فناوري اطلاعات در سالي كه گذشت
امروزه فناوري اطلاعات در دنيا به اولين ابزار توسعه در كشورها تبديل شده است و طبق آمارهاي جهاني بیش از 70 درصد رشد ناخالص داخلی کشورها به فناوري اطلاعات وابسته است؛ به این ترتیب میتوان گفت هر کشوری از این امکان استفاده نکند، لطمههای جدی درعرصههای داخلی و بینالمللی خواهد دید.
حوزه فناوري اطلاعات درايران و در سالي كه گذشت با فراز و نشيبهاي زيادي همراه بود، در بسياري از حوزهها شاهد تحولات گستردهاي بوديم، تغيير وزير ارتباطات، برگزاري نمايشگاههاي تلهكام و الكامپ به صورت مجزا، خصوصي سازي مخابرات، اعلام برنده مزايده اپراتور سوم، ابطال مزايده و عدم مشخص شدن سرانجام اين اپراتور تاكنون، قطع و وصليهاي تلفنهمراه SMS يا همان پيام كوتاه، پرتاب ماهواره به فضا به همراه اولين موجودات زنده، تصويب لايحه جرايم رايانهاي، فيلترينگ برخي سايتها و ..
اما آنچه سال 88 را متمايزتر ميكند، عدم رشد چشمگير در اين حوزه برخلاف پيشبينيهاي انجام شده در سال گذشته بود، در سال 88 حرکت مثبتی در برنامههای IT دیده نشده و دلیل آن چند دسته بودن متولیان حوزه فناوری اطلاعات است و تقريبا ميتوان گفت در سال 88 هیچخبر مثبتی در ابن حوزه شنیده نشد.
در اين گزارش به بررسي اهم رويدادهاي حوزه فناوري اطلاعات در سالي كه گذشت ميپردازيم.
تغييرات در بدنه وزارت ICT
در سال جاري همزمان با تغيير دولت، محمد سليماني، مرد شماره يك وزارت ارتباطات جاي خود را به رئيس سازمان فضايي زمان خود رضا تقيپور داد.
وزير جديد ساختمانشماره3 سيد خندان در اولين ماههاي دريافت پست وزارت بامشكلات زيادي روبرو شد كه ازآنجمله قطعي سرويس پيامك در دومرحله كه يكي 21 روز و ديگري 12 روز به درازا كشيد، ارسال پارازيتهاي ماهوارهاي كه وزير در هر دومورد از علت اصلي قطعي پيامك و اينكه پارازيتها از كجا فرستاده ميشوند، بياطلاع بود.
اين دومورد و موارد ديگري همچون اختلالات تلفنهمراه، فيلترينگ برخي از سايتها، نارضايتي مشتركان از كيفيت خدمات دهي اپراتورها، عدم ايجاد دفاتر ICT روستايي طبق برنامه و ابهامات موجود در خصوصي سازي مخابرات، وزير جديد را بارها به مجلس كشاند تا اين وزير از ابتداي رياست خود دروزارت ارتباطات لحظهاي آرام ننشيند.
بعد از تغييرات وزير ارتباطات در بدنه اين وزارتخانه و شركتهاي زير مجموعه هم تغييراتي انجام شد كه از آن جمله ميتوان به تغيير رئيس سازمان فضايي به تبعه تغيير مدير قبلي اتفاق افتاد و فرقاني جايگزين تقيپور شد، تغيير رئيس سازمان تنظيم مقررات وجايگزيني كرمپور به جاي محمود خسروي ميتوان اشاره كرد.
در آخرين تغييرات سرپرست مركز تحقيقات مخابرات ظريفكار جاي خود را به احمد بهابادي معاون آموزش، پژوهش و اموربينالملل وزارت ارتباطات داد كه البته وي در همين سال جايگزين محامد پور معاون سابق محمد سليماني شده بود.
