واکنشهای مختلف رسانهها و سیاستمداران ایران به بیانیه تهران
موضع مشترک شریعتمداری و اصلاحطلبان
فرارو- شاید این از شگفتیهای روزگار باشد که روزنامه کیهان و اصلاحطلبان (هر یک از موضع خود) از بیانیه تهران استقبال کنند، اما روزنامه جمهوری اسلامی و احمد توکلی آن را به باد انتقاد بگیرند. اما بیانیه تهران موجی از واکنشهای متفاوت و گوناگون را در میان سیاسیون ایران برانگیخته است.
به گزارش فرارو ، توافق هستهای تهران که باعث شده تا پس از سالها پرونده هستهای ایران وارد روند جدید شود، با واکنشهای مختلف از سوی گروههای سیاسی داخلی مواجه شده است. روزنامه دنیای اقتصاد، در سرمقالهای که به قلم محمود صدری، جامعهشناس مقیم آمریکا نوشته است: «اين موافقتنامه از نظر حل مساله هستهاي، قابليتهايي محدود دارد و همه مسائل كنوني را حل نميكند.»
وی سپس به این مسئله اشاره میکند که تکلیف مالکیت اورانیوم ارسالی به ترکیه چه خواهد بود؟ و میگوید: «براساس تفسير ايران از موافقتنامه تهران، انتقال اورانيوم به تركيه به معناي ادامه غنيسازي و تكرار جريان مبادله تا زمان لازم است.»
صدری اما مهمترین تاثیر این توافق را «بازيگران جديدي»میداند «كه وارد پرونده هستهاي ايران و به تبع آن وارد بازي جهاني شدهاند.» به عقیده وی «برزيل و تركيه با حمايت از ابتكار ايران و ميانجيگري غيررسمي در مناقشه هستهاي، عملا انحصار كنوني شوراي امنيت سازمان ملل و گروه 1+5 را شكستهاند.»
سرمقالهنویس روزنامه دنیای اقتصاد در ادامه به شمشیر دو لب ورود بازیگران جدید پرداخته است: از یک سو آمریکا برای تشدید فشار به ایران ناچار است تا با طیف گستردهتری از بازیگران روبرو شود و امتیازات بیشتری بدهد، اما در مقابل ایران باید این مسئله را در نظر داشته باشد که «برزيل براي بازيگري موثر در آمريكاي لاتين و تجارت خارجي خود به آمريكا چشم دوخته است و متقابلا آمريكا براي حفظ نفوذ خود در آمريكاي لاتين به همكاري برزيل نياز دارد. تركيه نيز براي عضويت كامل در اتحاديه اروپا و مصون ماندن از خطر روسيه و يونان در آسياي مركزي و بالكان، ناچار به همكاري با آمريكا است.»
صدری با تصریح به این نکته که ورود بازیگران جدید در کوتاهمدت به نفع ایران است در نهایت از این معاهده و این که بنبستی چندساله شکسته شده، استقبال نموده است.
امّا روزنامه جمهوری اسلامی در سرمقالهای با عنوان «پیروزی یا عقبنشینی» از منظری دیگر به این معاهده پرداخته و نوشته است: « تا قبل از... اجلاس سه جانبه تركيه، برزيل و ايران، سياست محوري نظام جمهوري اسلامي ايران اين بود كه مبادله سوخت اتمي فقط در ايران.» و در ادامه به سه شرطی که رهبری انقلاب برای تبادل سوخت اعلام کرده بودند، پرداخته و گفته هیچ یک از سه شرط «1- تبادل همزمان سوخت 20 درصد در برابر اورانيوم 5/3 درصد 2- انجام مبادله فقط در خاك ايران 3- تعيين ميزان اورانيومي كه مبادله ميشود براساس نياز ايران.» در این معاهده نیامده است.
