توپولوفها سقوط ميكنند؟
رييسجمهور لهستان و حدود يكصدتن از مقامهاي بلند پايه همراه وي، تازهترين قربانيان سقوط يك هواپيماي توپولوف روسي بودند كه برعكس قربانيان قبلي سوانح توپولوفي، مرگ آنها انعكاسي جهاني پيدا كرد و يقينا اين واقعه مرگبار تاثيري اساسي بر سرنوشت بودن يا نبودن هواپيماهاي توپولوف در ناوگان شركتهاي هواپيمايي كشورهايي كه از سرناچاري پذيراي اين هواپيماها شدهاند، خواهد گذاشت.
تاثير اين سانحه اخير به حدي بود كه سازمان بين المللي هواپيمايي كشوري (ياتا) نيز با انتشار اعلاميهاي مردم دنيا را از سوار شدن به هواپيماهاي توپولوف و ديگر هواپيماهاي ساخت روسيه و اقمار آن به دليل نداشتن ايمني كافي برحذر داشت.
هواپيماهاي توپولوف در اوايل سالهاي دهه 1960 با كپيبرداري از هواپيماهاي بوئينگ 727 ساخت آمريكا ساخته شدهاند، اما وجه تشابه اين هواپيماها با بوئينگ 727 آمريكايي تنها در ظاهر آنها خلاصه ميشود و از ساير مزيتها و ويژگيهاي بوئينگ 727 كه پلكان زير قسمت انتهايي هواپيما، ضريب ايمني بالا و ظريفكاريهاي داخلي و كابين آن است، كمترين اثري در هواپيماهاي توپولوف ديده نميشود.مسلما نقش خطاي انساني يعني خلبان، افراد كادر پرواز، برج مراقبت و سيستمهاي ناوبري فرودگاهها در بروز سانحه براي هواپيماهاي توپولوف و ساير هواپيماهاي مسافربري را نميتوان انكار كرد، اما در ارتباط با هواپيماهاي توپولوف دليل اصلي بالا بودن آمار سقوط اين هواپيماها ريشه در نظام سياسي و اقتصادي بسته، متمركز و عاري از رقابتي را دارد كه به مدت حدود 75 سال زير نام اتحاد جماهير شوروي بر روسيه و چندين كشور آسياي ميانه و منطقه قفقاز حكومت ميكرد. در چنين نظامهايي به دليل آنكه مشتري كمترين حق انتخابي ندارد و ناچار است هر محصولي را كه از كارخانههاي دولتي بيرون ميآيد، مصرف كند، طراحان و مهندسان كارخانههاي دولتي هم كه همگي حقوقبگير دولت هستند، نه
انگيزهاي براي توليد محصولات بهتر و با كيفيتتر دارند، نه به كارفرمايي حساب پس ميدهند و نه مسووليتي در قبال رضايت يا عدم رضايت مشتري و مصرفكننده احساس ميكنند.
حاصل كار چنان رويكردي در زمينه طراحي و ساخت وسايل حملونقل زميني، خودروهاي سواري عجيب و غريب «مسكوويچ» و «پابدا» و «ولگا»ي روسي بود كه در رژيم گذشته بنا به دلايلي اجازه واردات تعداد محدودي از آنها به كشور ما داده شد كه آن خودروها حتي مورد استقبال قشرهاي كمدرآمد ايراني هم قرار نگرفت، توپولوفها هم حاصل فكر طراحان و مهندسان اتحاد جماهير شوروي در حوزه حملونقل هوايي بود كه همراه با هواپيماهاي «ايلوشين» و «آنتونوف» و «ياكهاي» بادبادكي، گل سرسبد خطوط هوايي دولتي شوروي سابق و كشورهاي دستنشانده آن از جمله لهستان محسوب ميشدند و شهروندان آن كشورها براي سفرهاي هوايي محكوم به سوار شدن بر چنين هواپيماهايي بودند، اما امروز كه ورق برگشته و شهروندان شوروي سابق تا حدودي حق انتخاب پيدا كردهاند، روسها و اوكراينيها و ديگران هرچه از «توپولوف» و «ايلوشين» و امثالهم برايشان باقي مانده، به كشورهاي دور و نزديك ميفروشند يا اجاره ميدهند و خود با افتخار سوار بر هواپيماهاي غربي ميشوند.قائل شدن حق انتخاب براي مشتري از شاهبيتهاي اقتصادهاي آزاد و رقابتي است كه صنعتگران و توليدكنندگان را به تكاپو براي طراحي و ساخت محصولاتي
باب طبع مشتري با كيفيت بالا و قيمت رقابتي واميدارد و اجازه نميدهد كه هواپيماهايي چون توپولوف و ايلوشين و خودروهايي چون مسكوويچ و ولگا و كاميونهايي چون «گاز» و «واز» روسي در كشوري توليد شود.
اين مسيري است كه اقتصاد و صنعت و توليد ما راهي جز پيمودن آن ندارد و بدون ترديد نقشه اين راه هم چيزي جز خصوصيسازي واقعي و رفتن به سوي اقتصاد آزاد نيست. نتيجه شيوه توليد و صنعت در اتحاد شوروي سابق و كشورهاي اقمار آنكه چند روز پيش رييسجمهور لهستان و همراهان وي قرباني يكي از محصولات صنايع هوايي آن شدند، بهترين درس عبرت براي كشور ما و هر كشوري است كه رقابتي كردن اقتصاد و توليد در آنها هنوز به يك الزام ملي براي مديران و دولتمردان تبديل نشده است.بايد از سرنوشت تلخ توپولوفها و مسكوويچها براي صنعت و توليد و اقتصاد كشور درس بگيريم.