هشدارهای ۸۸(۴)
جنگ طبقاتی
فرارو- سال 88 در حالی تمام میشود که جنگ طبقاتی آن به سرانجام نرسیده است و همچنان استمرار دارد. «جنگ» در میان طبقات اجتماع را نمیتوان امر فرخندهای دانست. این جنگ به خانوادهها نیز سرایت کرده و چه بسیار خانوادهها را با وجود سنخیتهای اعتقادی و هویتی در برابر هم قرار داده است.
به گزارش فرارو ؛ 88 سال عجیبی در تاریخ ایران بود. سالی که پیشبینیها یکی پس از دیگری اشتباه درآمدند، شکافهای جناحهای سیاسی به نقطه نهایی خویش رسید و انتخاباتی با مشارکتی بیسابقه برگزار شد. اما در پس این اتفاقات حرفهایی نهفته است که شاید به گونهای باید آنها را «هشدار» دانست.
رونق یافتن مطالعه آثار سیدجواد طباطبایی در نیمه دهه هشتاد، در ضمیر خویش حکایتگر شکست جریانی بود که جواد طباطبایی همواره خود را در تقابل با معنای تاریخی و مصداق امروزین آنها تعریف میکرد: جریان روشنفکری؛ خواه دینی و خواه غیردینی. روشنفکری به بنبستی رسیده بود که هیچ نسخه درمانگری در جیب نداشت و بر سر کار آمدن محمود احمدینژاد در انتخابات سال 84 آن را تشدید کرد.
بر سر کار آمدن محمود احمدینژاد را چه به تعبیر مخالفانش بر اثر یک اتفاق بدانیم و چه به تعبیر حامیان و دوستان بعد از آن منتقدش به خاطر دوری جریان اصلاحات از گفتمان اصیل انقلاب اسلامی و عدالت، میتوان شورش حاشیهها علیه متن دانست. حاشیههایی که سالها بود خود را دور از بازی میدیدند.
اعضای دولت هاشمی رفسنجانی، تکنوکرات بودند و مردان دولت خاتمی دیوانسالار؛ غالب این افراد در معنایی «شهری» بودند. در این مضمون که شاعری میگوید خدا روستا و بشر شهر را آفرید. افرادی که وابسته به طبقه متوسط و متوسط رو به بالای جامعه بودند. طرحها و فکرهای آنان در مذاق طبقه جدید مینشست نه قدیم. بازار جدید با آنها همراه بود نه بازار سنتی. اندیشههای دانشگاهی بیشتر میپسندید تا اندیشههای حوزوی.
اما این معادله در سال 84 به هم خورد، وقتی 5 کاندیدای طبقه متوسط به جدال هم رفتند، دو کاندیدای طبقه محروم (احمدینژاد و کروبی) شگفتی آفریدند. محمود احمدینژاد در دور دوم انتخابات به خوبی از نقاط ضعف رقیب استفاده کرد و ردای پیروزی را پوشید. احمدینژاد به خوبی میدانست برگزیده چه کسانی است و در درجه نخست خواستههای چه کسانی را باید برآورده سازد. به همین دلیل بود که به سفرهای استانی میرفت: او برگزیده حاشیهها بود. به همین دلیل بود که ادبیات گفتارش را در طمطراق واژگان نمیپیچید. با این که خود دانشگاهی بود و طبیعتاً ادبیاتش در این قشر شکل گرفته بود، ابایی از به کارگیری ادبیاتی همهفهم نداشت؛ ولو به قیمت دلخوری دانشگاهیان.
محمود احمدینژاد سیاستهایی ملی را پی گرفت، به این معنا که در هر استان و هر قومی، بودند کسانی که هوادار برنامههای او باشند. این ملی بودن وجهی از این برنامهها بود، در حالی که روی دیگر سکه این برنامهها طبقاتی بود. طبقه محروم در سطح کشور در پی او افتادند و طبقه متوسط که «انتظار» دیده شدن را حق مسلم سالیان خود پنداشته بود، در تقابل با او قرار گرفت.
