اند خود را به كاخ رياست جمهوري بشار اسد برسانند.
اين پرسش به اين علت در رسانه هاي اسرائيلي منتشر شد كه بعد از جنگ 33 روزه سرويس هاي اطلاعاتي اسرائيلي مدعي بودند كه نصرلله را تحت محاصره كامل اطلاعاتي قرار داده اند و به محض خروج از لبنان مي توانند وي را هدف قراردهند. نصرالله در صورتي كه بتواند با موفقيت وارد تركيه شود، ميتواند يك پيروزي ديپلماتيك ديگر را براي خود جشن بگيرد.
البته اين سفر براي نصرالله چندان كم خطر نيست زيرا رفتارهاي اسرائيل نشان داده است كه در مواقع ضروري بسياري از قواعد بين المللي و انساني مي تواند به راحتي از سوي اين رژيم كنار گذاشته شود و در صورت عدم رعايت تمهيدات امنيتي جان دبير كل ميتواند در معرض خطر جدي قرار گيرد.
بردها و باخت هاي اردوغان
اما از سوي ديگر رجب طيب اردوغان نيز مي تواند از سفر نصرالله به دنبال نتايج مورد نظر خود باشد. اردوغان نشان داده است كه در موضوع فلسطين و مقابله با اسرائيل فراتر از شعارها عمل كرده است . زماني كه حماس در انتخابات پارلماني سال 2005 پيرو ز شد غرب يكپارچه اين گروه را تحريم كرد و باب گفتوگو را بست . اكنون برخي از تحليلگران اعتقاد دارند اين تصميم اشتباه بوده است و عدم مذاكره با حماس نتايج منفي داشته است.
اما همزمان اين اردوغان بود كه از هيات حماس دعوت كرد تا در تركيه حضور يابد و به گفتوگوهاي خود با دولت نوپاي فلسطيني ادامه داد. اردوغان از حقانيت فلسطين بارها دفاع كرده است و اكنون با حمايت از سازمان هاي بين المللي و حقوق بشري قصد دارد افكار عمومي جهان اسلام را به خود جلب كند.
بعد از حمله نظاميان اسرائيلي به كشتي آزادي و شهادت فعالان حقوق بشري آنكارا روابط خود با تل آويو را كاهش داده اما اسرائيل هنوز هم عذرخواهي نكرده است و حضور سيد حسن نصرالله در خاك تركيه مي تواند پاسخي محكم به عدم عذرخواهي دولت افراطي اسرائيل باشد زيرا سفر نصرالله مي تواند شكستي بزرگ براي اسرائيل باشد اما از طرفي اين سفر هر چند كه در بخش زيادي از افكار عمومي جهان اسلان بازتاب مثبت دارد ولي ميتواند با انتقاد برخي از دولت هاي عربي به خصوص مصر ، عربستان و اردن مواجه شود.
كشورهايي كه ماهيت شيعي حزب الله باعث شده كه نسبت به نصرالله سوءظن داشته باشند به خصوص اينكه در همين روزها خبرهايي مبني بر ايجاد منطقه تجاري ميان اردن، تركيه و سوريه منتشر شده است و تركيه نيز همكاري هاي نزديك اقتصادي و سياسي با اتحاديه عرب دارد . اين روابط نزديك شايد باعث شود رجب طيب اردوغان كمي با احتياط از اين سفر استقبال كند. اين ديدار همچنين ايالات متحده و كشورهاي اروپايي را خشمگين مي كند و مي تواند روابط آنكارا و غرب را تا حدود فراواني بحراني كند، بحراني كه انتهاي آن ناپيداست.