۴ سناریو بنزینی مجلس و تورم ۶۸ درصدی
بر اساس جزئيات چهار سناريوي مركز پژوهشهاي مجلس از افزايش قيمت بنزين، گازوئيل، نفت كوره، نفت سفيد، گاز مايع، گاز طبيعي و برق، در سال 89 با تورم حداقل 23 درصدي وحداكثر 68 درصدي هدفمندسازي يارانه ها مواجه خواهيم بود.
مركز پژوهش هاي مجلس شوراي اسلامي در گزارشي به بررسي چهار سناريوي متفاوت از درآمد آزادسازي يارانه ها در سال 89 به ميزان 10، 15، 20 و 40 هزار ميليارد تومان پرداخت و با تشريح چگونگي تغيير قيمت حاملهاي انرژي در هر يك از اين سناريوها به برآورد ميزان تورم زايي هر يك از سناريوها پرداخت كه خلاصه آن روز گذشته توسط خبرگزاري فارس منتشر شد و امروز به بيان جزئيات اين گزارش كه سند رسمي آن در خبرگزاري موجود است مي پردازيم.
بر اساس اين گزارش، با توجه به اينكه دولت در لايحه بودجه سال 89 حصول درآمد 40 هزار ميليارد توماني از هدفمندسازي يارانهها را انتظار دارد طبيعتا بايد قيمت حاملهاي انرژي در سال آينده به گونه اي تعيين شود كه درآمد پيش بيني شده بدست آيد. بنابر اين ميتوان با لحاظ سطحي از قيمتها كه درآمد فوق را حاصل كند و با پيش فرض هاي خاصي برخي از مطالعات پايهاي صورت گرفته در اقتصاد ايران و نيز با پيش بيني متوسط مصرف روزانه حاملهاي انرژي كشور در سال 89 ميزان تورم حاصل از اجراي قانون هدفمندكردن يارانهها بر اساس رويكرد بودجه را محاسبه كرد.
بر اساس مطالعه مركز پژوهش هاي مجلس ضريب تأثير افزايش قيمت بنزين ، نفت گاز (گازوئيل)، نفت كوره، نفت سفيد، گاز مايع، گاز طبيعي و برق برسطح قيمت هاي پايه به ازاي هر 10 درصد افزايش قيمت به ترتيب برابر با 0.5 - 0.06 - 0.01، 0.04 - 0.02 - 0.2 و 0.2 درصد است.
براساس ضرايب تأثير تورمي كه در بالا آورده شد، سناريوهاي مختلف براي قيمت حاملهاي انرژي و آثار تورمي هدفمندسازي يارانهها وجود دارد.
*سناريوي اول: درآمد يارانه ها 10 هزار ميليارد تومان با تورم 23.6 درصد
مركز پژوهشهاي مجلس در سناريوي اول قيمت حاملهاي انرژي را در سطحي تعيين مي كند كه درآمد خالص حاصل از هدفمندسازي يارانهها 10هزار ميليارد تومان باشد.
قيمت كنوني بنزين ، نفت گاز، نفت كوره، نفت سفيد، گاز مايع ، گاز طبيعي و برق به ترتيب 100 تومان ، 16.5 تومان، 9 تومان، 16.5 تومان، 5 تومان، 13.8 تومان و 16.7 تومان است و با فرض اينكه سناريوي اول اجرا شود قيمت هر كدام از اين حامل هاي انرژي به ترتيب برابر با 300 تومان، 85 تومان، 50 تومان، 85 تومان، 50 تومان، 50 تومان و 35 تومان مي شود كه در اينصورت به ازاي افزايش قيمت هركدام از اين حامل ها تورم موجود در كشور به ترتيب 10 درصد، 2.5 درصد، 0.4 درصد، 1.7 درصد، 1.6 درصد، 5.2 درصد، 2.2 درصد افزايش خواهد يافت كه در مجموع مي توان گفت با اجرا شدن اين سناريو تورم به ميزان 23.6 درصد علاوه بر رقم تورم موجود ايجاد خواهد شد.
