رايزنيهستهاي با اعضاي غيردائمشورايامنيت
شوراي حكام آژانس بينالمللي انرژي اتمي از اول تا پنجم ماه مارس (10 تا 14 اسفند) ماهجاري تشكيلجلسه خواهد داد تا گزارش يوكيا آمانو، رئيس آژانس بينالمللي انرژي اتمي در مورد پرونده هستهاي كشورمان را بررسي كند،گزارشي كه با بازتابهاي گسترده رسانههاي غربي مواجه شد و دستاويزي براي كشورهاي غربي شد تا اتهامات سابق و حتي جديدي را عليه ايران تكرار كنند. انتظار ميرود بعد از جلسه شوراي حكام، شوراي امنيت سازمان ملل متحد جلسه خود را با محوريت پرونده هستهاي ايران برگزار كند.
جلسهاي كه در آن آمريكا و متحدان غربياش درصددند با صدور قطعنامه جديد زمينه تحريمهاي شديدتري را عليه ايران فراهم كنند؛ تحريمهايي كه بهنظر ميرسد مهمترين مانع آنها چين يكي از اعضاي دائم شوراي امنيت است كه تاكنون مخالفت خود را با تحريمهاي جديد اعلام كرده است. هرچند محمود احمدينژاد، رئيسجمهور بر اظهارات سابق خود بر كاغذپاره بودن قطعنامههاي شوراي امنيت تاكيد كرد و در گفتوگو با خبرنگاران گفت: «پنجهزار تا قطعنامه بدهند، دوزار هم ارزش ندارد.» اما ديپلماسي كشورمان در طول چند ماه اخير نشان ميدهد كه ايران علاقهمند است كشورهاي غيردائم شوراي امنيت را براي جلوگيري از تصويب تحريمهاي جديد ترغيب كند.
رياست فرانسوي و تلاش براي تحريمهاي جديد
شوراي امنيت كه از پنج عضو دائم و 10 عضو غيردائم تشكيل شده وظايف گسترده و تعيينكنندهاي در ساختار سازمان ملل متحد دارد كه بر اين اساس، اجراي قطعنامههاي صادره را الزامي ميكند. رياست اين شورا نوبتي است و هر ماه يك كشور مسئوليت برگزاري جلسات را برعهده ميگيرد. كشور رئيس از ميان 15 عضو شورا انتخاب ميشود.
10 عضو غيردائم از سوي مجمع عمومي سازمان ملل متحد انتخاب شده كه هرسال پنج عضو جديد جايگزين اعضاي قديميتر ميشوند. براي تصويب هر قطعنامه از 15 عضو 9 راي موافق لازم است كه در اين 9 راي موافقت پنج عضو دائم شوراي امنيت يعني آمريكا، انگليس، فرانسه، روسيه و چين الزامي است. در ماه ژانويه رياست شورا برعهده چين بود.
از جمله امتيازهاي رياست شورا تعيين اولويتهاي كاري و تنظيم تقويم كاري اين نهاد است؛ اختياري كه به چين اين امكان را داد موضوع هستهاي ايران را از دستور كار خارج كند اما فرانسه كه از 12 بهمنماه رياست اين شورا را برعهده گرفت اين مسئوليت را تا 11 اسفندماه برعهده خواهد داشت در همان روزهاي نخست از تلاش براي تهيه پيشنويس قطعنامهها عليه كشورمان خبر داده بود. هرچند كشورهاي آمريكا، فرانسه، انگليس و روسيه گزارش اخير آمانو را نگرانكننده عنوان كردند و ايران را به تشديد تحريمها تهديد كردند ولي چين همچنان نسبت به اين گزارش سكوت اختيار كرده و موضوع سابق خود را در مخالفت با طرح تشديد تحريمها تغيير نداده است. رئيس آينده شوراي امنيت گابن است كه احتمال ميرود طرح تحريمها عليه ايران در دوره رياست اين كشور بررسي شود.
اعضاي غيردائم و رابطه با ايران
در مهرماه 1388 با رايگيري كشورهاي عضو مجمع عمومي سازمان ملل كشورهاي لبنان، برزيل، بوسني، نيجريه و گابن براي عضويت غيردائم شوراي امنيت اين سازمان انتخاب شدند تا با آغاز سال جديد ميلادي جايگزين كشورهايي مانند ليبي، كاستاريكا و كرواسي شوند. اين كشورها بههمراه پنج عضو دائم شوراي امنيت همراه با تركيه، مكزيك، نيجريه، اتريش و ژاپن اعضاي شوراي امنيت در سال 2010 هستند.