سجاد صفار هرندی، رئیس اسبق بسیج دانشجویی دانشگاه تهران و دانشجوی حال حاضر دکترای جامعهشناسی این دانشگاه، با بیان این که قائل به تفکیک اساسی و بنیادین فضای قبل و بعد از انتخابات نیستم؛ گفت: «شکاف طبقاتی، شکاف فرهنگی و شکاف مرکز و پیرامون از عمده ترین شکاف های پس از انتخابات دهم است. شکاف فرهنگی کلیشهترین تعبیر سنت و مدرن است و می توان به نوعی از شکاف دین مداری و تجددخواهی در آن صحبت کرد اما شکاف مرکز پیرامون که بسیار مهم است، مختص شرایط خاصی مانند تهران است که نسبت به پیرامون دارد و این شکاف تا حدی شکاف قومی را در استان های آذربایجان، کردستان و لرستان خنثی کرد و به اندازه ای عمده شد که ملاحظات قومی یا در سایه رفت و یا به توازن رسید.»
این تحلیل صفار تا حد زیادی نقطه عزیمت تحلیل را نمایان میکند. البته این شکاف طبقاتی بود که شهرها و روستاها را درنوردید و همه کس را به موضعگیری له یا علیه احمدینژاد واداشت. کمتر کسی در این جدال سکوت کرد، همین رمز مشارکت بالای مردم در انتخابات 88 بود. همه موضع داشتند و همه میخواستند موضع خود را به کرسی بنشانند. انتخابات 88 رقابت گرایشها نبود، جنگ طبقات بود. «پخش شدن» خیابانی در روزهای تبلیغات، حکایت از همین جنگ طبقاتی داشت، چه این که گرایشهای فکری که به لوازم دموکراسی تن داده اند برای به دست آوردن کرسیهای هیئت حاکمه تنها در صندوقهای رای وزنکشی میکنند؛ اما طبقاتی که در همه نظامها و جوامع بوده اند و خواهند بود، دلیلی ندارند که به لوازم دموکراسی تن دهند. آنها راههای بدویتری برای اثبات برتری خویش مییابند.
تمام اتفاقاتی که در سال 88 افتاد بر مدار همین جدال طبقاتی میگشت: طبقه متوسط عادت نداشت که برای انتخابات عزمش را جزم کند و موضعی داشته باشد، اما آن موضع به کرسی ننشیند. وقتی کاندیدای طبقه متوسط شکست خورد، بدنه اجتماعی آن به خیابان آمد. این طبقه در برابر واکنشهای مرسوم عقب نمینشست؛ چرا که در یک کشور در حال توسعه بار اصلی حرکت بر دوش طبقه متوسط است. در ضمیر ناخودآگاه تمام کسانی که به خیابان میآمدند این شکل گرفته بود که «من حذف نمیشوم، در فلان جا به من نیاز است.» جنبشی که موسوم به جنبش سبز شد، جنبش برهنگان و گرسنگان نبود.
بنا به نوشته یکی از سایتهای اصولگرا «اعتراض به نتيجه انتخابات که حتي در شکل شورشهاي خياباني نيز خود را نشان داده است، شکل آشکار و روبنايي مساله را نشان ميدهد و چالش موجود، بيش از آن که سياسي باشد و مبارزه اي براي کسب قدرت، وضعيت خاص اجتماعي را به تصوير ميکشد که تحليل و موشکافي آن، ميتواند کمک بهتري به حل مساله نمايد. به عبارت ديگر به نظر ميرسد اگر نخبگان سياسي درگير در اين منازعه، به آشتي و مصالحه رضايت دهند و به هر شکل، اين دعواي سياسي را خاتمه بخشند، باز هم چالش موجود ادامه خواهد داشت و به بهانه هاي مختلف، ادامه حضور راديکال برخي نيروهاي اجتماعي را شاهد خواهيم بود.»
سال 88 در حالی تمام میشود که جنگ طبقاتی آن به سرانجام نرسیده است و همچنان استمرار دارد. «جنگ» در میان طبقات اجتماع را نمیتوان امر فرخندهای دانست. این جنگ به خانوادهها نیز سرایت کرده و چه بسیار خانوادهها را با وجود سنخیتهای اعتقادی و هویتی در برابر هم قرار داده است.
در سال 89 دولت طبق مصوبه مجلس اجازه یافته تا حقوق کارمندان را کمتر از نرخ تورم افزایش دهد. این امر خواه ناخواه توان اقتصادی طبقه متوسط را متاثر خواهد کرد. با چنین کاری نارضایتی طبقه متوسط افزایش خواهد یافت یا جنگ طبقاتی، یخ میبندد و متوقف خواهد شد؟