دستاوردهاي فضايي در سال 88
در سال88 ايران توانست دستاوردهاي خوبي در صنعت فضا و ماهواره كسب كند، در اين سال ايران از نمونههای مهندسی سه ماهواره ملی طلوع، مصباح 2، نوید علم و صنعت و همچنین نمونه مهندسی ماهوارهبر سیمرغ و موتور این ماهوارهبر رونمایی كرد.
کاربرد ماهواره مصباح 2 مخابراتی و ماموریت اصلی آن کسب دانش فنی و آزمایش ماهوارهای به صورت بومی به منظور طراحی و پرتاب یک ماهواره راه نزدیک به زمین و ایجاد یک شبکه ارتباطی ماهوارهای برای ارتباط با کاربران در مناطق دورافتاده ایران با دیگر نواحی جهان است.
در همين مراسم نخستین مرکز پردازش تصاویر ماهوارهای ایران، آزمایشگاه سهبعدی مجازی ماهوارهای افتتاح شد.
يكي از موفقيتهايي ايران در سال 88 پرتاب راكت موشك تحقيقاتي به همراه موجودات زنده ( كرم، لاك پشت، موش) در روز 14 بهمن، همزمان با سالگرد پرتاب ماهوارهبر سفیر 2 حامل ماهواره ملی امید بود.
اين موشک تحقیقاتی با نام ماهواره ملی طلوع ماموريت دارد تصویربرداری تک طیفی با تفکیک پذیری 50 متر و ذخیره و ارسال دادههای تصویری به ایستگاههای زمینی انجام دهد.
براساس این گزارش، تصاویر تهیه شده توسط ماهواره طلوع میتواند در نقشهبرداری زمین در مقیاس بزرگ، مطالعه و بررسی حوضچههای آبی و دریاها، مشاهده و ارزیابی آسیبهای زیست محیطی و مطالعات علمی در زمینه منابع طبیعی به کار رود.
برای این ماهواره که از نوع ارتفاع پائین معرفی شده، دو سال عمر مفید پیش بینی شده است.
قطع و وصليهاي پيامك
قطعي پيام كوتاه به عنوان محبوبترين سرويس تلفنهمراه باعث نارضايتي كاربران پيامك تلفنهمراه در سال 88 شد، دراين سال در دو نوبت سرویس پیامک کلیه مشترکان تلفن همراه اعم از همراه اول، ایرانسل و تالیا در سراسر کشور قطع شد.
در نوبت اول قطعي پيامك از 21 خرداد ماه آغاز و به مدت 20 روز ادامه داشت، بار دوم نيز تنها بعد ازپنج روز از وصل مجدد اين سرويس به مدت 15روزسرويس پيام كوتاه در تهران و برخي شهرستانها بلوكه شد.
در اين مدت گزارشهاي زيادي منتشر شد كه برخي تاييد و برخي هم تكذيب شد، عمدتاَ در اين گزارشات به ضرر و زیان ۱۴ میلیارد تومانی وارده به شرکت مخابرات و اپراتورهاي تلفنهمراه اشاره داشت.
به گفته کارشناسان مخابرات این مساله سبب شد ارتباط بیش از ۳۱ میلیون مشترک اپراتور اول، ۱۴ میلیون مشترک ایرانسل و نیز مشترکان تالیا و افرادی که از این وسیله ارتباطی به صورت انبوه استفاده میکنند، مختل شود.
البته مدیر عامل شرکت مخابرات ایران در مورد میزان کاهش درآمد شرکت مخابرات به دنبال قطع سیستم پیامک کشور این طور اظهار میدارد که این قطعی بر میزان درآمد پیشبینی شده جهت سه ماهه اول سال بدون تاثیر بودهاست.
البته بعد از وصل مجدد اين شبكه، پیامکهایی كه برای مشترکان تهرانی ارسال نشدهبود، پس از وصلشدن سامانه پیامک بهدست آنها میرسید و در موارد بسیاری، بهجای یکبار، چندبار میرسید.
