دو ديپلماسي در يك كابينه
مجتبی نجفی- باراك اوباما، رئيس جمهور ايالات متحده نخستين كسي بود كه در خارج از مرزهاي بريتانيا انتخاب ديويد كامرون را به عنوان نخست وزير اين كشور تبريك گفت و نخستين سفر خارجي كامرون را تعيين كرد.
اوباما از نخست وزير محافظه كار دعوت كرد در تير ماه به واشنگتن سفر كند تا در مورد مسائل مختلف با يكديگر گفتوگو كنند. اوباما در گفتوگوي چند دقيقهاي خود از ملاقات با نخست وزير بريتانيا در ماه ژوئن در قالب اجلاسهاي جي 8 و جي 20 ابراز خوشحالي كرد. در اطلاعيه كاخ سفيد با اشاره به مكالمه تلفني ميان كامرون و اوباما آمده است كه رئيس جمهعور ايالات متحده در تماس تلفني خود بريتانيا را نزديكترين دوست ايالات متحده معرفي كرده و همكاري واشنگتن با لندن را ضامن كاميابي و تامين امنيت دو كشور اعلام كرده است. ديويد كامرون اين روزها مطمئنا بايد پيامهاي تبريك بسياري از رهبران جهان را دريافت كند.
او سه شنبه شب بعد از ديدار 20 دقيقهاي خود با ملكه اليزابت رسما نخست وزير بريتانيا شد تا بعد از 13سال محافظهكاران ساكن خيابان شماره 10 داونينگ شوند.
اما اين دولت چندان خالص نيست زيرا كامرون براي فرار از خطر پارلمان معلق مجبور شد از نيك كلگ و ليبرال دموكراتها دعوت كند تا در كابينهاش حضور يابند و به نظر ميرسد كه معاون كامرون جوان نيك كلگ 43 ساله باشد كه بر خلاف انتظارات او و حزبش در انتخابات پارلماني هفته پيش نتوانستند كرسيهاي فراواني را از آن خود كنند. اما ليبرال دموكراتها بسيار خوش شانس بودند كه نقش موازنه بخشي به آنها رسيد و در برابر درخواستهاي ائتلاف از سوي حزب كارگر و محافظه كار گزينه دوم را انتخاب كردند.
سنت سياسي معاصر بريتانيا چندان با همزيستي سياسي ميانه خوبي ندارد و اكنون اين پرسش مطرح شده آيا دولت ديويد كامرون ميتواند از ثبات كافي برخوردار شود.؟ كامرون به خوبي آگاه است ميدان مانور او و حزبش در بسياري از حوزهها با حضور ليبرال دموكراتها محدود است و شايد اكنون حزب كارگر اميدوار است در بزنگاه حساسي كه بنيانهاي همزيستي سياسي محافظه كاران و ليبرال دموكراتها به مرز فروپاشي برسد خود را براي بازگشت به قدرت مهيا كند.
اما كامرون و كلگ در بسياري از عرصهها اختلاف دارند. در سياستهاي اقتصادي ادغام رويكردهاي اجتماعي با محافظه كاري تاچريسم تا حدودي از شدت اختلافها ميان كامرون و كلگ خواهد كاست. زيرا كامرون وعده داده در حالي كه هزينههاي دولت را كاهش دهد بر خدمات اجتماعي بيفزايد.
ليبرال دموكراتها از افزايش خدمات اجتماعي دفاع ميكنند و مطمئنا دولت كامرون را به افزايش اين خدمات تشويق خواهند كرد. اما در سياست خارجي جمع ميان كامرون و كلگ دشوار است. علت اين دشواري نگاه نسبتا متفاوت محافظه كاران و ليبرال دموكراتها به سياست خارجي است. اين نگاه متفاوت هم در زمينههاي امنيتي و هم در مسائلي مانند نوع تعامل با اتحاديه اروپا و تا حدودي در مورد مسائل خاورماينه وجود دارد.
در مورد مباني سياست خارجي محافظه كاران اين فرض وجود دارد كه در دوره آنها اتحاد آتلانتيك به جاي روابط با اروپا تقويت خواهد شد. ايالات متحده در سياست خارجي بريتانيا نقش محوري دارد.و اين سياست در دو حزب محافظه كار و كارگر مشابه است اما شدت اين نزديكي متفاوت است.