سرمقالهنویس این روزنامه سپس به موضع وزارت خارجه در 10 روز پیش راجع به«تناسب مقدار مورد نظر براي مبادله» یادآوری کرده و گفته مقدار اورانیوم ارسالی به ترکیه 80 درصد موجودی ایران را شامل میشود. سپس ادامه داده است: «در گذشته، در برابر 75 درصد اورانيوم 5/3درصد غني شده ايران قرار بود 200 كيلوگرم سوخت 20درصد تحويل ايران شود، ولي در توافق ديروز صحبت از اينست كه در مقابل همان مقدار، فقط 120 كيلوگرم سوخت 20 درصد به ايران تحويل شود. معلوم نيست اين كاهش 80 كيلویي چرا؟»
در این سرمقاله سپس آمده است در شرایطی که رئیسجمهور دستور غنیسازی 20درصدی اورانیوم را داده و اعلام شده که این غنیسازی به خوبی پیش میرود، چه نیازی به امضای موافقتنامهای با این همه عقبنشینی بوده است. و آورده شده: «ميان تركيه و ساير كشورها چه تفاوتي وجود دارد كه آقايان مبادله در خاك تركيه را بياشكال ميدانند؟»
روزنامه جمهوری اسلامی در پایان تاکید کرده است: «برخلاف آنچه در تبليغات رسمي اعلام ميشود، توافق ديروز تهران نبايد يك پيروزي قلمداد شود، زيرا يك عقبنشيني در برابر زيادهخواهيهاي غرب است و جمهوري اسلامي ايران نبايد به آن تن دهد.»
سرمقاله امروز کیهان اما به قلم حسین شریعتمداری، مدیر مسئول این روزنامه نوشته شده است. شریعتمداری این بیانیه را حاوی نکاتی میداند که حاکی از هوشمندی ایران در مسئله هستهای است، «
يانيه مشترك و 10 ماده اي ايران، تركيه و برزيل كه ديروز -دوشنبه- در حاشيه اجلاس سران گروه 15 در تهران صادر شد بلافاصله پس از صدور واكنش گسترده اي را در مجامع سياسي و محافل خبري جهان به خود اختصاص داد تا آنجا كه اين رخداد- به ظاهر حاشيه اي- اخبار مربوط به اجلاس را تحت الشعاع قرار داده و از متن به حاشيه برد. اين بيانيه حاوي نكاتي است كه از هوشمندي طرف ايراني در چالش هسته اي پيش روي حكايت مي كنددرباره اين بيانيه اشاره به چند نكته ضروري به نظر مي رسد؛ «اگرچه در نگاه اول و بدون توجه به متن بيانيه و با ابعاد حقوقي و فني آن، بعيد نيست كه موافقت مشروط جمهوري اسلامي ايران با تبادل سوخت در يك كشور ثالث - تركيه- به مفهوم عقب نشيني از تاكيد قبلي بر انجام تبادل در خاك ايران تلقي شود.»
وی سپس «برداشت غلط و احیاناً مغرضانه برخی رسانهها» را پیش میکشد و مینویسد: «آنچه كه ديروز به امضاي سران سه كشور ايران و تركيه و برزيل رسيده يك بيانيه- DECLARATION- است كه به تنهايي فاقد هرگونه الزام حقوقي است و نه توافقنامه -AGREEMENT- كه با الزامات و تعهدات حقوقي همراه باشد.» اگرچه همه علمای حقوق بینالملل اعتقاد دارند هرگونه توافق دولتها فارغ از نام آن، به لحاظ حقوقی الزامآور است، البته شریعتمداری غفلت برخی رسانههای «خودی» را از این نکته میداند که «الزام آور شدن مفاد آن به توافق گروه وين موكول شده است»
وی موکول کردن پذیرش اعلامیه تهران، به توافق گروه وین را، همان «تضمین عینی» میداند که ایران پیش از این خواسته بود و مینویسد: «جمهوري اسلامي ايران از پيشنهاد قبلي خود مبني بر تبادل در خاك ايران عقب نشيني نكرده است بلكه با انتقال محل تبادل مواد از كشورهاي 1+5 به كشور تركيه، تضمين عيني مورد درخواست خود را به دست آورده است.»
شریعتمداری با تاکید چندباره بر هوشمندی ایران در گنجاندن شرط پذیرش توافق گروه وین، پذیرش این بیانیه را از سوی این گروه بعید دانسته و معتقد است در صورت این پذیرش، بیانیه چند دستاورد بزرگ و در خور توجه خواهد داشت.
