اوبامای بریتانیا کیست؟
مجتبی نجفی- زماني كه بحران اقتصادي سال 2008 دولت گوردن براون نخست و زير فعلي بريتانيا را با چالشهاي سنگين مواجه كرده بود تحليلگران اعتقاد داشتند كه عمر دولت كارگري ايتاليا پس از سالها سلطه بلريسم بر عرصه سياسي بريتانيا در سال 2010 به پايان خواهد رسيد.
براون خود سالها وزير اقتصاد بلر بوده و در دوران وزارتش موفقيتهاي بزرگي نيز داشت اما ناتوانياش در مقابله با بحران اقتصادي بر نارضايتيها ي طبقه متوسط انگليس دامنزد. از آن زمان نام جانشين احتمالي مرد اخموي بريتانيا در رسانهها مطرح شد.
ديويد كامرون رهبر محافظه كاران انگليس به موازات ناكارآمدي حزب كارگر و دولت براون انتقادات خود را از سياستهاي دولت كارگري تشديد كرد و نظرسنجيها نيز از رشد اقبال عمومي به حزب محافظه كار خبر ميداد. اما بعد از مناظرههاي انتخاباتي تلويزيوني كه براي نخستين بار در تاريخ سياسي بريتانيا صورت گرفت به نظر ميرسد معادلات تا حدود فراواني تغيير يافته است. نيك كلگ رهبر 43 ساله حزب ليبرال دموكرات در اين انتخابات پارلماني اكنون براي كامرون و براون رقيب آساني نيست.
حتي اگر در انتخابات ششم مييعني شانزدهم ارديبهشت اكثريت راي دهند گان به كانديداهاي محافظه كار يا كارگري راي دهند اما فاتحان انتخابات به خوبي ميدانند كه نميتوانند ليبرال دموكراتهاي بريتانيا را ناديده بگيرند. كلگ در مناظره با رقبايش چهرهاي صميمي را از خود نمايش داد تا از اين طريق مخاطبان انگليسياش را جذب كند.
او در طول مناظرات براون را گورد ن و كامرون را ديويد صدا زد و پرسش كنندگان را را نيز با نام كوچك صدا ميزد. نيك كلگ در طول مناظرات تلاش كرد از تضاد ميان براون و كامرون نهايت استفاده را ببرد و از مخاطبان انگليسياش خواست براي يك بار هم كه شده به ليبرال دموكراتها ايمان بياورند. او با فن سخنورياش براي پيروزي بر رقبايش به بهترين شيوه ممكن استفاده كرد. به نظر ميرسد كه كلگ به پذيرش نيروي سوم از سوي مردم بريتانيا اميد بسته است.
اين اميد نشات گرفته از عطش مردم به تغيير فضاي سياسي و اميد به تحولي تازه براي فرار از زندگي كليشهاي است كه داربستهاي اجتماعي وسياسي آن را احزاب راست و چپ بنيان گذاشته اند.
اكنون براي تحليگران سياسي اين پرسش مطرح است كه آيا نيك كلگ به همراه حزب ليبرال دموكرات قادر است به دوران نظام دوحزبي بريتانيا پايان دهد؟ اين پرسش بلافاصله بعد از مناظره نخست تلويزيوني و پيشرفت كانديداي ليبرال دموكراتها در نظرسنجيهاي متعدد در بسياري از مطبوعات انگليسي مطرح شد.
گاردين كلگ را با اوباما مقايسه كرد و شعارهاي او را در دفاع از طبقات پايين دست بريتانيا با رويكردهاي ضد نژادپرستانه رئيس جمهورآمريكا در انتخابات رياست جمهوري اين كشور مقايسه كرد. ديلي تلگراف نيز كلگ را رقيبي جدي براي كانديداهاي حزب كارگر و محافظه كار معرفي كرد و بسياري از رسانههاي انگليس او را پديده انتخابات ناميدند.
نيك كلگ در جريان مناظرات تلاش كرد از ورود به مباحث سنگين پرهيز كند و از اداي كلمات اضافه و جملات طولاني خودداري كند. در صورتي كه او بتواند در انتخابات پارلماني حزب خود را به پيروزي برساند مطمئنا نام او در تاريخ سياسي بريتانيا ماندگار خواهد شد.
زيرا ليبرال دموكراتها در تاريخ سياسي انگليس جايگاه چنداني نداشتهاند و در صورت پيروزي در اين انتخابات ميتوانند به پيشرفتهاي آينده اميدوار باشند. آنها در تاريخ سياسي خود هميشه چهره بازنده را از خود نمايش داده اند. در آخرين انتخابات پارلماني بريتانيا 67 نماينده از ليبرال دموكراتها به پارلمان بريتانيا راه يافت كه بهترين نتيجه در تاريخ مبارزات سياسي اين حزب است.
ليبرال دموكراتها؛ راست گرايي در اقتصاد و چپ گرايي در اجتماع
ايدئولوژي اين حزب چپ ميانه و اعتقاد به دولت رفاه است و در عرصه سياست خارجي از اتحاد اروپا و نقش بيشتر بريتانيا در فرآيند شكل گيري اروپاي واحد دفاع ميكنند. ديدگاهي كه درست در مقابل ديدگاه حزب محافظه كار قرار ميگيرد. ليبرال دموكراتها خود را مدافع حقوق بشر و پلوراليسم فرهنگي وسياسي ميدانند و با گسترش تسليحات هستهاي به شدت مخالف هستند.
دفاع از محيط زيست همراه با افزايش خدمات اجتماعي و سياستهاي حمايتي، ديدگاههاي اجتماعي ليبرال دموكراتهاي بريتانيا را به وضوح نشان ميدهد. طرفداران اين حزب بيشتر از اينكه به همكاري رهبرانشان با محافظهكاران تمايل داشته باشند به شدت علاقه مندهستند با حزب كارگر مراودات بيشتري داشته باشند.