این موضوع با عنوان درآمدزایی جدید مخابرات پس از آزادسازی پیامک مورد توجه رسانهها قرار گرفت.
البته اين موضوع هم از سوي داوود زارعیان سخنگوي شركت مخابرات ايران و مدير كل روابط عمومي اين شركت رد شد.
در اين روزها سرويسهاي ديگر تلفن همراه شامل MMS و GPRS نيز به سرنوشت پيام كوتاه دچارشده بودند.
ابلاغ برنامه اجرایی طرح توسعه فنآوری اطلاعات در سال 88
در سال 88 برنامه اجرایی طرح توسعه فنآوری اطلاعات به كمك شرکت فناوری اطلاعات تدوین و ابلاغ شد.
اين برنامه اجرایی مشتمل بر 48 پروژه و 131 زیر پروژه و در قالب 7 محور اصلی است.
محورهاي اصلي اين برنامه، تدوین و تنظیم ضوابط در حوزه امنیت فضای تبادل اطلاعات، سازماندهی و هدایت فعالیتهای توسعهای فضای تبادل اطلاعات، تدوین و تنظیم ضوابط در حوزه طراحی و توسعه فضای تبادل اطلاعات، پیگیری مصوبات، نظارت بر پروژههای فنآوری اطلاعات در کشور، عرضه خدمات و امور داخلی به عنوان 7 محور اصلی این برنامه نام برد.
صنعت مخابرات در دست چينيها
يكي از مهمترين تحولاتي كه سال گذشته به وقوع پيوست، تغييرات فني استراتژيك در شبكه مخابراتي كشور بود، بدين ترتيب در سالي كه گذشت، شركتهاي چيني به طور محسوسي در ابعاد تجهيزاتي و نيز اجرايي وارد شبكه مخابراتي كشور و جايگزين آن دسته از شركتهاي ايراني شدند كه تا پيش از اين تصدي امور را به عهده داشتند، پروژه بيلينگ همراه اول بارزترين نمونه در اين زمينه است.
اين پروژه كه داراي بيش از يكصد ميليون دلار اعتبار است، سال گذشته شاهد تغييرات بسيار عمده در زمينه پيمانكاري بود.
بررسي جزييات تغييرات پيمانكاري بيلينگ حاكي از اين است كه سال گذشته در حالي كه بيش از دو سال بود صاايران پيمانكاري بيلينگ را به عهده داشت، بنا به علل نامعلوم و مبهمي كه برخي آن را بدقوليها و تاخير صاايران در تحويل پروژه ميدانند به شركت چيني هوواوي سپرده شد.
اين اقدام در حالي صورت گرفت كه در همين سال، بسياري از شركتهاي مخابراتي ايراني كه البته داراي ظرفيتهاي بسيار مناسبي از نظر فني و علمي بودند، همواره از ركود و نيز كسادي كسب و كار در اين حوزه گلايه ميكردند و بارها اعلام كرده بودند چنانچه دولت پروژههاي خود را به بازار ايراني تزريق نكند، حيات اقتصاديشان به خطر ميافتد.
اين درحالي است كه در بسياري پروژههاي مخابراتي به غير از بيلينگ همراه اول حضور هواووي چين به عنوان مجري به چشم ميخورد و اين بدين معنا است كه استفاده از توان چيني بيشتر از توان داخلي در مخابرات كشور وجود دارد.
اپراتورسوم، پروژه ناكام
اپراتور سوم تلفن همراه با قدمتي درحدود 5 ساله از سال 84 تاکنون كه به پايان سال 88 نزديك ميشويم، ماجراهاي زيادي پيش رو داشته است، از اعلام فراخوان عمومي مزايده گرفته تا اجراي مزايده، مشخص شدن برنده مزايده، رد برنده، اعلام جايگزيني و بازهم تكذيب و ... ولي هيچكدام به سرانجام نرسيده است.
