گفتگوی فرارو با اردشیر سنایی پیرامون دستگاه دیپلماسی ایران
سردرگمی
فرارو- صدور قطعنامه شورای امنیت علیه ایران و رای مثبت چین و روسیه به این قطعنامه موضعگیریهای متناقض مقامات ایرانی را در اینباره به دنبال داشته است که نشان از سردرگمی دردستگاه دیپلماسی دارد. اردشیر سنایی تحلیلگر سیاست خارجی به «فرارو» میگوید: «سیاست خارجی ایران معمولا این سردر گمی را داشته است و تقریبا در طول این سالها همچنان این سردرگمی پا برجا است و علت آن هم در چند نکته است، مهمترین نکته بیتوجهی ایران به واقعیات نظام بین الملل است.»
به گزارش فرارو، امروز سخنگوی وزارت امورخارجه در کنفرانس خبری خود در پاسخ به سئوالی پیرامون اظهارات یکی از نمایندگان مجلس مبنی بر اینکه وزارت امور خارجه رای مثبت چین و روسیه به قطعنامه ضدایرانی را دلسوزانه میداند و این دو کشور با رای خود مانع فتنه بزرگتری شدهاند تصریح کرد: «به هیچوجه چنین اظهاراتی صحت ندارد، وزارت خارجه اقدام همه کشورهایی که علیه ایران رای دادند را مطرود می داند.»
رامین مهمانپرست تاکید کرد: «ما رای همه کشورهایی که در شورای امنیت علیه ایران رای دادند را خلاف منافع ملت ایران تلقی میکنیم و رویکرد کشورها و اقدامات آنها در ملاحظات ما در تنظیم روابط در نظر گرفته میشود.»
این در حالی است که روزگذشته نایب رییس کمیسیون امنیت ملی مجلس به نقل از مقامات وزارت امورخارجه گفته بود که حمایت چین و روسیه از قطعنامه ضد ایرانی شورای امنیت، در واقع به سود ایران بوده و این دو کشور با این کار، جلوی فتنه بالاتر را گرفته و رأیشان را برای دلسوزی به ایران مطرح کردهاند، تا مسائل دیگری در جامعه بینالمللی پیش نیاید، باید راه انتقادها و تشکرهایمان از اعضای شورای امنیت سازمان ملل را برعکس کنیم.
رامین مهمانپرست در شرایطی امروز از کذب بودن اظهارات نماینده مجلس و از مطرود شدن کشورهای موافق قطعنامه سخن گفت که محمود احمدی نژاد، رییس جمهور 21 خرداد ماه در اجلاس شانگهای گفت: «ما روابط خوبي با تمام كشورهاي دنيا به جز سه، چهار كشور داريم. روابط ايران و چين روابط گسترده فرهنگي و تاريخي است و هيچ مانعي براي توسعهي روابط دو كشور وجود ندارد.»
وی در پاسخ به پرسشی درباره اين كه آيا ايران قصد دارد رابطهاش را با چين كاهش دهد؟ گفت:« رابطهي ما با چين رابطهي خوبي است و دليلي براي كنترل و تضعيف اين رابطه وجود ندارد؛ همانطور كه در سخنان قبلي گفتم مشكل آمريكاست.»
از سوی دیگر وزیر امور اقتصادی و دارایی ایران 23 خرداد ماه هنگام حضور در اکسپوی شانگهای از نیت مثبت چین برای رای منفی به قطعنامه علیه ایران سخن گفت. شمس الدین حسینی در اینباره اظهار کرد: «چين با اين قطعنامه موافقت نكرد بلكه با آن همراهي كرد. در واقع اگر به خودش بود به آن را نميداد ولي تحت شرايط و فشارهايي اين همراهي را انجام داد. البته چين پي برده اگر چه در زمان حال حاضر بايد با جريان جاري همراهي كند اما خوب ميداند به تبعيت از اين تحريمها نه به نفع دولت چين است و نه ملت چين.»