انتظار ميرود در دوره كامرون سطح روابط بريتانيا با ايالات متحده،كانادا،ژاپن و استراليا ارتقا يابد. اين روابط ويژه بعد از جنگ جهاني دوم و با روابط گرم چرچيل محافظه كار و آيزنهاور جمهوريخواه بنيانگذاري شده و اكنون محور اصلي سياست خارجي بريتانيا ست. اين روابط گرم ميان مارگارت تاچر و رونالد ريگان كه اولي محافظه كار و دومي جمهوريخواه بوده برقرار بوده است.
در مقابل روابط نخست وزيران كارگر با روساي جمهور دموكرات آمريكا نيز از گرمي خاصي برخوردار بوده است. رابطه ساكنان خيابان 10 داونينگ و كاخ سفيد ويژه است واين موضوع هم در مورد نخست وزير كارگر و هم در مورد نخست وزير محافظه كار مصداق دارد.
اما به نظر ميرسد كه ديويد كامرون در حال حاضر بيشتر از جمهوريخواهان به دموكراتها علاقه دارد. او در برخي از سخنرانيهاي خود در سال 2008 از سياستهاي نئومحافظه كاران آمريكايي انتقاد كرده بود و خواستار ايجاد تعادل در روابط لندن و واشنگتن شده بود.
نخست وزير تازه كار در تور اروپايي اوباما در سال 2008 با رئيس جمهور فعلي ايالات متحده ديدار كرد تا به نوعي سمپاتي خود را به سياستهاي حزب دموكرات نشان دهد. اين شائبه زماني تقويت شد كه بوريس جانسون شهردار محافظهكار لندن به صورت علني حمايت خودرا از باراك اوباماي دموكرات در مقابل جان مككين جمهوريخواه اعلام كرد.
اما روابط لندن و واشنگتن ميتواند در دولت كامرون با چالشهايي نيز همراه شود. محافظه كاران نميتوانند حضور ليبرال دموكراتها را در كابينه ناديده بگيرند. ليبرال دموكراتها در يك موضوع حساس با حزب محافظه كار اختلاف اساسي دارند.
اين موضوع هم اروپاست كه نوع رابطه با آن ميتواند دولت كامرون را با مشكلاتي مواجه كند. ديويد كامرون در مناظرات تلويزيوني خود تاكيد كرده كه ما بريتانيا را به عنوان عضوي از اروپا ميدانيم اما مايل نيستيم كه اروپا بريتانيا را رهبري كند.
اين ديدگاه خود به خود سياست خارجي بريتانيا و ايالات متحده را به يكديگر نزديك تر ميكند. زيرا علت نزديكي به ايالات متحده مشاركت محدود در رهبري جهاني است و اين رويكرد با بناي اروپاي قدرتمند و متحد با سياست خارجي و سياست دفاعي واحد در تضاد است و محافظه كاران نه تنها در بريتانيا بلكه در بسياري از كشورهاي اروپايي با اين ايده اروپاي متحد مخالف هستند. به نوعي محافظه كاران سياست خارجي بريتانيا آمريكايي هستند در حالي كه ليبرال دموكراتها اروپايي هستند و اين اختلاف در دولت جديد بريتانيا چالش برانگيز است.
مخالفت با اروپا
عدم تمايل براي حضور موثر در بناي اروپاي واحد بيانگر يك تضاد تاريخي در حزب محافظه كار است زيرا زماني هارولد هيث،وينستون چرچيل و هارولد مك ميلان محافظه كار خود از بنيانگذاران و الهام بخشان جوامع اروپايي بودند كه اكنون در قالب اتحاديه اروپا به فعاليت خود ادامه ميدهد اما در سالهاي اخير كامرون و همكارانش نسبت به پروژه نزديكي اقتصادي و به ويژه اتحاد سياسي با اروپا بدبين هستند و اين موضوع را با حاكميت ملي در تضاد ميبينند.
حضور حزب محافظه كار در جنبش اصلاح اروپا و همپيماني با احزاب كوچك اروپاي شرقي در سال 2009 كه گرايشهاي راستگرايانه افراطي دارند نشان ميدهد كه تا چه ميزان حزب محافظه كار با وحدت اروپا مخالفت دارد. اين همپيماني موجي از مخالفتهاي داخلي و خارجي را به وجود آورد.
ديويد ميليبند وزير امور خارجه دولت گوردون براون از گرايش كامرون به راست افراطي كه مهاجرت ستيزي،نژاد پرستي و رويكردهاي شوونيستي از ويژگيهاي بارز اين جريان است انتقاد كرد و همزمان
كاخ سفيد خواستار تجديد نظر محافظه كاران در ائتلافهاي پارلماني خود شد و حتي برخي از سازمانهاي يهودي ايالات متحده، كامرون و حزبش را به ائتلاف با احزابي متهم كردند كه گرايشهاي يهود ستيزانه آنها بارز است.