تاكنون صدها اظهار نظر درخصوص اپراتور سوم تلفن همراه ایران مطرح شده و انواع زمانها نيز برای آغاز به کار این اپراتور گفته شده و اما در نهایت حاصل این همه سخنراني و وعده، پروژه ناكام است.
با کنار رفتن اتصالات، مذاکرات با کنسرسیومهای ديگر مانند زین ایران و عمان تل آغاز شد، اما بعد از مدتي كه ظن همه يكي از اين كنسرسيوم برنده اپراتور سوم شدهاند، بازهم اعلام ميشود كه هنوز سرنوشت اپراتور سوم نامشخص است.
در همين فضا وزير دولت نهم جاي خود را به وزير دولت دهم ميدهد و تقيپور جايگزين سلیمانی ميِشود.
ولي تقیپور نیز مانند سلیمانی نتوانست زمان اجراي اين پروژه را جلو بندازد و همه سخنان وي به وعدههاي شيريني بدل شد، البته در اين چند روز مانده به آخر سال شنيده شده كه تامين تلهكام در سايت اين شركت، خود را به عنوان اپراتور سوم معرفي كرده است كه جالب توجه هيچ مسؤولي هنوز اين خبر را رد و يا تاييد نكرده است.
سرنوشت نامعلوم مخابرات
در حالي كه بيش از چند ماه از زمان انجام رقابت بر سر معامله بلوكي مخابرات در بازارسرمايه ميگذرد، هنوز ابهامات وارده در اين معامله و انتقادات فعالين بازار سرمايه و لزوم بازنگري در تعيين و تكليف معامله بلوك مخابرات درصدر اخبار مخابرات قراردارد.
اين داستان ادامه داشت تا بالاخره صداي رئيس شوراي رقابت نيز به عنوان يك مدعي جديد درآمد و وي كه هنوز به طور كامل در ساختمان جديد شوراي رقابت مستقر نشده است در تازهترين سخنان خود اعلام كرده كه نتيجه بررسيهاي اين شورا در مورد قطعيت معامله مخابرات هنوز مشخص نيست و ابهامات معامله مخابرات نيازمند بررسيها و نكتهسنجيهاي دقيقتر است.
البته نكته جالب در سخنان اين مدعي جديد اين است كه وي اعلام كرده از اين پس شوراي رقابت تعرفههاي مخابرات و نظارت بر قرارداهاي مخابراتي را برعهده دارد، كه حالا اگر نخواهيم سخني برخلاف مذاق پژويان بگوييم، بايد گفت كه اگر گفته اين آقا درست باشد پس وظيفه سازمان تنظيم مقررات و ارتباطات راديويي چيست؟
آمدن وايمكس
بالاخره شركتهايي كه در بهمن ماه سال گذشته موفق به دريافت اولين پروانه وايمكس در كشور شده بودند، درسال جاري با سروصداي زياد افتتاح خطوط شبكه خود را اعلام كردند.
مبيننت، ايرانسل، اسپادان و مجتمع رايانه دانش گلستان از 30 تا يک استان پروانه گرفتند كه ازاين بين ايرانسل و مبيننت اعلام كردند كه موفق به عرضه اين سرويس شدند.
البته اين حوزه هم با مشكلاتي روبرو شد و آن هم ورود دو شركت PAP به اين حوزه بودكه با وجود اخطار سازمان تنظيم مقررات تا پايان سال 88 هم به كار خود ادامه دادند، كه بالاخره بعد از كش و قوسهاي فراوان رگولاتوري اعلام كرد كه يكي از اين شركتها نصف بهاي پروانه خود را پرداخت كرده است و از ديگري هم هيچ خبري نيست...
