چه چیز اختلافات میان روحانیون را شدت میبخشد؟
مرزی به نام دولت
فرارو- صفبندیها بر سر دولت در میان روحانیون، همچنان در حال تشدید است؛ از دیگر سو پس از بروز حوادث روز عاشورا و حاکم شدن فضای میانهروی در کشور، اینک موضعگیریهای صریح عالمان دینی در برابر سیاستهای فرهنگی دولت رخ مینماید.
به گزارش فرارو؛ آیتالله مکارم شیرازی؛ با انتقادات جدی از مشایی و سیاستهای فرهنگی دولت، بار دیگر خط انتقاد حوزههای علمیه را از دولت برجسته کرد. آخرین باری که آیتالله مکارم شیرازی چنین در برابر دولت موضع گرفته بود، به بهار 88 بازمیگشت؛ زمانی که سازمان حج و زیارت به مجموعهای ملحق شد که مشایی در راس آن قرار داشت.
دولت محمود احمدینژاد و در راس آن اسفندیار رحیممشایی در طول سالیان گذشته دست به اقداماتی زدند که موجب ایجاد صفبندیهای جدیدی در روحانیت نسبت به مسائل سیاسی جاری کشور شد. مهمترین و بارزترین نمود این اختلاف در کوران رقابتهای انتخابات ریاست جمهوری بود که جامعه روحانیت به عنوان اثرگذارترین تشکل سیاسی روحانی، از حمایت رسمی هر یک از کاندیداها خودداری کرد. اگر شجونی برای تبلیغ احمدینژاد فعالیت میکرد، اکرمی هم برای تبلیغ موسوی، شهر به شهر به سخنرانی میرفت.
این اختلاف چنان قوتی داشت که در صندوق سیار ویژه بیت حجج اسلام و مراجع عظام در شهر قم، دو رقیب اصلی شانه به شانه هم رای آوردند: موسوی 99 و احمدینژاد 88 رای. اما این نارضایتی حداقل به نحو ایجابی و به گونهای که نمایانگر اقدام خاصی از سوی مراجع تقلید در حوادث پس از انتخابات باشد، بروز نیافت. شاید اگر از خطبه آخرین جمعه ماه شعبان آیتالله امینی بگذریم که در نماز جمعه قم با عتاب شدید کسانی که قصد راهپیمایی در برابر بیت آیتالله صانعی داشتند، از آنان خواست که اختلافات را به داخل حوزههای علمیه نیاورند، حوزه تا مدتها ساکت بود.
حوزههای علمیه همچنان آرام مینمودند تا این که آیتالله منتظری درگذشت، حوادث روز عاشورا پیش آمد و جامعه مدرسین نیز طی بیانیهای خلع آیتالله صانعی را از مرجعیت اعلام کرد. اگرچه بسیاری از مدرسین سرشناس حوزههای علمیه ترجیح دادند از کنار موضوع خلع مرجعیت عبور کنند و حتی برخی نظیر آیتالله جوادی آملی با انتشار بیانیهای اعلام کردند که ملاک مرجعیت، تقلید مقلدان است؛ اما حوادث عاشورا باعث شد که بسیاری از مراجع مهر سکوت را بشکنند، و به افراطیگریهای صورت گرفته در این روز اعتراض کنند.
از دیگرسو دولت در بودجه 89، ردیف نهادهای فرهنگی-مذهبی را افزایش داد، اما بسیاری از شخصیتهای باسابقه حوزوی هنوز به دولتی شدن حوزههای علمیه انتقاد میکنند. از جمله آیتالله سیدهاشم بطحایی چندی پیش در گفتگویی اظهار داشت که تنها طلبههای جوان طرفدار دولتی شدن حوزههای علمیه هستند. دولت اگرچه تمام تلاش خویش را به کار میبندد، تا از بیشتر شدن فاصلهاش با برخی مراجع ذینفوذ حوزوی (که به معنای تشدید صفبندیهای سیاسی روحانیون است) پیشگیری کند؛ اما همیشه اتفاقات جدیدی این معادلات را دگرگون میکند.
هنوز تلاشهای دولت به بار ننشسته بود، که انتشار نشریه همت، موجی از نارضایتی را در میان روحانیون سنتی پدید آورد: این نشریه بسیاری از این روحانیون را با عنوان «یاران هاشمی» خوانده بود. این نارضایتی چنان شدید بود که پس از توقیف این نشریه توسط دادستانی تهران، سیدرضا اکرمی، عضو میانهرو جامعه روحانیت از موج برخورد با مطبوعات حمایت کرد و به فرارو گفت: «اگر روزنامهای، اصل مطلب را بنویسد، نقد را هم منصفانه، آگاهانه و مصلحانه بنویسد، کسی با او برخوردی نمیکند.»
روند نارضایتیهای طیفی از روحانیون سنتی از دولت ادامه پیدا کرد تا دو روحانی حامی دولت در تلویزیون حاضر شدند و در برنامه دیروز، امروز، فردا به بیان حرفهای صریحی پرداختند. آنچنان که سیدرضا اکرمی، لب به انتقاد از شجونی، دیگر همکار خویش در جامعه روحانیت مبارز گشود و او را به خاطر ادبیاتش در این برنامه ملامت کرد. چه دلیلی دارد که دو عضو یک تشکل سیاسی در فضای عمومی از هم انتقاد کنند، جز این که بگوییم، مرزی به نام دولت دهم، در حال تشدید اختلافی در میان آنان است. تهران امروز، گزارش داد که بسیاری از اعضای شورای مرکزی جامعه روحانیت مبارز در جلسات این شورا شرکت نمیکنند.
صفبندیها بر سر دولت در میان روحانیون، همچنان در حال تشدید است؛ از دیگر سو پس از بروز حوادث روز عاشورا و حاکم شدن فضای میانهروی در کشور، اینک موضعگیریهای صریح عالمان دینی در برابر سیاستهای فرهنگی دولت رخ مینماید. جامعه وعاظ، رحیممشایی را برای ادای توضیح فرامیخواند و آیتالله العظمی مکارم شیرازی به حاتم بخشی از دارایی مردم انتقاد میکند. به نظر میرسد باز هم روزهای دشوار دولت در تعامل با طیفی از روحانیون از راه رسیده است.