"موسوی به مناظره بیاید حرف تندی نمی زند"
عماد افروغ
افروغ از زمان نمايندگي اش در مجلس هفتم و رياست کميسيون فرهنگي به صدا و سيما انتقاد داشت. اين نقد ها به طور طبيعي در هر انتخاباتي بيشتر مي شد تا اينکه در انتخابات رياست جمهوري دهم و حوادث پس از آن به اوج رسيد. وي بنابر عادت خود هر مساله يي را با ديدي تحليلي و تاريخي مورد بررسي قرار مي دهد. از همين رو مقصر بيشتر اتفاقات رخ داده را صدا و سيما مي داند که از همان ابتدا مناظره ها را برگزار نکرد. وي مناظره هاي تازه متولدشده صدا و سيما را با مجري «رجانيوز» اتفاقي مبارک مي داند که شايد تاکتيکي باشد براي رها شدن از نقدها.
-رسم مناظره هايي که اخيراً از صدا و سيما پخش مي شود اين است که سوال نخست را از 9 دي و حوادث عاشورا شروع مي کند.تحليل و نظر شما درباره حوادث روز عاشورا چيست؟ چه امري هر دو طرف را مجاب کرده بود راديکال ترين برخوردها و روش ها تا به آن روز را انتخاب کنند؟
در پاسخ اوليه بايد بگويم من خود از نزديک حوادث روز عاشوراي امسال را مشاهده نکرده ام، پس تمام گفته ها و نظرهاي من در اين باره بر اساس مستنداتي است که از طريق رسانه هاي گوناگون يا شاهدان، مخصوصاً دانشجويان دريافت کرده ام. بخشي از حوادث عاشورا ساختارشکني بود که هيچ ارتباطي نيز با روش امام حسين(ع) نداشته. ما نيز از آن دفاعي نمي کنيم اما مي گوييم خوب نيست بحث به همين جا ختم شود، پس يک مساله اجتماعي را به عقب برمي گردانيم تا ريشه پيدايش آن را مورد بررسي قرار دهيم. در ريشه يابي وقايع آن روز با بسياري از دوستان اختلاف نظر داريم و در ابتدا بايد اين ريشه يابي را به دو بخش قريب و بعيد تقسيم کرد. آيا اين شعارهاي ساختارشکنانه برنامه يي از قبل بوده است، غلظت آنها چقدر بوده است؟ حوادث محرک آن چه بوده است؟
اين ريشه يابي کار دقيق اما در عين حال دشواري است. ضمن آنکه شعارهاي ساختارشکن با غلظت کم يا زياد را محکوم مي کنيم اما در عين حال اعتقاد داريم اگر محمل قانوني براي اعتراض معترضان درون گفتماني خود ايجاد مي کرديم شاهد وقوع چنين ساختارشکني هايي از طرف مقابل يا بهتر بگويم خلط معترضان با مخالفان نظام نبوديم.
-خلط مباحث معترضان و مخالفان نظام بحثي است که در اين مناظره ها مطرح مي شود، نظر ما در اين باره چيست؟
خير. البته همواره اعتقاد من اين است که شخص کليدي اين اعتراضات آقاي ميرحسين موسوي است و کسي که با ايشان آشنايي داشته باشد به خود اين اجازه را نمي دهد که اين شعارهاي ساختارشکنانه را نتيجه جنبش اعتراضي بداند که حول محور او تشکيل شده است. به هيچ وجه انصاف ما اجازه نمي دهد براي منافع حزبي چنين حرف هايي را به ايشان نسبت بدهيم. اگر موضع گيري هاي بعد از انتخابات عاقلانه بود و اعتراضات محملي قانوني پيدا مي کرد يا حداقل اجازه جوابگويي به معترضان در صدا و سيما داده مي شد، ما شاهد آن اتفاقات نبوديم.
ما يک گزاره جامعه شناختي بسيار محافظه کار داريم که مي گويد اگر کانال ها براي اعتراضات قانوني باز نباشد اين اعتراضات به روش هاي غيرقانوني با شدت بيشتري به عرصه جامعه وارد مي شوند. من به عنوان يک تحليلگر مي بينم که غيرمنصفانه عمل مي شود.