افزايش تعداد مشركان تلفن همراه
بر اساس آخرین آمار و گزارشها تعداد مشترکان همراه اول در سال جاري از مرز 37 میلیون نفر گذشت، اپراتور دوم يا همان ايرانسل توانست حدود 13میلیون مشترک را جذب كند و تاليا هم با سهم اندكي از بازار كه در حدود یک میلیون مشترك اعلام شده بر تعداد مشتركان اين حوزه اضافه كرد.
همراه اول توانست با عبور از مرز 37 میلیون مشترك، ترک سل را در منطقه پشت سرگذارد كه از اين تعداد حدود 16 میلیون و 100 هزار سیم کارت برای مشترکان دائمی و حدود 19 میلیون و 200 هزار است. مشترکان اعتباری است.
بر اساس آخرین آمار گرفته شده اپراتور دوم تلفن همراه (ایرانسل) نيز حدود 13 میلیون مشترک دارد که اکثریت این تعداد مشترکان سیمکارتهای اعتباری هستند.
الکامپ نابالغ پانزده ساله
الكامپ پانزدهم در سال جاري تنهابا يك تفاوت از سالهاي ديگر آن هم مجزاسازي آن با نمايشگاه تلكام برگزار شد، پانزدهمین نمایشگاه الکامپ برخلاف دو سال گذشته بدون تلهکام برگزار شد تا شاید این جدایی به تجربه خوبی ختم شود، ولي بايد گفت كه كيفيت اين نمايشگاه هم مانند سالهاي ديگر هیچ تفاوت اساسی و چشمگیری نداشت.
امسال نیز این نمایشگاه بدون افتتاحيه و اختتاميه و در سکوت کامل خبری برگزار شد. نمایشگاه امسال نیز همچون چند سال گذشته خود با حاشیههای فراوانی روبهرو بود، دعواي چند ساله سازمان سازمان نظام صنفی رایانهای از الكامپ دهم شرکت سهامی نمایشگاههای بینالمللی جهت مشارکت در برگزاری این نمایشگاه دیگر خود به متنی از الکامپ تبدیل شده است كه امسال هم مانند 5 سال گذشته به سرانجام نرسید و پرونده 15 نمايشگاه الكامپ با همان حاشيههاي هميشگي و عدم توجه مناسب مسؤولين در بي كيفيتي به پايان رسيد.
تلهکام به شرط چاقو
نمايشگاه تلهکام دهم در سال جاري علاوه بر مديران و کارشناسان مخابراتي ايران و مردم عادي، امسال شاهد مهمانان ويژهاي بود، لشكركشي شرکت سهامي نمايشگاههاي بينالمللي تهران و سازمان تامين اجتماعي نيروهاي مسلح براي پس گرفتن مديريت نمايشگاه، روز دوم نمايشگاه را به جنگي تمام عيار تبديل كرد.
البته اين نمايشگاه از همان روز اول با هرج و مرج روبرو بود، انتظار طولاني خبرنگاران براي ورود وزير ارتباطات و فناوري اطلاعات براي افتتاح اولين نمايشگاه بعد از دريافت پست وزارت، نارضايتي شديد خبرنگاران به دليل محافظت شديد از وزير ارتباطات هم ازسوي محافظانش و هم از سوي مديران روابط عمومي وزارتخانه كه همانند محافظين سوم و چهارم وزير وي را دربرگرفتند و هم تعيين خط قرمزهاي براي سوال كردن از وزير، باعث دوري خبرنگاران از وزير شد، از ديگر مسائل پيش آمده در تلهكام دهم رفتار مدير ارتباط با رسانههاي وزارت ارتباطات نسبت به خبرنگاران بود كه اين امرهم با سفسطه كردن مدير روابط عمومي وزارت و بي دقتي تقيپور به اين مسايل مسكوت ماند.
به هر حال تقيپور آمد و تلهكام دهم با تمام آشفتگيها افتتاح شد، اتفاق ديگر نمايشگاه تله كام همزمان با صبح روز دوم نمايشگاه به وقوع پيوست، هنگامي كه غرفهداران و بازديد كنندگان به محل نمايشگاه بينالمللي تهران رفتند، با درهاي بسته مواجه شدند.
