بحران یونان چگونه دامن اروپا را گرفت؟
مصائب پول واحد
فرارو- نگرانیها از ثبات یورو به همه جای دنیای سرایت کرده است. این فقط صدر اعظم آلمان نیست که از ثبات این واحد پول نگران است و میگوید: «بدون شك بقاي اروپا به بقاي يورو وابسته است.» حتی معاون بانک مرکزی ایران، حمید برهانی نیز با پیشبینی ادامه روند تقویتی دلار و تضعیف یورو گفته است: «متناسب با تحولات بین المللی، ترکیب سبد ارزی تغییر می کند.»
به گزارش فرارو ؛ «یورو در سالجاری بیش از 15 درصد در مقابل دلار آمریکا تضعیف شده است.» این روزها هر کس اخبار اقتصادی را پی میگیرد میداند که یورو اوضاع و احوال مناسبی ندارد. اگرچه سه هفته پیش رهبران اروپا گرد هم جمع شدند و اقداماتی ضربتی برای تثبیت بازار اروپا انجام دادند، امّا آن گونه که اکونومیست اعتقاد دارد: «اين نمايش چشمگير قدرت مالي در كوتاهمدت اثرگذار بوده و بازارهاي اوراق قرضه به آرامش رسيدهاند. احتمال موفقيت يك سلسله از نكولهاي متوالي كاهش يافته است. اما اين ماجرا هنوز حتي به نيمه راه نيز نرسيده است.»
بحران مالی اروپا را نباید دست کم گرفت، بسیاری معتقدند این بحران میتواند روند بازقدرتگیری اقتصادهای آسیایی را با دشواری روبرو کند. چرا که به اعتقاد یک اقتصاددان چینی: «اروپای ضعیفتر به معنای ضعیفتر شدن قدرت خرید اروپاست و این یعنی امکان فروش صادرات آسیایی کاهش مییابد.» بحران مالی اروپا، از یونان آغاز شد و پس از آن به تدریج دامن دیگر کشورها را گرفت.
امروز مشخص شده است که دولت یونان که دو سال پس از تشکیل یورو بهاين اتحادیه پولی پیوسته بود، در بسیاری از اسناد مالی دولتی مربوط به میزان کسری بودجه و نیز تواناییهای بخش مالی خود اغراق کرده است و بعضا از حقههای حسابداری استفاده کرده است تا کسری بودجه را در سطح سه درصد نشان دهد. در حالی که بر اساس مقررات و توافقهای رسمی، کسری بودجه سالانه کشورهای عضو حوزه یورو نمیبایست از 3درصد تولید ناخالص داخلی (GDP) تجاوز کند، معلوم شد که کسری بودجه دولت یونان در سال 2009 نزدیک به 13درصد GDP این کشور بوده است.
دولتهای گذشته یونان با در پیش گرفتن سیاستهای پوپولیستی دست به ولخرجیهایی نظیر کاهش سن بازنشستگی به 53 سال زدند. منبع این ولخرجیها نیز عمدتاً از طریق انتشار اوراق قرضه و وامهای خارجی تامین شده بود. اما دولت جدید یونان که بر سر کار آمد، دست به افشای فسادها و زد وبندهای دولتهای گذشته پرداخت و از دیگر سو سه شرکت معروف اعتبار سنجی، با بررسی بدهیهای دولت یونان، درجه اعتبار اوراق قرضه این کشور را به شدت کاهش دادند و به زبان رایج در حوزه اعتبار سنجی، این اوراق را «اوراق آشغال» ارزیابی کردند.
این مسئله منجر به فرار سرمایهگذاری از یونان شد و کمکم به دیگر کشورهایی که مطالبات مالی گستردهای از یونان داشتند، سرایت کرد. به همین دلیل اتحادیه اروپا سعی کرد با اتخاذ سیاستهایی، ثبات این بازار را تامین کند. اگر چه همین کمک اتحادیه اروپا به یونان نیز با نارضایتیهای همراه بوده است. یکی از اصلیترین ایراداتی که به این مسئله گرفته میشود در این است که چرا مالیاتدهندگان آلمانی باید جور یونان را بکشند.
در حقیقت یونانیها چندین سال با سوء استفاده از یورو به رفاهی بیش از آنچه که با توجه به تولید ناخالص داخلیشان سزاوار آن بودند، رسیده اند. کسانی که به نجات یونان ایراد اخلاقی میگیرند، این را هم اضافه میکنند که این امر چه بسا باعث پدید آمدن رویه غلطی شود که کشورهای دیگر گمان کنند میتوانند از این راه غلط بهره ببرند.
در حقیقت در همین جاست که بسیاری معتقدند مشکلات یورو به تناقضات ساختاری آن باز میگردد و یکی از کارشناسان مالی فرانسوی میگوید: «نظر من این است که تا هنگام بالا رفتن پرده آخر این نمایش، جز پارهای اقدامات موقتی و نمادین، حمایتهايی که اعتماد به نفس آنها را بالا ببرد، و کمکهايی که چیزی جز رنگ و لعاب تازه بر دیوارهای پوسیده نیست، نمیتوان کار دیگری برای کشورهای مشکل دار حوزه یورو انجام داد. پرده آخر نمایش هم همان فروپاشی حوزه یورو است.»
پس از شکل گیری یورو، استقلال سياستهاي پولي اعضاي منطقه يورو متوقف گرديد و امروزه اين سياستها توسط بانك مركزي اروپا (ECB) كه مقر آن در فرانكفورت آلمان است، تعیین ميشوند. بنابراین اعضاي منطقه يورو سياستهاي پولي واحدي را به كار بسته و نرخ بهره يكساني را اعمال ميكنند. اين یکپارچگی هرچند منافع فراوانی را برای اين کشورها داشته است، اما اقتصادهای گونه گون و متفاوت اين کشورها را به نحوی به هم متصل ساخته که بحران در هر کشور به سرعت به تمام کشورهای عضو گسترش ميیابد.
تمثیل یکی از اقتصاددانان از ایراد یکسان بودن واحد پول چنین است: «یونان میتوانست با کاهش ارزش «دراخما» (پول ملی یونان قبل از پیوستن به حوزه یورو) نسبت به مارک آلمان، دستمزدها و هزینهها را در کشور خود، نسبت به دستمزدها و هزینهها در آلمان کاهش دهد. (و بدین ترتیب بر صادرات خود بیافزاید، گردشگران بیشتری را به سواحل خود جذب کند و واردات خود را مهار کند. این سیاست، با همه دشواریهای آن، دیر یا زود کسری تراز پرداختها را تخفیف میداد و از حجم بدهیها میکاست).»
وی میافزاید: «اما اکنون که هر دو کشور پول واحدی دارند، تنها راه کاهش نسبی هزینهها در یونان فقط با ترکیبی از تورم در آلمان و کاهش قیمتها در یونان میسر است و از آن جا که آلمان به هیچ وجه تورم را بر نمیتابد، رکود و کسادی شدید در یونان تنها راه حلی است که برای این کشور باقی میماند.»
نگرانیها از ثبات یورو به همه جای دنیای سرایت کرده است. این فقط صدر اعظم آلمان نیست که از ثبات این واحد پول نگران است و میگوید: «بدون شك بقاي اروپا به بقاي يورو وابسته است.» حتی معاون بانک مرکزی ایران، حمید برهانی نیز با پیشبینی ادامه روند تقویتی دلار و تضعیف یورو گفته است: «متناسب با تحولات بین المللی، ترکیب سبد ارزی تغییر می کند.»