بيشترين گرايشهاي چپ گرايانه آنها به سياستهاي ضد هستهاي و افزايش خدمات عمومي و سياستهاي بانكي بر ميگردد. بر مبناي اين اعتقادات است كه نيك كلگ در مناظره با رقباي خود اختصاص بودجه براي محافظت و تقويت تسليحات هستهاي مخالفت ميكند و اعتقاد دارد اين پول ميتواند براي مردم انگليس رفاه بيشتر آورد.
دفاع او از افزايش خدمات عمومي ديويد كامرون را روانه كارخانهها و بيمارستانها كرده تا كارگران وحقوق بگيران را متقاعد كند كه محافظه كاران قصد ندارند خدمات عمومي را كاهش دهند. اين تغيير سياستهاي محافظه كاران است كه براون را وادار كرد از كامرون به خاطر رنگ كردن سياستهاي احزاب ديگر انتقاد كند. در حال حاضر ليبرال دموكراتهاي انگليس متهم به پوپوليسم هستند.
منتقدان محافظه كار و كار گري آنها اعتقاد دارند كانديداهاي ليبرال دموكرات سياستهاي اجتماعي را طرح ميكنند بدون اينكه در مورد تناقضهاي اين سياستها با واقعيات موجود توضيحي بدهند. اتهامي كه از سوي ليبرال دموكراتها رد شده است.
به اعتقاد آنها اين اتهام به اين دليل وارد شده كه اكنون اين حزب به نماد تغيير در انگليس تبديل شده و اين احساس محافظه كاران را سرخورده كرده است. ليبرال دموكراتها در سياست خارجي نيز از جنگ استقبال نميكنند و نيك كلگ خود از معدود مخالفان تصميم بلر براي حمله به عراق بود. تصميمي كه اكنون مخالفان فراواني در بريتانيا دارد و ميتواند به برگ برنده كانديداي ليبرال دموكراتها در چند روز باقي مانده به انتخابات تبدل شود.
نيك كلگ خود را ليبرالي معتدل ميداند كه اعتقاد دارد بريتانيا بايد عرصهاي براي تساهل و تسامح باشد. كلگ كه پدرش كارمند بانك است ابتدا در مدرسه خصوصي وستمينستر و سپس در كمبريج باستان شناسي و مردمشناسي را تحصيل كرد. او بين سالهاي 1999 تا 2004 نيز نماينده پارلمان اروپا بوده و يكي از طرفداران سرسخت اصلاح نهادهاي اروپايي و تقويت جنبشهاي دفاع از محيط زيست است.
از سال 2007 كه او رهبري ليبرال دموكراتها را بر عهده گرفته وضعيت اين حزب در افكار عمومي انگليس بهبود يافته و براي نخستين بار در نظرسنجيهاي صورت گرفته اين حزب در ميان كارگران انگليسي از حزب كارگر پايگاه بهتري دارد. در حال حاضر وي مرد سوم مينامند كه ميتواند در صورت ادامه روند خود يكي از پايه گذاران نظام سه حزبي بريتانيا باشد.
پيروزي او شايد بتواند اميدي را در ميان ساير نيروهاي سوم در كشورهاي ديگر مانند فرانسه به وجود آورد. فرانسوا بايرو فرانسوي كه در انتخابات سال 2007 اين كشور بعد از ساركوزي و رويال كانديداهاي راست و چپ فرانسه به عناوين فردي ميانه رو مقام سوم را كسب كرد از شجاعت كلگ سخن ميگويد و اعتقاد دارد كه او از رويارويي با سيستم دوقطبي انگلستان هيچ هراسي ندارد.
به اعتقاد بايرو كلگ كانديدايي شجاع است كه سياستهاي اجتماعي او شاخصه اصلي باورهايش است. او در اقتصاد راست گراي ميانه و در مسائل اجتماعي نيز چپ گراي ميانه رو ست. كلگ اصول اقتصاد بازار را پذيرفته اما قائل به اتخاذ سياستهاي اجتماعي و مكانيسمهاي نظارتي قوي است و در مسائل اجتماعي اولويت خاصي براي آموزش قائل است.
شايد كمتر كسي گمان ميكرد كه كلگ آنچنان پيشرفت داشته باشد كه رقباي او پيشنهاد ائتلاف را به وي ارائه دهند. ائتلافي كه از سوي كانديداي ليبرال دموكرات رد شده به اين دليل كه حزبش برنامههايي متفاوت با احزاب رقيب دارد. بايرو اعتقاد دارد كه پيروزي كلگ ميتواند فضاي سياسي اروپا را تغيير دهد و آرايش بنديهاي كلاسيك را واژگون كند.
اما كلگ براي پيروزي خود با دو مشكل مواجه است. او و حزبش در ماجراي سوءاستفادههاي مالي برخي از نمايندگان پارلمان بريتانيا كه در سال 2006 رخ داد و باعث رسواييهاي مالي در اين كشور شد سهيم هستند. اما مشكل بزرگ تر اعتماد مردم بريتانيا به نيروي سوم است. اين پرسش مطرح شده آيا حزب نوپا و جوان ليبرال دموكراتها با عقايدي اجتماعي ميتواند از عهده اداره برتانيا چه در مسايل داخلي و چه در روابط نامتلاطم بين المللي بر آيد؟اينجاست كه بحران اعتماد به نيروهاي جوان به وجود ميآيد و به اين خاطر است در برخي نظرسنجيها مبني بر محتمل بودن نخست وزيري هر سه كانديدا كلگ در رتبه سوم قرار ميگيرد.