در اين راستا ايران در كشورهاي عضو دائم شورا به مخالفت چين با صدور قطعنامه اميدوار است اما در ميان كشورهاي غيردائم اميدواريهايي براي جلب حمايت آنها بهمنظور مخالفت با تشديد تحريمها وجود دارد. مراودات ديپلماتيك كشورمان بهخصوص در چند ماه اخير نشان ميدهد كه ايران نيز كشورهاي غيردائم شوراي امنيت را مورد توجه ويژهاي قرار داده است. در ميان اين كشورها برزيل و تركيه نقش مهمي دارند.
سفر آذرماه محمود احمدينژاد به برزيل هرچند قبل از انتخاب اين كشور بهعنوان عضو شوراي امنيت برنامهريزي شده بود اما نشان داد كه تهران اهميت ويژهاي براي كشورهاي توسعهگرايي مانند برزيل قائل است. در حالي اين سفر صورت گرفت كه مقامات برزيل نيز در اظهارنظرهاي مختلف خود از برنامه صلحآميز هستهاي ايران حمايت كرده بودند.
حتي در زماني كه طرح ارائه شده از سوي آژانس براي ارسال اورانيوم ايران به خاك روسيه به بنبست رسيده بود، برزيل از جمله كشورهايي بود كه بهعنوان ميزبان احتمالي اورانيومهاي ايران مطرح شده بود. ايران اميدوار است با ايجاد روابط حسنه با برزيل و گسترده كردن مناسبات خود اين كشور را بهعنوان يك دوست قابلاعتماد كه حتي هماكنون خواستار عضويت دائم در شوراي امنيت است و روند رو به توسعه آن از شتاب فراواني برخوردار است، حفظ كند اما اينكه برزيليها تا چه اندازه حاضر هستند به حمايت خود از ايران ادامه دهند با ترديدهايي نيز روبهروست زيرا حتي شخصيتهاي ميانهرو چپگرايي مانند داسيلوا نيز منافع ملي خود را مقدم بر هر چيزي ميدانند اما تركيه نيز مناسبات قابلقبولي با ايران دارد.
دو ماه پيش احمدينژاد به تركيه سفر كرد و بعد از آن اردوغان به تهران آمد. تركها بارها از حق ايران در دستيابي به انرژي هستهاي حمايت كردهاند و با تحريم و جنگ مخالفت كردهاند. آنكارا به ديپلماسي ميانجيگرايانه علاقه زيادي دارد و تلاش ميكند خود را بهعنوان رابط جهان غرب و شرق معرفي كند. اين نقش از سوي اوباما، رئيسجمهور آمريكا نيز مورد حمايت قرار گرفته است.
چند روز پيش نيز اردوغان در قطر با هيلاري كلينتون گفتوگو كرد و داوود اوغلو، وزير خارجه اين كشور نيز به ايران آمد و گفت: «سرنوشت تركيه به سرنوشت ايران گره خورده است.» تركيه نيز بهعنوان يكي از جايگزينهاي روسيه در طرح آژانس براي تبادل سوخت ايران و غرب مطرح شد. اسلامگرايان ميانهرو حاكم بر تركيه در طول چند سال زمامداريشان تلاش كردهاند روابط گرمي با كشورهاي اسلامي منطقه داشته باشند اما از سوي ديگر بايد توجه كرد كه تركيه عضو ناتو و متحد نزديك ايالاتمتحده است.
رايگيري احتمالي در شوراي امنيت ميتواند اين موضوع را مشخص كند كه تركها در روابط غربي و شرقي خود به كدام كفه ترازو سنگيني ميدهند. اما ژاپن سومين هدف ايران است؛ جايي كه سعيد جليلي، دبير شورايعالي امنيت ملي اواخر آذرماه با نخستوزير و وزير امور خارجه ژاپن و ساير مقامات اين كشور در توكيو ديدار كرد.
