انتشارات آهنگ ديگر، تعطيل ميشود
حافظ موسوي، شاعر و منتقد ادبي و يكي از اعضاي هيات مديره انتشارات آهنگ ديگر است كه از سال 81 به انتشار تخصصي شعر مبادرت داشته و از اين حيث يكي از پيشگامان در حوزه نشر تخصصي شعر بوده است.
چندي پيش، در ايام بزرگواري بيست و سومين نمايشگاه بينالمللي كتاب تهران براي نخستين بار شمس لنگرودي، شاعر و يكي ديگر از اعضاي هيات مديره انتشارات آهنگ ديگر، در گفتوگو با خبرنگار ايلنا از عدم بازگشت مناسب مالي و احتمال كاهش يافتن فعاليتهاي اين انتشارات خبر داد و اعلام تصميم نهايي درمورد وضعيت انتشارات را به بعداز برگزاري جلسه بين اعضاي هيات مديره موكول كرد.
در ادامه و پس از گذشت مدتي حافظ موسوي به نمايندگي از ديگر اعضا اذعان داشت كه در شرايط مالي فعلي قادر به پرداخت هزينههاي دفتر انتشارات و كاركنان آن نيستيم و به زودي اين دفتر را تعطيل خواهيم كرد.
وي افزود: البته در اين مرحله چنين تصميمي به معناي توقف فعاليت نشر ازسوي انتشارات آهنگ ديگر نيست. ما درحال حاضر 11 عنوان كتاب با مولفان اين آثار قرارداد بستهايم و در قبال اين قراردادها متعهد به نشر آنان هستيم و محض وصول مجوزها اين كتابها را منتشر خواهيم كرد اما در غير اين صورت تعداد كتاب، قرارداد جديدي عقد نخواهيم كرد.
موسوي در توضيح مشكلاتي كه باعث بسته شدن دفتر انتشارات و كاهش فعاليتهاي جديد آهنگ ديگر شده است، گفت: صنعت نشر در ايران صنعتي ضعيف و بيبنيه است و به طور مضاعف، نشر شعر ضعيفترين حلقه زنجيره نشر در ايران بوده و هست.
اين شاعر ضمن بيان اين مطلب كه نگاههاي مسئولان دولتي به شعر، نگاهي خالي از ادراك ويژگيها و ظرفيتهاي آن است، اضافه كرد: در طول 3ـ4 سال اخير غير از يكي از دو عنوان كتاب از جمله «ناصر خسرو» كه به اهتمام زندهياد منوچهر آتشي ازسوي آهنگ ديگر چاپ شد، وزارت ارشاد هيچ كتابي از ما نخريده و به عبارتي بايد گفت، انگار نام آهنگ ديگر به طوركلي از ليست ناشران موردتوجه ارشاد خارج شده است و هيچ يك از كتابهاي اين انتشارات حق ورود به كتابخانههاي كشور را ندارند.
وي همچنين در ادامه بازشماري مشكلاتي كه آهنگ ديگر با آن دست به گريبان بوده گفت: رشد چشمگير و بيسابقه مميزيها بر مشكلات ما افزوده است. در سال گذشته كه اين رشد، شدت بيشترين به خود گرفته است و ما را به ستوه آورده، بخش عمدهاي از مجموعههاي شعري كه براي اخذ مجوز به ارشاد فرستاديم كه با موارد عديدهاي از ايراد مميزيها و حذفيات مواجه شدند و لاجرم اين مجموعهها نتوانستند از سد اداره كتاب عبور كنند.
اين منتقد شعر روند ادامه نشر را در چنين شرايطي غيرممكن ميداند و مشكلات حاضر را دلايل موجهي براي تعطيل شدن دفتر انتشارات آهنگ ديگر و كاهش فعاليتهاي انتشاراتي آن ميداند.
وي، ضمن ضروري دانستن مكان مناسب براي ناشر تخصصي شعر گفت: وقتي يك انتشارات به صورت تخصصي به نشر شعر ميپردازد، به دليل ويژگيهاي اين قالب ادبي و تعاملهايي كه بايد بين ناشر و شاعران رخ دهد، به مكاني مناسب نياز دارد. در دفتر آهنگ ديگر امكان برگزاري جلسات و پاتوقهاي ادبي وجود دارد اما همانطور كه گفتم ناچار هستيم اين دفتر را كه در اجاره ماست به صاحب ملك برگردانيم و بنابراين امكان برقراري اين تعاملات كه لازمه نشر مجموعه شعرهاست وجود نخواهد داشت.
وي در پاسخ به اين سئوال كه چه بارزههايي در شعر باعث ميشوند كه انتشار تخصصي مجموعه شعر در كشورمان شرايط خاصي داشته باشد، اشاره كرد: اصولا جوامع و انسانها در ادوار مختلف احساسات و روحيات مختلفي را تجربه ميكنند و شعر بيش از گرايش هنري ديگر جايگاه بروز اين تغييرات در جوامع مختلف است. به عبارتي ديگر ميتوان گفت شعر نزديكترين حوزه هنري به تجربيات انساني است و هر تجربهاي از معاش انسانها گرفته تا ميل به توليد مثل، همه و همه در اين گونه هنري بازتاب دارند.