-مهم ترين عامل در سلب حق اعتراض قانوني چه بود؟
يکي از مهم ترين عوامل که نقش رواني بسيار مهمي مي توانست برعهده داشته باشد صدا و سيما است که البته نقش بيشتر آن با سيما است که واقعاً عملکرد غيرقابل دفاعي از خود به نمايش گذاشت. البته در عالم نظر مسوولان صدا و سيما با من موافق هستند که عصر کنوني عصر رسانه است اما اين اعتقاد را براي ارتباط با ديگر رسانه هاي خارجي دارند و چندان اعتقادي ندارند که همين عصر رسانه در ايران نيز بايد وجود داشته باشد و رسانه ها با اندک تصرف حزبي حرف خود را مطرح کنند، به خصوص در ايران که معترضان هيچ کانال ارتباطي فراگيري نيز نداشتند.
رسانه به اصطلاح ملي ما انصاف را رعايت نکرده و موضع گيري هاي خاصي داشته است که چندان هم درست نبود. اين موضع گيري ها و يکسويه نگري هاي سيما تنها مربوط به بعد از انتخابات يا قبل از انتخابات رياست جمهوري دهم نيست. در انتخابات مجلس نيز همين يکسويه نگري را داشتند. در طول چهار سال دولت نهم همين بي انصافي را حفظ کردند. سال75 من با عبارتي از امام علي(ع) آشنا شدم که مي گفتند؛ «زکات قدرت، انصاف است.» من از آن تاريخ تا به امروز هميشه با معناي اصلي آن در کلنجار بودم تا اينکه در حوادث اخير به درستي فهميدم منظور علي(ع) اين بوده است که آقاياني که در قدرت هستيد، انصاف داشته باشيد،
-بعد از رويدادهاي روز عاشورا نيروهاي سنتي نيز در اعتراض به آنچه «ساختارشکني» مي دانستند، راهپيمايي برگزار کردند که در آن راهپيمايي نيز شعارها به شدت راديکال شده بود و نشاني از تند شدن فضاي سياسي ايران بود. تحليل شما از 9 دي چيست؟
9 دي حسب مستندات دقيق و شهودات و گفته هاي افراد مختلف يک نمود و تجلي فراجناحي بود که انقلاب اسلامي و لايه هاي ديني آن را به رخ کشيد.
-به نظر شما سخنران راهپيمايي و نوع سخنراني شان به تندتر شدن فضا کمک نکرد؟
بله، ممکن است در پيدايش چنين اتفاقي، اراده هايي هم وجود داشته است. سخنران اين راهپيمايي مطمئناً تناسبي با واقعيت فراجناحي اين راهپيمايي نداشت و نه ادبيات و نه موضعش حکيمانه نبود و اين بسياري را آزرده کرد. بسياري به خاطر دين، حفظ قانون اساسي، انديشه هاي مترقي امام خميني و تبعيت از مقام معظم رهبري آمده بودند اما وقتي سخنراني را شنيدند در مواضع بعدي خود با احتياط بيشتري عمل کردند. از ديد من هم واقعيت فراجناحي آن راهپيمايي و در عين حال سخنراني جناحي با آن ادبيات غيراخلاقي و غيرديني باعث تعديل فضاي سياسي کشور شد.
-اما برخي ناظران معتقدند تعديل فضاي سياسي بعد از بيانيه مهندس موسوي رخ داد؟
بله. بيانيه مهندس موسوي بسيار به تعديل فضاي عمومي جامعه کمک کرد و من همان زمان موضع گيري کردم که اي کاش آقاي موسوي زودتر چنين موضع گيري آشکار و شفافي را مي داشتند. ما در اين بيانيه شاهد بوديم موسوي موضع گيري خودش را در برابر امريکا و انگليس، و بر ضدافراد بدنامي چون منافقين نشان داد و در عين حال بر نقد هاي خود تاکيد کرد.
مگر ما در انقلاب اسلامي از يک فرد چه مي خواهيم. از فرد مي خواهيم شجاع باشد و صراحت لهجه داشته باشد، البته هر کسي صراحت لهجه داشته باشد با انواع و اقسام اتفاقات و روش ها اذيت مي شود. اين بيانيه در عين آنکه بندها و پيشنهادات بسيار خوبي داشت براي آنها که درباره مواضع سلبي ايشان هم ترديد داشتند و مدام مي گفتند چرا ايشان از استکبار انزجار نمي طلبد، جواب مناسبي بود. اين طرح نشاني از وحدت ملي بود.