در اين ديدار مقامات ژاپني از ايران خواستند تهران مذاكره با واشنگتن را آغاز كند. ايران اميدوار است با حاكميت چپگرايان ميانهرو بر ژاپن از پتانسيل اين كشور نيز براي توسعه برنامه هستهاي خود استفاده كند. به همين دليل بعد از اين مذاكرات بود كه مقامات كشورمان از جمله منوچهر متكي، وزير امور خارجه از ژاپن در كنار كشورهايي مانند برزيل و تركيه بهعنوان يكي از گزينههاي احتمالي تبادل سوخت نام برد.
دو سفر هدفمند لاريجاني
در اين راستا رئيس مجلس شوراي اسلامي كه علاقه فراواني به سفرهاي ديپلماتيك دارد و بهنوعي ديپلماسي پارلماني مجلس را رونق خاصي بخشيده قرار است چهارم اسفند در سفري چهار روزه راهي ژاپن شود. اين سفر با نزديك شدن به جلسه شوراي امنيت سازمان ملل متحد نيز ميتواند از ابعاد قابلتوجهي برخوردار باشد البته علي لاريجاني در طول يكسال اخير سفرهاي گوناگوني داشته و اظهارنظرهاي ديپلماتيك وي نيز افزايش يافته است.
رئيس مجلس كه از مخالفان سرسخت تبادل سوخت است اوايل بهمن در تور ديپلماتيك خود از اوگاندا ديگر عضو غيردائم شوراي امنيت نيز ديدار كرد. پيش از اين رئيسجمهور اوگاندا در ارديبهشتماه از كشورمان ديدار كرده بود. بعد از سفر لاريجاني اخباري مبنيبر سرمايهگذاري ايران در بخش نفت اوگاندا منتشر شد و قرار است بانك مشترك دو كشور تاسيس شود و روابط اقتصادي در حوزههاي مختلف توسعه يابد.
اين سفر از آنجا هدفمند بهنظر ميرسد كه خبرگزاري شينهوا در تاريخ 13 بهمنماه خبر داد پارلمان اوگاندا در بيانيهاي اعلام كرده كه ايران از اين كشور خواسته با اعمال فشار بر شوراي امنيت مانع از تصويب تحريمهاي جديد عليه اين كشور شود البته پارلمان اوگاندا در بيانيه خود به سفر هيات ايراني به رياست علياكبر صالحي، رئيس سازمان انرژي اتمي به آديسآبابا، پايتخت اتيوپي براي ديدار با يوري موسيويني، رئيسجمهور اوگاندا اشاره كرده بود. رئيسجمهور اوگاندا در آن زمان براي شركت در اجلاس اتحاديه آفريقا به اتيوپي سفر كرده بود.
اميدواري ايران به لبنان
اما يكي از اميدواريهاي ايران، لبنان است؛ جايي كه برخي از اعضاي دولت اين كشور به گسترش روابط با تهران علاقهمند هستند.سعد حريري با زحمت فراوان بعد از چند ماه فراز و نشيب موفق به تشكيل دولت خود شد.در حال حاضر حريري به سوريه نزديك شده و سعي كرده اختلافات عميق گذشته رفيق حريري پدر متوفياش را فراموش كرده و از اين كشور ديدن كند.
حريري اخيرا از گسترش روابط با ايران استقبال كرده و قصد دارد در آينده مهمان تهران باشد.منوچهر متكي، وزير امور خارجه كشورمان نيز روز 30آذر به لبنان سفر كرد تا ضمن حمايت از دولت سعد حريري عضويت اين كشور را در شوراي امنيت سازمان ملل متحد تبريك بگويد. روز پنجشنبه نيز محمود احمدينژاد، رئيسجمهور كشورمان در گفتوگوي تلفني با ميشل سليمان اعلام كرد در صورت حمله رژيم صهيونيستي، ايران در كنار لبنان ميايستد.
در مورد ساير گزينهها نيز احتمال مخالفت بوسني و هرزگوين با تحريمهاي جديد عليه كشورمان اندك است. اين كشور در خرداد 1387 تفاهمنامه ثبات و پيوستن به اتحاديه اروپا را امضا كرد و به مذاكرات خود براي ورود به اتحاديه اروپا ادامه ميدهد. از اتريش هم انتظار چنداني نيست. ساير كشورها مانند نيجريه، گابن و مكزيك هم همين وضعيت را دارند.