بر اساس اين سناريو قيمت هر يك از اين فرآورده هاي انرژي با احتساب ماليات و عوارض قانوني حامل هاي انرژي به ترتيب، بنزين390 تومان و نفت گاز 93.5 تومان و نفت كوره 52.5 تومان و نفت سفيد 93.5 تومان و گاز مايع و برق هركدام 50 و 35 تومان مي شود.
سناريوي دوم: درآمد يارانه ها 15 هزار ميليارد تومان با تورم 29.9 درصد
سناريوي دوم سناريويي است كه دولت بخواهد قيمت حامل هاي انرژي را در سطحي تعيين كند كه درآمد خالص حاصل از هدفمندسازي يارانه ها 20 هزار ميليارد تومان باشد. براساس اين سناريو تورم اضافي مورد انتظار ناشي از هدفمندسازي يارانهها برابر با 29.9 درصد مي شود.
براساس اين سناريو قيمت بنزين، نفت گاز، نفت كوره، نفت سفيد، گازمايع، گازطبيعي، برق به ترتيب برابر با 360 تومان، 100 تومان، 60 تومان، 100 تومان، 60 تومان 55 تومان، 45 تومان خواهد شد كه در اينصورت به ازاي افزايش قيمت هركدام از اين حامل ها تورم موجود در كشور به ترتيب 13 درصد، 3 درصد، 0.5 درصد، 2 درصد، 1.9 درصد، 6 درصد، 3.4 درصد افزايش مي يابد.
بر اساس اين سناريو، قيمت هر يك از اين فرآورده ها با احتساب ماليات و عوارض قانوني حامل هاي انرژي به ترتيب بنزين 468 تومان، نفت گاز 110 تومان، نفت كوره 63 تومان، نفت سفيد 110 تومان، گاز مايع 60 تومان، گاز طبيعي 55 تومان،برق 45 تومان مي شود.
*سناريوي سوم: درآمد يارانه ها 20 هزار ميليارد تومان با تورم 37.6 درصدي
براساس مطالعات مركز پژوهشهاي مجلس، دولت در سناريوي سوم درآمد 20 هزار ميليارد توماني را از افزايش قيمت حامل هاي انرژي كسب خواهد كرد كه در اين صورت تورم اضافي مورد انتظار 37.6 درصد مي شود.
براساس اين سناريو قيمت بنزين، نفت گاز، نفت كوره، نفت سفيد، گاز مايع، گاز طبيعي و برق به ترتيب 400 تومان، 150 تومان، 100تومان،150تومان، 80تومان،70تومان و 40 تومان مي شود كه در اين صورت به ازاي افزايش قيمت هر كدام از اين حامل ها تورم موجود در كشور به ترتيب 15 درصد ، 4.9 درصد، 1 درصد، 3.2 درصد، 2.6 درصد، 8.1 درصد، 2.8 درصد افزايش مي يابد.
اين سناريو مي گويد قيمت فرآورده با ماليات و عوارض قانوني حامل هاي انرژي به ترتيب بنزين 520 تومان، نفت گاز 165 تومان، نفت كوره 105 تومان، نفت سفيد 165 تومان، گاز مايع 80 تومان، گاز طبيعي 70 تومان و برق 40 تومان مي شود.
*سناريوي چهارم: درآمد يارانه ها 40 هزار ميليارد تومان با تورم 68 درصدي
بر اساس اين گزارش، اگر قرار باشد قيمتها در سطحي تعيين گردند كه درآمد مورد نظر دولت در لايحه تقديمي بودجه 89 (40 هزار ميليارد تومان) محقق شود، سناريوي چهارم را خواهيم داشت و تورم اضافي مورد انتظار آن علاوه بر تورم موجود كشور 68 درصد خواهد شد.
با اجراي سناريوي چهارم، درآمد ناخالص معادل 777.466 هزار ميليارد ريال نصيب دولت ميشود. اين در حالي است كه با لحاظ ماليات و عوارض قانوني برخي از حاملهاي انرژي مطابق قانون ماليات بر ارزش افزوده، درآمد حاصل از افزايش قيمتي موردنظر سناريوي چهار رقمي معادل 512730 ميليارد ريال خواهد شد.