اما دکتر اردشیر سنایی تحلیلگرسیاست خارجی درباره سردرگمی در موضعگیری مقامات کشورمان پس از تصویب قطعنامه به "فرارو" گفت: «سیاست خارجی کشور ما معمولا این سردر گمی را داشته است و تقریبا در طول این سالها همچنان این سردرگمی پا برجا است و علت آن هم در چند نکته است، مهمترین نکته بیتوجهی ایران به واقعیات نظام بین الملل است چون تصورات ذهنی خود را ارجح میدانیم. دستگاه دیپلماسی ایران وقتی که با واقعیات روبه رو می شود دچار سردرگمی و بلاتکلیفی می شود و در این شرایط نمیداند که چه اتفاقی افتادهاست و باید چه کارکند.»
وی با اشاره به سابقه سردرگمی در سیاست خارجی ایران تصریح کرد: «ما در ارجاع پرونده هستهای از شورای حکام به شورای امنیت باز هم دچار همین اشتباه شدیم و تصور کردیم که با رایزنی و حمایتهای جنبش عدم تعهد این اتفاق نخواهد افتاد اما دیدم که این اتفاق رخ داد. یک مدتی طول کشید که ما توانستیم با این مسئله کنار بیایم بعد از آن قطعنامه های پی درپی ای که علیه ایران صادر شد باز نشان داد که ما دچار این چنین اشتباهاتی بودیم.»
این تحلیلگر استاد دانشگاه افزود: «بنابراین این سردرگمی چیز جدیدی نیست اما در آخرین مورد دستگاه دیپلماسی ایران خوشبینانهتر به مسئله نگاه کردند و فکر کردند با آمدن آقای اوباما اختلاف در اردوگاه غرب و عدم توانایی ایالات متحده برای ایجاد اجماع در میان کشورهای مختلف علیه ایران شاید این قطعنامه تصویب نشود و هنگامی که بحث قطعنامه تهران را پیش آوردیم تصور کردیم که شاید دنیای غرب دچار یک ضربه مهلکی شد و آنها دیگر نمی توانند در شورای امنیت قطعنامه را به سلامت عبور دهند.»
آیا دیپلماسی ایران به سمت اروپا چرخش پیدا میکند؟
در راستای همین سردرگمی در دستگاه دیپلماسی برخی کارشناسان معتقدند که سیاست خارجی ایران پس از رای مثبت چین و روسیه به قطعنامه شورای امنیت به سمت اروپا چرخش پیدا خواهد کرد.
یکی از دلایل این تحلیلگران اظهارات محمود احمدی نژاد در گفت و گو با شبکه تلوزیونی «الان» امارات است. آنها معتقدند اظهارات احمدی نژاد چراغ سبزی برای اروپا به حساب میآید.
رییس جمهور ایران در آن مصاحبه اظهار کرد: «اروپاييها در انتخاب خود مستقل هستند. اگر ميخواهند تحت تاثير آمريكا حركت و روابط خود را تنظيم كنند بايد بدانند كه قدرت آمريكا در حال اضمحلال و روبه افول است در اين صورت آنها هم به همراه آمريكا افول خواهند كرد اما اگر به طور مستقل با ملت و دولت بزرگ و مستقلي مانند ايران رابطه دوستانه و احترامآميزي برقرار كنند به نفع خود آنها خواهد بود.»
از طرف دیگر معتقدان به این تئوری از تلاش ایران برای گسترش روابط با اروپا سخن میگویند. انها سفرهای اخیر منوچهر متکی به برخی کشورهای اروپایی را در این راستا ارزیابی میکنند. منوچهر متکی در هفتههای اخیر به کشورهای ایرلند، لوگزامبورگ، بلژیک، اطریش و بوسنی سفر کرده است.
اردشیر سنایی این تئوری را قوی تلقی نمی کند وی در اینباره گفت: «من به این شکل معتقد به تغییر رویکرد سیاست خارجی ایران به سمت اروپا نیستم، تصور میکنم که دستگاه دیپلماسی به این نتیجه رسیده است به جای که تاکید بر یک حوزه مانند آمریکای لاتین و همینچنین تاکید بیش از حد بر روسیه و چین از همه پتانسیل های حوزههای پر نفوذ در نقاط مختلف دنیا استفاده نماید.»
