نگاهي به وضعيت نيروگاههاي كشور
اين روزها صحبت از بالا بودن مصرف برق در كشور زياد شنيده و انتقادات زيادي از آن ميشود. اينكه ميزان مصرف برق مردم ايران بالاتر از سرانه كشورهاي پيشرفته دنياست، اما نبايد از اين نكته غافل شد كه مصرف برق تنها يكي از شاخصهاي مهم در اين صنعت است و مولفههاي كلان ديگري نيز مانند افزايش راندمان نيروگاهها و كاهش تلفات شبكه برق وجود دارد كه تاثير بسياري بر پيكره صنعت برق هركشوري ميگذارد.
يكي از مهمترين شاخصها در صنعت برق راندمان نيروگاههاست كه معمولا از دغدغههاي صنعت برق و نيروگاهسازي در دنياست تا بتوان با بالا بردن آن تا حد ممكن، جوابگوي نياز برق مصرفي بود و هدر رفت انرژي را به حدي منطقي رساند. اين درحالي است كه در كشور ما نيز اين موضوع مورد توجه قانونگذران قرار گرفته و مجلس، دولت را مكلف كرده است كه تا پايان برنامه پنجم توسعه متوسط راندمان نيروگاههاي كشور را به 45 درصد برساند تا به شاخصهاي بين المللي نزديكتر شود؛ هدفي كه خيلي از كارشناسان صنعت برق آن را باتوجه به شرايط و حجم سرمايهگذاريهاي فعلي ناشدني يا حداقل بسيار دشوار ميدانند.
براساس آخرين آمارهاي اعلام شده از سوي مسوولان وزارت نيرو، ميانگين راندمان كل نيروگاههاي كشور اكنون چيزي درحدود 38 درصد است و درصورتي كه بخواهيم آن را تا پنج سال آينده به 45 درصد برسانيم، سالانه بايد حدود 1.5 درصد به راندمان نيروگاههاي كشور اضافه كنيم. در اين رابطه براي اين كه بدانيم كه اين برنامه تا چه حد عملي است و آيا اساسا اين هدفگذاري با توجه به پتانسيلهاي موجود در زمينهي برق و نيروگاهسازي در كشور قابل اجراست يا نه؟ با چند تن از مديران اين بخش گفتوگويي را انجام داديم.
مجيد نامجو ـ وزير نيرو ـ معتقد است كه اگر بخواهيم راندمان نيروگاههاي كشور را افزايش دهيم، بايد خيلي از نيروگاههاي قديمي را از مدار خارج كنيم، اما چون اين كار تامين برق كشور را دچار اختلال ميكند، سعي ميكنيم با اقدامات موازي راندمان را افزايش دهيم.
وي با تاكيد بر اينكه شرايط براي افزايش راندمان نيروگاههاي كشور دشوار است، تصريح ميكند كه درحال حاضر يكي از مشكلات ما در كشور اين است كه نيروگاههاي گازي ما با ميانگين راندماني حدود 38 درصد درحال كار هستند و اين درحالي است كه مجلس به ما تكليف كرده كه بايد راندمان نيروگاهها را به 45 درصد برسانيم.
به گفته او، دستيابي به اين هدف بسيار سخت است و همانروز كه اين قانون تصويب ميشد نيز به نمايندگان مجلس گفتيم كه رسيدن به اين راندمان كار بسيار سنگيني ميطلبد، چرا كه خيلي از نيروگاههاي ما به دليل سن بالا، راندماني پايينتر از 37 درصد دارند و ما براي اينكه بتوانيم ميانگين راندمان كشور را افزايش دهيم بايد اين نيروگاهها را از مدار بهرهبرداري خارج كنيم و خارج كردن اين نيروگاهها، تامين برق كشور را دچار اختلال خواهد كرد.
اما محمد بهزاد ـ معاون امور برق و انرژي نامجو در وزارت نيرو ـ با جزييات بيشتري از برنامههاي اين وزارتخانه براي افزايش راندمان برايمان صحبت ميكند.
وي ميگويد: خوشبختانه در پايان سال گذشته راندمان نيروگاههاي حرارتي ما با عبور از سطح 37 درصد به 37.06 درصد رسيد و كل راندمان نيروگاههاي كشور به 38 درصد افزايش پيدا كرد و در ادامه اين راه، برنامهريزي شده كه راندمان اين نيروگاهها تا پايان برنامه پنجم به 45 درصد برسد كه كار بسيار سنگيني است.
او درباره برنامه عملياتي وزارت نيرو براي دستيابي به راندمان 45 درصد و اينكه آيا اين هدفگذاري واقعگرايانه هست يا نه؟ ميگويد: تلاشهاي وسيعي در اين مورد انجام شده است؛ به طور مثال نيروگاههاي بخاري جديد، نيروگاههاي سيكل تركيبي و نيروگاههاي جديدي كه توسط بخش خصوصي ساخته ميشود و مهمتر از همه اينها نيروگاههاي DG و CHP با توليد همزمان برق و حرارت از اين جمله است.