موسوي گفت: در هيچ جاي دنيا ورود تجربيات انساني به حوزه شعر را ابتذال فرهنگي و اتفاقي غيراخلاقي نميدانند. اين وضعيت در آثار بزرگان شعر كلاسيك ايران، همچون سعدي و مولانا نيز وجود داشته است اما در زمانه ما اين تعبير غلط ازسوي مسئولان حوزه نشر در مميزيها لحاظ ميشود و من فكر ميكنم اگر حافظ هم در نسل ما دوباره متولد ميشد در انتشار غزلياتش مجبور بود از هر ده بيت نه بيت غزلش را حذف كند.
وي معتقد است كه جامعه ما درحال حاضر درحال تجربه كردن يك گسست فرهنگي است و از اين امر ناگريز است. او نه تنها اين گسست را منفي نميداند، بلكه معتقد است رخ دادن چنين گسستي در عرصه فرهنگي امري طبيعي است.
اين شاعر توضيح داد: در كمتر از صد سال پيش حضور زنان در جامعه در اكثر كشورهاي جهان نپذيرفته شده بود. حتي در كشورهاي اروپايي همچون سوئيس نيز امكان حضور زنان در عرصههايي همچون انتخابات وجود نداشت. در ايران اين تعصبات حتي تا چند دهه قبل نيز وجود داشت اما امروز به درجهاي از تحول فكري رسيدهايم كه يك زن را به عنوان وزير در كشور خود ميپذيريم.
وي ادامه داد: جامعه، اعم از تفكرات و اخلاقيات آن درگذر زمان مشغول پوست انداختن است. اين يك مكانيزم دروني است كه مدام درحال تحول است و تركهايي كه حاصل گسستهاي متعدد هستند نيز همواره در حال ترميم و بازسازي هستند.
اين شاعر در مورد جايگاه زنان در جامعه تاكيد كرد: همانطور كه امروز شاهد وزارت يك زن در كشور هستيم، خواه ناخواه اين مسئله نيز پذيرفتني مينمايد كه در شعر، جايگاه زن از موضوعيت جنسي به سوژه شدن در عشق تبديل شود. بايد بگويم شعر اولين بستري است كه تحولات اينچنيني در جوامع را ميزبان ميشود.
موسوي معتقد است: افرادي كه بدون درك صحيح از قابليت گسستپذيري جامعه در زمانه خود، ميخواهند با اتكاء بر تعصبات سابق بر اين، مانع آب باريكههاي جاري بشوند و به زعم خود خطر احتمال وقوع سيلي مبتذل را از بين ببرند، در اشتباهند.
وي گفت: مگر نه اين است كه در دوران مشروطه و در مقابل مطرح شدن بحث جمهوريت، بخشي از افراد و روحانيون جمهوري شدن كشور را صلاح نميدانستند؟ اما ديديم كه در گذر زمان فضاي جمهوريت چگونه در ايران نهادينه شد.
اين شاعر ذهنيت خود را در حوزه شعر تسري داد و افزود: زماني نمره العين به عنوان يك زن در مقابل سيل تغزلات مردانه، در شرايطي نابرابر به تغزل مبادرت ميورزيد. يا فروغ فرخزاد در دهه 30 بر گونه شعري خود كه بيپروايي يكي از عناصر اصلي آن را تشكيل ميداد، پافشاري ميكرد و ازسوي بخش عمده جامعه اتهام و سوءظن قرار ميگرفت. اما اين نوع نگاه و تفكر در زمان ما ديگر جايگاهي ندارد و اين نشان ميدهد كه همه چيز در گذر زمان تحولپذير است.
موسوي ضمن بيان اين مطلب كه هر قدر هم كه گروهي سعي كنند جلوي جريانهاي طبيعي را بگيرند، نميتوانند مانع تحول شوند، گفت: هر چند مميزان در مقابل هر نوع گمان و ظن ابتذال حكم به حذف اثر ميدهند، اما شعر جريان خود را با كمي تاخير از پي خواهد گرفت. تنها لطمهاي كه در كوتاه مدت به پيكره شعر زمانه ما وارد خواهد شد اين است كه نوزادهايي كه از بطن جريانهاي ادبي زائيده ميشوند، از نقصان رنج ميبرند و احتمالا تا مدتها از كوتاهي قد و درد استخوان رنج ميبرند. اين سرنوشتي است كه در شيوع اشعار مدرن كاملا قابل مشاهده است.
وي در بازگشت به خبر تعطيلي دفتر انتشارات آهنگ ديگر افزود: از حاصل كار آهنگ ديگر راضي هستم. ما توانستيم ثابت كنيم كه ميشود يك انتشارات به صورت تخصصي درحوزه شعر فعاليت كند. از اين حيث، آهنگ ديگر توانست پرداختن به حوزه شعر را در برخي از ناشران ديگر نيز دامن بزند.
موسوي ضمن بيان اين مطلب كه دغدغه نخستين ما در آهنگ ديگر نيز احياء جايگاه و ارج و قرب و شعر در حوزه نشر بود، ادامه داد: ما تا حدودي توانستيم در اين حوزه تحولات تاثيراتي در حد بزاعت خود داشته باشيم.شايد در آينده گشايشهايي رخ دهد و آهنگ ديگر به فعاليت خود ادامه دهد اما اميدوارم با عملكرد قدرتمند ناشران ديگر، چنين نيازي اصلا وجود نداشته باشد.
انتشارات آهنگ ديگر در سال 1381 به صاحب امتيازي شهره شريفي اليزي و هميت شمس لنگرودي، حافظ موسوي و شهاب مقربين تاسيس شد و تا امروز حدود 80 عنوان كتاب كه به جز دو يا سه عنوان كتاب در حوزه داستان، در حوزه شعر منتشر شده است.