در هر دو حالت (قيمتهاي مدنظر سناريوي چهارم با لحاظ مبالغ ماليات و عوارض مرتبط و بدون لحاظ آنها) افزايش شاخص قيمت مصرفكننده يا همان تورم به مقدار پايه اين شاخص لحاظ شده است كه اين شاخص براي قيمتهاي سناريوي چهارم بدون در نظر گرفتن ماليات و عوارض و با لحاظ ماليات و عوارض به ترتيبي افزايش معادل 68 و 73.2 درصد به مقدار پايه تورم را نشان داده است.
بايد به اين نكته توجه شود كه تمام برآوردهاي تورمي صورت گرفته در سناريوهاي قيمتي مختلف، بدون در نظر گرفتن تورم غير مستقيم و انتظارات تورمي حاصل از افزايش قيمت حاملهاي انرژي است. طبيعي است كه اضافه شدن سهم اين تورمها در رقم كل برآورد شده ميتواند سطح كل تورم پيشبيني شده را افزايش دهد.
اين گزارش حاكي است اگر دولت بخواهد درآمد پيشنهادي خود -40 هزار ميليارد تومان- را در لايحه بودجه سال 89 كل كشور كسب كند در سال 89 قيمت بنزين 585 تومان، نفت گاز، 440 تومان. نفت كوره 262 تومان، نفت سفيد 440 تومان، گاز مايع 120 تومان، گاز طبيعي 80 تومان، برق به ازاي هر كيلو وات ساعت 75 تومان خواهد شد كه با اين حساب كسب اين ميزان درآمد 68 درصد تورم را به تورم موجود كشور ميافزايد.
بايد متذكر شد كه در قانون هدفمند كردن يارانهها افزايش قيمت حاملهاي انرژي به تدريج و تا پايان سالهاي برنامه پنجم توسعه مدنظر بوده است، به طوري كه قيمت فروش داخلي حاملهاي مدنظر در سال پايان برنامه پنجم كمتر از نود درصد (90%) قيمت تحويل روي كشتي فوب در خليج فارس نباشد.
اين در حالي است كه مقادير پيشبيني شده براي درآمدهاي حاصل از افزايش قيمت حاملهاي انرژي در لايحه بودجه سال 1389 (400.000 ميليارد ريال)، تقريباً بدان معناست كه قرار است اهداف تدريجي و پنج ساله قانون هدفمند كردن يارانهها، طي يك سال و تا انتهاي سال 1389 محقق شود. اين مسئله ميتواند آثار و تبعات منفي قابل توجهي از بعد اقتصادي و اجتماعي كه همواره دغدغه متخصصين و نمايندگان مجلس شوراي اسلامي بوده است را به دنبال داشته باشد.
نسبت قيمتهاي حاملهاي انرژي سال بعد به قيمت فوب خليج فارس آنها (قيمتهاي فوب خليج فارس حاملهاي انرژي مورخ ژانويه 2010 ميلادي) به ترتيب معادل 113.7 درصدي براي بنزين، 91.3 درصد براي نفت گاز، 62.4 درصد براي نفت كوره، 85.7 درصد براي قيمت نفت سفيد، 23.5 درصد براي گاز مايع، 33.7 درصد براي گاز طبيعي و 214.3 درصد براي برق خواهد بود. اين امر نشان ميدهد كه دولت قصد دارد قيمت حاملها را با جهش قابل توجهي به سطح قيمتهاي فوب خليج فارس برساند.
طبيعي است كه جهش قيمتي مدنظر دولت داراي آثار تورمي بالايي است با توجه به اينكه حصول درآمد 400.000 ميليارد ريالي مدنظر دولت، از تركيبات قيمتي متفاوت ديگري نيز امكانپذير است، لذا نسبت قيمت هر يك از حاملها به قيمت فوب خليج فارس آنها ميتواند در هر تركيب متفاوت از ارقام فوق باشد. اما با لحاظ هر تركيب قيمتي، متوسط قيمت مجموع حاملها به متوسط قيمتهاي فوب خليج فارس،تفاوت معناداري با سناريوي موردنظر اين تحقيق نخواهد داشت.