اين حزب با پيمان ليسبون مخالف است و پيش از اين هيگ كه اكنون وزير امور خارجه كامرون شده است اعلام كرده بود در صورتي كه دولت محافظه كار در بريتانيا مستقر شود نميگذاريم وضعيت به اين صورت پيش رود. هر چند كه مدتي بعد سخنگوي اين حزب اعلام كرد اگر ايرلنديها با پيمان ليسبون مخالفت نكنند حزب محافظه كار نيز از طرح دوباره اين موضوع خودداري خواهد كرد.
اكنون او به عنوان وزير امور خارجه انتخاب شده و حزبش اعتقاد دارد كه پيمان ليسبون اختيارات فوق العادهاي به بروكسل داده و همزمان حاكميت ملي را در معرض خطر قرار داد ه است اين موضوع ميتواند روابط اروپا و بريتانيا را با فراز و نشيبهاي فراواني مواجه كند.
كامرون در مسائل امنيتي نيز خواستار تقويت توان دفاعي بريتانياست و به خصوص از طرح استقرار موشكهاي بالستيك در زيردرياييها حمايت ميكند. اين دفاع از سياستهاي هستهاي ميتواند او و نيك كلگ را در مقابل هم قرار دهد زيرا رهبر ليبرال دموكراتها اعتقاد دارد كه هزينههاي هستهاي و دفاعي بايد صرف تامين رفاه عمومي شود و از سياست اتمي زدايي دفاع ميكند.
كامرون در مسائل امنيتي- دفاعي براي اتحاديه ناتو ارجحيت خاصي قائل است ضمن اينكه اعتقاد دارد بايد هزينه توان دفاعاي بريتانيا و همسايگانش جهت مبارزه با تهديدهاي مشترك افزايش يابد. حزب محافظه كار همچنين از جنگ افغانستان دفاع ميكند و در زمان دولت براون از عدم رسيدگي به وضعيت سربازان بريتانيايي در افغانستان و عدم ارسال تجهيزات كافي انتقاد كرده بود.
كامرون و خاورميانه
در مورد مسائل خاورميانه دو پرونده از اهميت اساسي برخوردار است. پرونده نخست برنامه اتمي كشورمان است كه انتظار ميرود همراهي لندن با غرب مانند گذشته عليه ايران تداوم داشته باشد و تغييرات بنياديني در رويكرد دولت بريتانيا صورت نگيرد. اما در مورد پرونده دوم و رويكرد ديويد كامر ون و حزب محافظه كار به اسرائيل و مناقشه فلسطين مباحث فراواني مطرح است.
اين مباحث حول محور ميزان نزديكي دولت جديد بريتانيا به اسرائيل است. در اين مورد دو نظر متفاوت ارائه شده است. عدهاي از تحليلگران اعتقاد دارند وجود تشكل ويژهاي به نام دوستان اسرائيل در
حزب محافظه كار نشانهاي از لابي قدرتمند يهودي در اين حزب است. اين عده به نگاه محافظه كاران به مسائلي مانند تروريسم اشاره ميكنند و رويكرد محافظه كاران را ضد اسلامي همراه با رگههايي از نژادپرستي توصيف ميكنند.
اين تحليلگران، محافظه كاران را اسرائيليتر از حزب كارگر ميدانند و حمايت بيقيد و شرط لندن از تل آويو را پيشبيني ميكنند.كامرون همچنين خواستار توقف شهركسازيها در اراضي اشغالي و از تشكيل دولت مستقل فلسطين حمايت ميكند.
اما اين نظر مخالفاني نيز دارد. مخالفان به بهرهبرداري تبليغاتي حزب محافظه كار عليه حزب كارگر در جريان ترور دو ماه پيش المبحوح فرمانده حماس در دوبي استناد ميكنند. اين تبليغات سبب شد تا دولت بريتانيا سفير اسرائيل را در لندن به خاطر پاسپورتهاي جعلي انگليسي ماموران موساد فرا بخواند.
آنها اعتقاد دارند كه منافع شخصي و اختلافات داخلي باعث ميشود برخي از محافظه كاران از دولتهاي عربي حمايت كنندو در اين مورد به موضع گيري حزب محافظه كار در جنگ 2006 اسرائيل عليه لبنان اشاره ميكنند كه محافظه كاران ضمن حمايت از امنيت اسرائيل اعلام كردند تل آويو در به كارگيري زور زياده روي كرده است.