آیا اقتصاد چین در خطر فروپاشی است؟
تحولات هفتههای اخیر در شاخصهای کلان اقتصاد چین تعدادی از سرمایهگذاران و کارشناسان را به این باور رسانده است که احتمالا اقتصاد چین طی 9 تا 12 ماه آینده از درون دچار فروپاشی خواهد شد.
اقتصاد چین طی سه ماهه نخست سال جاری رشدی حدود 12 درصد داشت اما دولت قصد دارد نرخ رشد را امسال به 8 درصد کاهش دهد و برای کاستن از شدت فعالیتها در بخش مسکن تدابیری اتخاذ کرده است. مارک فابر، سرمایهگذار و تحلیلگر اقتصادی با اشاره به شاخصهای مالی چین و آماری که در زمینه شاخصهای کلان اقتصاد این کشور موجود است احتمال کاهش رشد شاخص سهام و ترکیدن حباب قیمت در بازار املاک را مطرح کرده است.
وی در مقالهای در روزنامه والاستریت ژورنال می نویسد: شاخص ترکیبی شانگهای نتوانسته به نقطه اوج خود در سال 2009 باز گردد. بازار نشان میدهد مشکلی در جایی وجود دارد. به نظر میرسد طی ماههای آینده رشد اقتصاد چین کند میشود و بخش ساختوساز که تاثیری بالا در رشد اقتصادی و تولید ناخالص داخلی چین دارد از حرکت باز میایستد.
دولت چین برای کاستن از میزان وامدهی بانکها، در 4 ماه گذشته سه بار نرخ سپرده قانونی بانکها نزد بانک مرکزی را افزایش داده است. در سال جاری شاخص ترکیبی شانگهای 12 درصد کاهش یافته است و اکنون مهمترین نگرانی دولت مردان در پکن تشکیل حباب قیمتی در بازار املاک است. سال گذشته دولت چین برای مقابله با تبعات رکود اقتصاد جهان، 570 میلیارد دلار نقدینگی به اقتصاد تزریق کرد. بانکها نیز بیش از 1400 میلیارد دلار به متقاضیان وام دادند.
این حجم عظیم پول که 40 درصد تولید ناخالص داخلی این کشور است تبعات بلند مدت از جمله رشد تورم و تشکیل حباب در بازارهای مختلف بویژه بازار املاک این کشور خواهد داشت. اقتصاد چین برای رشد، به شدت به تداوم فعالیتها در بازار مسکن و ساختوساز وابسته است زیرا 60 درصد تولید ناخالص داخلی چین حاصل بخش ساختوساز است. نکته مهم این است که رونق کنونی در بخش ساختوساز عمدتا حاصل وامهای بانکی است.
اگر به هر شکل حباب قیمت در این بخش به شکلی کنترل نشده از میان برود و بازار دچار فروپاشی شود، نه تنها از رشد اقتصاد چین به شدت کاسته خواهد شد بلکه بانکها در دریافت اقساط وامهایی که پرداخت کردهاند دچار مشکل اساسی میشوند. در حقیقت رونق شدید در بخش مسکن و ساختوساز، حاصل رشد وامدهی بانکها در سال گذشته بوده و شکل طبیعی نداشته است.
دولت چین هم از اینکه سیاستهایی برای کنترل رشد این بخش اتخاذ کند تا حدی نگران است.
کارشناسان اقتصادی معتقدند برای جلوگیری از فروپاشی اقتصاد چین، ابتدا باید وابستگی رشد اقتصاد به بخش ساختوساز کم شود. برای مثال زمینه برای رشد سرمایهگذاریها در بازارهای مالی یا دیگر بخشهای اقتصاد فراهم شود. نکته نگرانکننده این است که اگر اقتصادی بزرگ همچون اقتصاد چین دچار بحران شود و از رشد آن به شدت کاسته شود، اقتصادهایی که مراودات زیادی با آن دارند نیز دچار نابسامانی خواهند شد.
اکنون چین یک بازار بزرگ مصرف برای کره جنوبی و ژاپن است. همچنین این کشور بیش از 900 میلیارد دلار از اوراققرضه آمریکا را در تملک خود دارد و امسال با پشتسر گذاشتن ژاپن، به دومین اقتصاد بزرگ جهان تبدیل خواهد شد. کاهش کنترل نشده رشد اقتصاد در چنین اقتصادی تبعات جدی برای اقتصاد جهان خواهد داشت. اگر بازار مسکن دچار رکود شود سرمایهگذاران پول خود را وارد حوزههای دیگر از جمله بازار سهام خواهند کرد و باز هم احتمال تشکیل حباب در این بازار وجود خواهد داشت. گزینه بعدی، طلا است.
در حقیقت مهار رشد اقتصاد و کنترل قیمتها در بازارهای مختلف چین یک ضرورت بزرگ است زیرا اگر کنترلی در کار نباشد، نقدینگی عظیم اقتصاد چین وارد هر بازاری شود در آن نابسامانی ایجاد خواهد کرد. نکته نگران کننده دیگر ناتوانی وامگیرندگان در پرداخت اقساط وام به بانکهاست.
رکود در بازار مسکن چین باعث میشود بخشی از وامها غیرقابل بازپرداخت شوند. اگر حتی 30 درصد این وامها به شکل غیرقابلبازپرداخت درآیند، رقمی معادل 400 میلیارد دلار زیان به بانکهای چین وارد خواهد شد که معادل 8 درصد تولید ناخالص داخلی این کشور است. شاید به همین خاطر و برای اجتناب از رکود اقتصادی باشد که دولت چین قصد دارد امسال نیز 570 میلیارد دلار دیگر به اقتصاد این کشور تزریق کند.
همانطور که گفته شده هر گونه کاهش رشد در اقتصاد و بخشهای مهم آن باید کاملا حساب شده صورت گیرد. رویدادهای غیر منتظره در اقتصاد چین بر بازار مواد خام و نیز بازارهای مالی تاثیر منفی بر جا خواهد گذاشت. در ماه آوریل، تولید صنعتی در چین کمتر از حد مورد پیشبینی رشد کرد. در برخی شاخصهای دیگر نیز کاهشهایی مشاهده شده است.
اصل اساسی در سلامت اقتصاد جهان و تکتک کشورها، توازن است. در اقتصادهای صادرات محور همچون اقتصاد چین باید بر مصرف داخلی افزوده شود و حوزههای متعدد سرمایهگذاری ایجاد شود تا نقدینگی عظیم به یکباره وارد یک یا دو حوزه نشود.