بهزاد با بيان اينكه در نيروگاههاي سيكل تركيبي راندمان نيروگاهها حداقل از 50 درصد افزايش پيدا ميكند، مي افزايد: در نيروگاههاي CHP راندمان بيش از 80 درصد خواهد بود و باتوجه به اينكه برنامه ما در سبد انرژي گرايش به سوي سيكل تركيبي و CHP دارد، اميدواريم كه بتوانيم با سرمايهگذاري لازم تا پايان برنامه پنجم به هدف سخت دستيابي به راندمان 45 درصدي نيروگاهها برسيم.
معاون وزير نيرو البته به يك نكته حساس هم اشاره ميكند كه نبايد از نظر غافل بماند و آن هم اينكه اگر بخواهيم راندمان نيروگاهها را افزايش دهيم بايد حسابي در اين زمينه سرمايه گذاري كنيم.
وي پيشبيني ميكند كه در صنعت برق ظرف پنج سال آينده درمجموع به چيزي حدود 35 هزار ميليارد تومان سرمايهگذاري نياز داريم تا هم روند رشد توليد و عرضه برق تامين شود و هم اينكه راندمان نيروگاهها را به نقطه مطلوب برسانيم و افت شبكه را به حداقل كاهش دهيم. بنابراين سالي هفت هزار ميليارد تومان بايد در اين مورد سرمايهگذاري كنيم كه رقم بالايي است.
اما به نظر ميرسد تلاش براي افزايش راندمان دركنار ديگر تلاشهاي مسوولان صنعت برق براي كاهش مصرف برق، كاهش تلفات و ... نيز به خودي خود مانند سرمايه گذاري براي ارتقاي صنعت برق كشور ميماند و از اهميت بالايي برخوردار است؛ تاجاييكه همايون حائري ـ مديرعامل توانير ـ به ايسنا ميگويد به ازاي هر يك درصد افزايش راندمان در صنعت برق، بيش از 200 ميليارد تومان صرفهجويي خواهيم داشت.
به گفته وي، ماموريت صنعت برق براي افزايش راندمان در سال گذشته و اين هدفگذاري كه راندمان را از سطح 37 درصد بالاتر ببريم، محقق شده و سال گذشته را با راندمان 37.06 درصد طي كرديم، ولي از اين به بعد كار سختتر ميشود. مديرعامل توانير ادامه ميدهد: در 10 سال گذشته راندمان معمولا در حدود ثابتي و حدود 35.5 تا 36.5 درصد بوده است كه سعي ميكنيم با ابتكارات و خلاقيتها از اعتباراتي كه براي اين بخش اختصاص يافته استفاده كنيم و هدفهاي بخش راندمان را محقق كنيم.
اگر باز هم بخواهيم در اين زمينه نظر كارشناسان ديگر را جويا شويم، ميتوانيم به اظهارات مجيد فرمد - كارشناس صنعت برق كه مديركلي دفتر برنامهريزي كلان برق و انرژي وزارت نيرو را نيز در كارنامه دارد- اشاره كنيم كه ميگويد: افزايش بازده نيروگاههاي حرارتي نيازمند سرمايه گذاري كلان و برنامه ريزي دقيق و فشرده است و لازمه اين كار، تبديل نيروگاههاي گازي به سيكل تركيبي و استفاده كمتر از واحدهاي گازي كوچك است كه باعث پايين آمدن بازده كل شبكه برق ميشود.
او با بيان اين كه از طريق روشهاي مورد اشاره بازده الكتريكي نيروگاههاي كشور بالا خواهد رفت، ميافزايد: با اين حال براي افزايش بازده سوخت راهكارهاي ديگري وجود دارد كه از آن جمله ميتوان به توليد همزمان برق و حرارت اشاره كرد. فرمد ميافزايد: در صورتي كه بتوان همه راهكارهاي موجود را براي افزايش بازده نيروگاه ها بهكار گرفت، راندمان اين تاسيسات به بيش از 45 درصد نيز قابل افزايش است.
به هرحال فارغ از اين كه تاچه ميزان دسترسي به اين هدف را در دسترس يا دور از ذهن بدانيم، اين حقيقتي غير قابل انكار است كه افزايش راندمان نيروگاهها امروز به يكي از اهداف كليدي صنعت برق كشور تبديل شده، تا جايي كه اين موضوع از مواردي بوده كه رييسجمهور در ديدار با مديران صنعت برق به آن اشاره كرده و حتي افزايش راندمان يكي از شاخصهاي اصلي مطرح شده در مراسم معارفه مديرعامل توانير به عنوان متولي برق كشور بوده و همايون حائري نيز قول داده تا براي بهبود وضعيت راندمان كمر همت ببندد.
بنابراين بايد منتظر ماند و ديد آيا در سالهاي آينده مديران ارشد صنعت برق قادر هستند با جذب سرمايههاي لازم مالي و فني، اين روياي دور از ذهن را به واقعيتي غير قابل انكار تبديل كنند يا همچنان بايد شاهد آن باشيم كه بخش مهمي از انرژي كشور هنگام تبديل به انرژي الكتريكي به هدر ميرود. به هر حال بايد به اين نكنه مهم هم توجه داشت كه به ازاي هر يك درصد افزايش راندمان در صنعت برق، بيش از 200 ميليارد تومان صرفهجويي حاصل ميشود.