-قبل و بعد از بيانيه مهندس موسوي عده زيادي از نخبگان و روشنفکران طرح هاي بسياري براي وحدت ملي داده اند. برداشت شما از اين طرح ها چيست و ارتباط اين طرح ها با طرح موسوي را چه مي دانيد؟
اين گونه طرح ها و بيانيه ها بستري براي بيانيه موسوي آماده کردند. البته نه آنکه اين پيشنهادات در يک اتاق فکر نوشته مي شدند و همه چيز در دست يک فرد خاص است، خير منظور من چنين حرف متوهمي نيست اما طرح هاي نخبگان و تاکيد ميانه روها بر آشتي ملي باعث پديد آمدن بستري شد که مهندس موسوي را بر آن داشت که اين بيانيه را بدهد. اين نخبگان، دلسوزان نظام بودند که در مقابل تفرقه افکني تعدادي تندرو و البته نقش يکسويه صدا و سيما که نتيجه يي جز جدايي ملي نداشت، ايستادند. اين افراد به دنبال وحدت ملي بودند. در عين حال موضع گيري نهايي مقام معظم رهبري نقش بسيار زيادي در تعديل فضا داشت.
ايشان با تاکيد بر قانون گرايي و پرهيز از خود سري به تعديل فضا کمک بسياري کردند. من فکر مي کنم تقريباً شرايط به سمت مقابله دوسويه قانوني با مرکزيت قوه قضائيه و پرهيز از خودسري و تندروي است و چون مي خواهم سرعت اين فضا بيشتر شود وارد قضاياي بعدي نمي شوم که عده يي هراسان از وحدت هستند و سعي مي کنند با عوامفريبي مانع اين وحدت شوند.
-برخي معتقدند اين عده خاص که مخالف وحدت هستند بعد از انتخابات به قدرت خاصي رسيدند؛ عده يي که جز در بحران ها و تفرقه ها ديده نمي شوند. اين عده نمي خواهند از اريکه قدرتي که به دست آورده اند جدا شوند. با اين افراد چه بايد کرد؟
حرف شما درست است. عده يي تندرو در هر دو سوي ماجرا هستند که جز در اين شرايط ديده نمي شوند. اما اولاً بايد گفت اين تندروي ها محدود به گروه ها يا افرادي که خود را به دو جريان وصل مي کنند، نيستند بلکه از طرف خود جريان ها نيز تندروي بسياري وجود داشته است. اما من در اينجا يک حلقه واسطي را مي بينم که اگر حاکم شود، مي تواند مانع سوءاستفاده افراد شود به خصوص آنهايي که امروز در قدرت هستند؛ آنهايي که درک درستي از افکار امام خميني و اسلام و ولايت فقيه ندارند. اين حلقه واسط، نخبگان هستند. خواصي که با انديشه سر و کار دارند. اين افراد مي توانند مانع بسياري از تندروي ها شوند.
-اين نخبگان تا چه اندازه توانسته اند در اين کار موفق شوند و در عين حال تا چه اندازه اجازه مي گيرند که بتوانند اين کار را انجام دهند؟
تعديل فعلي فضاي سياسي نتيجه امري جز تلاش نخبگان نيست. البته بايد خيلي بيشتر از عملکرد فعلي خود تلاش مي کردند اما شايد شرايط را آنچنان مناسب نديدند يا شايد به خاطر ضعف نهاد هاي مدني نتوانسته اند حرف خود را مطرح کنند. ما بايد به اين امر برسيم که قدرت سياسي تنها مشکل ما نيست. بايد بخش نظارتي و غيردولتي قدرت را آنچنان تقويت کرد که مانع فساد و کج روي اهالي قدرت شود چرا که جامعه مدني ضعيف ايراني جز با استمرار و تلاش نخبگان و روشنفکران بدل به يک نهاد مدني قوي نمي شود.
جمهوري اسلامي در کشوري ديده به جهان گشود که مردمش آنچنان با نقد آشتي ندارند و اين آفت بزرگ ايران است و بايد بر اين مواضع تاکيد کرد در آن صورت در قدرت بودن يا نبودن آنچناني که امروز دغدغه است دغدغه قشرهاي مختلف سياسي نخواهد بود. با چه ادله يي مي توان استدلال کرد منظور مقام معظم رهبري بر موضع گيري نخبگان موضع گيري به نفع يک جريان خاص باشد. من که براي قبول کردن چنين حرفي ادله شرعي ندارم. ايشان مي گويند نخبگان موضع بگيرند حتي اگر موضع متفاوتي باشد چرا که موضع نخبگان از منظر عقل و انديشه براي به دست آوردن قدرت سياسي نيز نيست. اين موضع گيري به هر سمت و شکلي که باشد براي جامعه مفيد است.
