آگاه
کد خبر: ۴۸۸۶۶

از ديپلماسي امتياز تا ديپلماسي اسلحه


مجتبی نجفی- هيلاري كلينتون، وزير امور خارجه ايالات متحده در ديدار با مقامات چين خواستار همراهي چين با واشنگتن براي تشديد تحريم ها عليه كشورمان شد. چين و ايالات متحده در سه موضوع محوري با يكديگر اختلاف دارند. اين اختلاف ها در سه حوزه تجاري ،امنيتي و حقوق بشرمشهود است. آمريكا نسبت به دستكاري يوان واحد پول ملي چين معترض است.

چين از رويكرد واشنگتن نسبت به تايوان و انعقاد قراردادهاي تسليحاتي ناراضي است و از ديدار چند ماه پيش اوباما با دالايي لاما نيز همچنان عصباني است. بعد از سفر كلينتون به چين اين پرسش مطرح شده آيا واشنگتن براي همراه كردن پكن با تحريم ها عليه كشورمان حاضر است امتياز دهد؟ چين به ايالات متحده وعده داده تا در واحد ارزي خود تغييراتي به وجود آورد. مطمئنا چنانچه كاخ سفيد از چين بخواهد در پرونده هسته اي ايران همراهي بيشتري از خود نشان دهد پكن نيز توقعاتي دارد .

همراهي پكن با ايالات متحده بدون اخذ امتيازهاي ويژه ممكن نيست. اينكه آمريكايي‌ها تا چه ميزان دربرابر چين انعطاف‌پذيري نشان دهند همچنان محل سئوال است. اما رفتار ديپلماسي ايالات متحده نشان داده است كه دولت اوباما براي همراهي كشورهاي مهم و تاثير گذار در پرونده هسته اي كشورمان حساب ويژه‌اي باز كرده است.

مقامات ايالات متحده به همراه چين و روسيه به‌رغم صدور بيانيه تهران بر صدور قطعنامه چهارم تحريم عليه كشورمان تاكيد مي كنند. اين در حالي است كه بر خلاف برخي پيش بيني ها انتظار مي رفت كه حداقل روند اجماع تحريم عليه ايران با چالش‌هاي سخت تري مواجه شود.

اما اعلام توافق تحريم از سوي هيلاري كلينتون چند ساعت بعد از بيانيه تهران نشان دا د كه غر ب بيشتر از توافق به تحريم علاقه مند است و روسيه و چين نيز همچنان بنابر مقتضيات زماني و با نگاه به منافع خود و نوع روابط با كشورهاي غربي به اين موضوع نگاه مي كنند.

روز يك‌شنبه محمود احمدي‌نژاد رئيس جمهور كشورمان از روسيه خواست قاطعانه در كنار ايران بايستد اما به نظر مي رسد امتياز هاي پياپي واشنگتن به مسكو سران كاخ كرملين را وسوسه كرده است و انعطاف پذيري باراك اوباما در مقابل روسيه موجب تعجب برخي از تحليلگران شده است.

اما به نظر مي رسد كه باراك اوباما به همكاري نزديك با روسيه حتي بيشتر از اروپا علاقه مند است. در آخرين مورد به رغم پيش نويس قطعنامه كه فروش تسليحات را به كشورمان ممنوع كرده است اما اين قاعده در مورد فروش سيستم هاي ضد موشكي روسيه به ايران رعايت نشده است. ايالات متحده علنا اعلام كرده كه رويكرد رو س‌ها در پرونده هسته اي بهبود يافته و به همين دليل در راستاي اعتماد‌سازي قرارداد موشك هاي

اس300 كه در سال 2005 امضا شده و مسكو همچنان تعهدات خود را در قبال ايران عملي نكرده است از قاعده تحريم تسليحاتي معاف شده است تا ايالات متحده كه در حال حاضر در عرصه ديپلماسي با چالش هاي سنگيني روبروست همراهي روسيه را از دست ندهد. همراهي كه با واگذاري امتيازهاي سنگين مانند انصراف از طرح سپر دفاع ضد موشكي در اروپاي شرقي به دست آمد. ايالات متحده در دوران اوباما بر خلاف بوش از ماجراجويي در حوزه نفوذ روس‌ها در آسياي مركزي و قفقاز چشم پوشي كرد .

ميخائيل مارگارف سناتور روس براي توجيه معافيت از تحريم ها اعلام مي كند كه روسيه يك فروشنده مسئول است و از قوانين بين المللي تخطي نمي كند. اين در حالي است كه روس ها از مفاد قراداد فروش اس 300 ها به ايران تخطي كرده اند و به دلايل مبهم به بازي تاخيري خود در تحويل اين تسليحات ادامه داده اند، بازي‌اي كه همچنان در مورد نيروگاه اتمي بوشهر با مهارت تمام اجرا مي‌شود. اما چند روز پيش از اين روس ها موفق شده بودند يك امتياز ديگر هم كسب كنند. تحريم عليه سه شركت روسي كه قبلا از سوي آمريكا به اتهام تلاش براي كمك به برنامه‌هاي هسته‌اي و موشكي كشورمان متهم شده بودند رفع شد.

شركت «روس آبارون اكسپورت» در اكتبر 2008 به خاطر صدور تسليحات تحريم شده بود، موسسه هوانوردي مسكو و دانشگاه فن آوري شيميايي مندليف هم به همين دليل تحريم شده بودند. وزارت خارجه آمريكا اعلام كرده است كه لغو اين تحريم ها به نفع منافع ملي وسياست خارجي ايالات متحده است. اما ظاهرا درخواست رفع تحريم از شركت هاي روسي چند روز قبل از توافق در مورد پيش نويس قطعنامه از سوي سرگئي لاوروف وزير امورخارجه روسيه ارائه شده است.