از جمله دستاوردها در تاکید بر حق برخورداری ایران از چرخه سوخت هسته اي، شامل فعاليتهاي غني سازي است که با وجود آن گروه وین «ديگر بهانه اي براي كارشكني نخواهد داشت و چنانچه به كارشكني ها ادامه بدهد - كه ميدهد- اقدامات كارشكنانه و باج خواهانه آنها با پذيرش مفاد بيانيه در تعارض بوده و نزد افكار عمومي جهانيان توجيهي ندارد.»
مدیرمسئول کیهان با بیان این که در صورت کارشکنی مجدد قدرتهای بزرگ در عمل به این بیانیه چیز زیادی را از دست ندادهایم «زيرا بيانيه فاقد الزام اجرايي است و الزام اجرايي نيز مطابق همين بيانيه موكول به توافق طرفين است.» ادامه میدهد، آژانس نیز عضوی از گروه وین بوده و موافقت آژانس موکول به تصویب این سند در شورای حکام است که این تصویب، اعلامیه تهران را به سندی مهم تبدیل میکند.
وی در بخش پایانی سرمقاله نسبتاً طولانی خود به بخشهای دیگری از این توافق اشاره میکند که حاکی از عدم عقبنشینی ایران است و خشم رژیم صهیونیستی از این بیانیه را موید حرف خود میداند و در آخرین بند میگوید: «جمهوري اسلامي ايران در هر دو حالت پذيرش يا عدم پذيرش گروه وين، برنده اين ميدان خواهد بود.»
سرمقاله روزنامه اصلاحطلب آرمان را، علاء الدین بروجردی، رئیس کمیسیون امنیت ملی مجلس نوشته است. وی در این سرمقاله، با مثبت ارزیابی کردن این توافق، بیانیه تهران را «خنثیکننده طراحی آمریکا برای پیچیدهتر کردن مسائل هستهای» دانست. وی با تاکید بر این نکته که این بیانیه «با تلاش هر سه کشور بود»، انعقاد آن را ایجاد «یک صفآرایی سیاسی جدید در عرصه هستهای و به نفع ایران» تلقی کرد.
بروجردی بیانیه را نقطه پایانی بر معضلات مسئله هستهای میداند و اظهار میدارد: «این مطالبه از طرف نمایندگان مجلس به طور جدی مطرح است که شورای امنیت سازمان ملل باید قطعنامههای صادر شده علیه ایران درخصوص تحریم را ملغی کند.» وی در پایان مینویسد غربیها اگر صداقتی داشته باشند باید از این بیانیه استقبال کنند.
اما احمد توکلی از منتقدین بیانیه تهران است. رئیس مرکز پژوهشها در اینباره گفته است: «ایران با كمال تعجب قويترين اهرم خويش را براي ادامه مذاكرات از دست ميدهد. اين بيانيه كه آن را بيانيه تبادل سوخت ناميدهاند مصالح ملي ما را تأمين نميكند و ان را بايد بيانيه انتقال سوخت هستهاي ايران ناميد نه تبادل سوخت.»
وی سپس اظهار داشته است: «اگر قرار باشد بن بست به هر قيمت شكسته شود، چرا اساسا چندين سال براي استيفاي حق مسلم ملت ايستادگي كرديم و به توليد صنعتي اورانيوم موفق شديم؟» توکلی با بیان این که بیانیه در شمول اصل 77 قانون اساسی قرار میگیرد و باید به تصویب مجلس برسد.
توکلی این احتمال را داده است که مجلس بیانیه را با چند شرط بپذیرد و علاوه بر آن احمدینژاد در جلسه غیرعلنی مجلس باید توضیح دهد که چرا چنین تصمیم عجیبی اتخاذ نموده است. وی در پایان اظهار داشته است: «البته تا همين جا اين پيام به غربيها منتقل ميشود كه فشار آنان نه فقط در دولت خاتمي مؤثر افتاد، بلكه در احمدي نژاد هم ميتواند مؤثر باشد. اين يك خسارت است.» وی اجرای این بیانیه را به معنای افزایش وزن ترکیه و کاهش وزن ایران در منطقه میداند.
با این حال علی لاریجانی، صبح امروز پیش از آغاز جلسه علنی گفته است: «گفتوگوی جدی برای نزدیک کردن نظرات بین دولت و مجلس در این جلسه شکل گرفت تا در یک موضوع جدی و ملی یک صدا پیش رویم.»