مردمي كه پشت درهاي بسته بودند شاهد يك لشركشي و جنگ نمام عيار بين شركت سهامي نمايشگاههاي بينالمللي و سازمان تامين اجتماعي نيروهاي مسلح برسر تصاحب محل نمايشگاه بودند كه در آخر هم منجر به بحث و جدل فيزيكي بين افراد اين دو سازمان و درنهايت زخمي شدن حداقل يک نفر به ضرب چاقو شد.
به هر صورت تلهكام دهم سال 88 هم به صورت مستقل از الكامپ برگزار شد، نمايشگاهي كه شايد بدون دو اپراتور بزرگ كشور و بازديد كنندگاني كه به دنبال دريافت هدايايي از اين دواپراتوربودند و دعواي مدعيان مالکيت نمايشگاه ، نميتوانست نظرها را به خود آنچنانكه بايد جلب كند.
بي رونقي در بازار IT
و در آخر بايد به بازار فناوري اطلاعات و در كنار آن ارتباطات در كشور در سال 88 اشاره كرد، بازار فناوري اطلاعات يا همان IT در ايران همزمان با رکود جهانی اقتصاد، دچار تحولاتي شد و از سوي ديگر طبق آخرین آمار ارائه شده از بازار ارتباطات بالغ بر 47 میلیون سیمکارت تلفن همراه در کشورتوزیع شده است. اما نسبت به سالهای گذشته، بايد گفت سال 88 در بخش بازار سیمکارت به خصوص گوشی تلفن همراه سال بی رونق و سردی بود.
بازار تلفن همراه از اوایل سال جاری به دلیل کاهش تقاضا توسط مشتریان روزهای کم رونقی را سپری کرد. امید فروشندگان به ماه پایانی سال برای فروش بهتر بود، اما در آخرین روزهای سال نیز این بازار هنوز هم رونق آنچناني پيدا نكرده است.
به گفته دست اندرکاران بازار، فروش گوشی تلفن همراه در ماه پایانی امسال نسبت به سال گذشته حدود 50 درصد کاهش یافت.
وضعيت IT در كشوراز جنبههاي گوناگون قابل بررسي است چرا كه بازار IT ايران، بازاري چند وجهي و تاحدي نامتقارن است. ستونهاي اصلي اين بازار را مخابرات، سختافزار، نرمافزار و اينترنت تشكيل ميدهند.
بررسي بازار ايران نشان ميدهد كه اين حوزه در سال جاري رشد قابل توجهي داشته بهطوري كه سختافزار با رشد 9درصدي، تجهيزات شبكه با رشد چهاردرصدي، خدمات IT با رشدي چهاردرصدي و نرمافزار با رشدي سه درصدي، مواجه شده ولي متاسفانه اين رشد آنطور كه بايد نبوده و البته بايد در اين بين به تاثير بحران اقتصادي دنيا در بازار كشور هم اشاره كرد.
با گستردهتر شدن بحران، رشد اقتصادی کشورها کاهش یافت و از آنجا که بازارIT ایران کاملا وابسته به واردات از کشورهای صاحب تکنولوژی است بدیهی است که بحران در کشورهای مذکور در بازار IT ایران نيز اثر کند. مضافا اینکه به دلیل کاهش درآمدهای نفتی قدرت خرید مردم هم کاهش یافت.
البته طرح ساماندهي بازار IT كه قرار است با هدف برخورد با کالاهاي قاچاق و ايجاد زمينه مطلوب فعاليت براي شرکتهاي رايانهاي مجاز و از سوي وزارت بازرگاني و سازمان نظام صنفي رايانهاي انجام شود اين نويد را ميدهد كه بازار IT ايران از ركود خارج شده و دوباره رونق گيرد.