يكي از مقام‌هاي عالي رتبه روس نيز بعد از اين امتيازها بود كه اعلام كرد كشورش با عضويت ايران در سازمان شانگهاي مخالف است. ايران چند سالي است كه به عنوان عضو ناظر اين سازمان كه از سوي روسيه و چين رهبري مي شود در جلسات سازمان شانگهاي شر كت مي كند و درخواست عضويت خود را ارائه كرده است. پيش از اين نيز محمود احمدي نژاد رئيس جمهور كشورمان در مصاحبه با يكي از رسانه‌هاي روسي نسبت به تاخير در عضويت ايران اعتراض كرده بود.

هر چند كه روس‌ها نشان داده اند كه در بازي هسته اي ايران صرفا به منافع اقتصادي خود مي انديشند اما روند فعلي اين كشور نشان مي دهد كه مقامات كرملين در حال حاضر تلاش مي كنند در قبال امتيازهاي اخذ شده خود را همسو با غرب نشان دهند.

ديپلماسي امتياز كه از سوي باراك اوباما در قبال روس ها اتخاذ شده در داخل آمريكا نيز مخالفاني دارد. منتقدان اوباما كه عمدتا از جناح جمهوريخواه هستند اعتقاد دارند كه اين توافق ها از سوي روسيه به اوباما تحميل شده است. اما به موازات تلاش هاي آمريكا ساير كشورهاي غربي هم بيكار ننشسته اند.

ديپلماسي اروپايي چند ماهي است كه تلاش‌هاي خود را براي ترغيب چين و روسيه به كار بسته است. سفر ماه پيش كاترين اشتون وزير امور خارجه اتحاديه اروپا به چين و همچنين سفر نيكلا ساركوزي رئيس جمهور فرانسه به اين كشور با اين هدف صورت گرفت.

ساركوزي و ديپلماسي اسلحه
از سال 2007 كه ساركوزي به عنوان رئيس جمهور انتخاب شد با بوش رئيس جمهور جمهوريخواه آمريكا همكاري فوق العاده اي داشت. اما از زماني كه باراك اوباما وارد كاخ سفيد شد رئيس جمهور فرانسه همراهي انتقادي با واشنگتن داشته است. البته اين انتقاد از موضعي تند اتخاذ شده است. به اين معني كه كاخ اليزه اعتقاد دارد كه كاخ سفيد در مواجهه با پرونده هسته‌اي ايران احتياط بيش از حدي انجام مي‌دهد.

اين انتقاد خاص فرانسه نيست بلكه از سوي كنگره و برخي از نهادها و احزاب سياسي آمريكا نيز عنوان شده است. اين اختلاف از آنجا ناشي مي شود كه اوباما اعتقاد دارد هرگونه تحريم بدون همراهي ساير قدرت هاي بزرگ به خصوص روسيه و چين ناكارآمد است.

اين در حالي است كه اكثريت كنگره به تحريم هاي يكجانبه اعتقاد دارند. اين موضع به نوعي مورد حمايت ساركوزي هم هست. او نيز از تحريم‌هاي يكجانبه اروپا و آمريكا در صورت عدم همراهي چين و روسيه دفاع مي كند هر چند كه منتقدان وي از جمله رجب طيب اردوغان اعتقاد دارند كه غربي‌ها خود از پيشگامان نقض تحريم عليه كشورمان هستند.

اما ساركوزي براي جلب حمايت ساير كشورهاي بيكار ننشسته است. او ديپلماسي اسلحه را براي همراه كردن كشورهاي مردد به كار بسته است. ساركوزي چند ماه پيش در جريان سفر ديميتري مدودف رئيس جمهورروسيه به پاريس ناوهاي ميسترال خود را به رئيس كاخ كرملين هديه داد. فروش اين ناوها با اعتراض برخي از كشورهاي عضو ناتو نيز مواجه شد زيرا به اعتقاد اين كشورها ناوهاي ميسترال از تسليحات حساس هستند كه فروش آنها مي تواند در آينده خطرناك باشد.

اما ساركوزي در پاسخ به منتقدانش گفت كه نمي توان انتظار داشت روس ها با تحريم ايران همراهي كنند اما هيچ امتيازي هم نگيرند. اكنون فرانسه تلاش مي كند همين سياست را در مورد برزيل اتخاذ كند. برزيل در حال حاضر يكي از حاميان اصلي ايران در پرونده هسته اي است .

يك روز بعد از صدور بيانيه تهران در روز 17 مي ساركوزي به همتاي برزيلي خود در حاشيه نشست مشترك اتحاديه اروپا و آمريكاي لاتين وعده داد 36 هواپيماي جنگي رافال را در اختيار برزيل قرار خواهد داد. اين هواپيماهاي فرانسوي كه از تكنولوژي پيشرفته اي برخوردار است تا كنون به كشوري خارجي فروخته نشده است.

اين اقدام دولت فرانسه با اعتراض روزنامه‌هاي چپ گراي اومانيته و لوموند مواجه شده است. مذاكرات فرانسه و برزيل براي فروش اين هواپيماها تا ماه ژوئيه ادامه خواهد داشت. داسيلوا از اينكه مي تواند فن آوري ساخت اين هواپيما را بدون محدوديت وارد كشورش كند ابراز خوشحالي كرده است اما اينكه ديپلماسي اسلحه بتواند رئيس جمهور برزيل را متقاعد كند بسيار بعيد است.

با توجه به صدور بيانيه تهران اينكه ديپلماسي امتياز و اسلحه تا چه اندازه بتوانند در جلب حمايت كشورهاي تاثيرگذار موثر واقع شوند پرسشي است كه در جلسه آتي شوراي امنيت به آن پاسخ داده خواهد شد.

ارسال نظرات
خط داغ