وی ادامه داد: «به هر حال اتحادیه اروپا به عنوان یک تشکل و مجموعه سیاسی، اقتصادی نفوذ قابل توجهی در مناسبات بین المللی کسب کرده است بنابراین نادیده گرفتن آن ها خیلی مورد توجه قرار نمیگیرد.»
این استاد دانشگاه با بیان این که هر نوع تحلیل که از رویکرد جمهوری اسلامی ایران نسبت به اتحادیه اروپا داشته باشیم از چند مورد نمی توان چشم پوشی کرد اظهارکرد: «اولا این که اتحادیه اروپا به عنوان یک کل به حساب میآید و متشکل از 27 کشور است. این تصور که ما می توانیم با برقراری تعامل با برخی از این کشورها شرایط جدید به وجود آوریم اشتباه است چرا که ما با یک کل واحدی مواجه هستیم و با وجود این که اعضای هنوز نتوانستهاند سیاست خارجی مشترکی را اتخاذ کنند اما معمولا در مسائل بین المللی از جمله مسئله ایران موضع واحدی اتخاذ می کنند.»
این تحلیلگر مسائل بینالملل افزود: «نکته دوم این است که به هر حال یک سایهای از روابط سرد از مناسبات ایران با اتحادیه اروپا وجود دارد و ما نمیتوانیم به راحتی از 31 سال تاریخ روابط با اروپا گذر کنیم و انتظار داشته باشیم که با چند سفر و مصاحبه اروپا را به سمت مواضع خودمان همسو کنیم. درست است که ما در دوران آقای خاتمی و دوره اول آقای هاشمی روابط نسبتا مناسبی با اروپا داشتیم اما در بقیه زمانها دارای مناسبات پر تنشی بودیم.»
سنایی افزود: «نکته بعد که باید درباره این مسئله مورد توجه قرار گیرد این است که اگر فکر کنیم می توانیم بین اتحادیه اروپا و بقیه کانونهای قدرت در دنیا مانند ایالات متحده اختلافی ایجاد کنیم و بعد از آن به اهداف و منافع خود برسیم تجربه سال های گذشته نشان داده است که ما توان کافی برای انجام این کار را نداریم. مواضع اروپا و آمریکا با وجود اختلافات در مناسبات جهانی معمولا همسو است.»
تحریمهای مستقل علیه ایران
با وجود اینکه وزیر امرخارجه ایران در هفتههای اخیر سفرهای پیدرپی به کشورهای اروپایی داشته است وزرای خارجه کشورهای عضو اتحادیه اروپا روز دوشنبه با اعمال تحریم های بیشتری علیه ایران موافقت کرده و همزمان مسئول سیاست خارجی این اتحادیه خواهان ادامه گفتگو با تهران شده است.
گایدو وسترول وزیر خارجه آلمان در نشست لوکزامبورگ گفت تحریم های جدید شامل مواردی بیش از تحریم های اخیر شورای امنیت علیه ایران خواهد بود.
وی گفت این تحریم ها در حوزه تجارت بخصوص کالاهایی که قابلیت استفاده دوگانه و بکارگیری در برنامه اتمی ایران دارد خواهد بود.
علاوه بر این محدودیت های بیشتری در زمینه نقل و انتقالات مالی و بیمه های باری دریایی و هوایی ایران اعمال می شود.
به نظرمیرسد اتحادیه اروپا و آمریکا در کنار قطعنامه مصوب شورای امنیت قصد دارند تحریمهای مستقل خود را افزایش دهند تا بتوانند ان قطعنامه را که به عقیده بسیاری آنچنان تاثیرگزار نیست تکمیل نمایند.
سنایی با تائید این مطلب دراینمورد اظهار کرد: «ایالات متحده در مقاطعی به تنهایی و یا به کمک اتحادیه اروپا تحریم هایی علیه ایران را پیش و پس از صدور قطعنامه در نظر گرفته است این مورد آخر هم به همین صورت است و میشود آن را مکملی برای تنگ تر کردن حلقه تحریمها و در منگنه گذاشتن ایران در نظر گرفت.»