-همان طور که بحث شد بعد از بيانيه موسوي فضاي عمومي کشور با يک لرزشي همراه بود. در اين ميان صدا و سيما بعد از سال ها برخورد يک طرفه خود، مناظره هاي تلويزيوني را در برنامه هاي خود قرار داده است. چه شد که صدا و سيما به عنوان يک رسانه کمتر «ملي» به اين کار رو آورد؟ مناظره ها يک تغيير در روند صدا و سيماست يا يک تاکتيک کوتاه مدت؟
اگر بخواهم روال قبلي صدا و سيما را معيار قضاوت قرار دهم بايد بگويم صدا و سيما با يک چالش روبه رو شده است زيرا هر روز ادله بيشتري افشا مي شود که نقش صدا و سيما را در تفرقه و جدايي ملت نشان مي دهد و اين منتقل مي شود که اين نهاد افراط و بي انصافي هايي داشت. اما بگذاريد موضع گيري اميدوارانه تري داشته باشم که ان شاءالله صدا و سيما پس از اين با توجه به تجربه يي که داشته يکسويه عمل نمي کند. اگر هم موضع گيري اوليه خود را اين گونه مطرح مي کنم به اين دليل است که اگر فردا اين تغيير رويه تغيير کرد و نشان دادند اين مناظره ها يک تاکتيک بوده است ما بگوييم اطلاع داشتيم اما باز اميدواريم اين يک تغيير رويه حقيقي باشد و از دو طرف ماجرا دعوت به عمل بيايد تا سخن بگويند و اين روند بايد تا آنجايي طي شود که دو طرف اصلي نزاع وارد يک مناظره شوند.
بايد به کساني که در تلويزيون به آنها تهمت زده مي شود فرصت دفاع داده شود. دوستاني که به اسم اصولگرايي اين تهمت ها را مي زنند بايد توجه داشته باشند اصولگرايي وابسته به اصول است. اصولي که در آنها دين و انصاف قرار دارد. نبايد اصولگرايي را با منافع عده يي که در قدرت هستند و ديدي ماکياوليستي دارند اشتباه گرفت.
هدف و معرفت ديني است. صدا و سيما بايد به اخلاق رو بياورد. من اخيراً به اين نتيجه رسيده ام که اگر صدا و سيما در همان اوايل انتخابات اين مناظره ها را انجام مي داد چقدر اين ماجراها مي توانست خوب تمام شود و اصلاً چنين فضاي پر از ابهامي پديد نمي آمد. وقتي در يک فضاي غبارآلود زندگي کنيم و وقتي دستگاه هاي امنيتي بيشتر از آنکه درگير اين مسائل امنيتي باشند درگير مسائل داخلي آن هم به صورت اغراق آميز هستند وضعيت ديگري نمي توان تصور کرد.
-چرا اين مناظره ها در سطح اصولگرايان منتقد باقي مانده و هنوز به سطح اصلاح طلبان نرسيده است؟
به نظر من ابتدا بايد از حلقه اطراف آقاي موسوي که حلقه اصلي معترضان هستند دعوت کرد. در عين حال بايد کم کم نوع دعوت ها به سمتي برود که خود مسوولان نزاع وارد مناظره ها شوند. به نظر من اگر آقاي موسوي بيايند با توجه به شناخت من ايشان حرف تندي نمي زنند و بر تفرقه تاکيد نمي کنند. ايشان خود مي دانند بايد بر آشتي ملي تاکيد کنند. ايشان حرف خودشان را مطرح مي کنند و در عين حال به وحدت ملي کمک مي کنند. من خواستار وحدت ملي هستم حتي اگر همه را حذف کنند چرا که ملت و مليت چيزي فراتر از افراد است و براي رسيدن به اين وحدت هر کاري انجام مي دهم چرا که از جناح هاي سياسي برايم مهم تر اصل جمهوري اسلامي است. البته انجام دادن هر کاري در چارچوب قانون، شرع و اخلاق است.
-شما چندين بار از اميد حرف زديد. واقعاً عماد افروغ در شرايط فعلي به اين شدت اميدوار است؟
من اميدوارم چون خدا دارم، چون مسلمانم، چون در قرآن تاکيد شده است که جهان به سمت نيکي مي رود. من به آينده اميدوارم چون تحليلم اين گونه مي گويد و دينم اين طور نويد مي دهد.