فرید زکریا> فريب القاعده را نخوريم
یادداشت فرید زکریا در نقد رویکرد امریکا در مبارزه با تروریسم.
در پاسخ به بمبگذاري نافرجام در هواپيما در روز كريسمس، سناتور ديان فينشتاين وقتي كه اظهار داشت به منظور پيشگيري از چنين رويدادهايي «من ترجيح ميدهم... در انجام وظايف خود به جاي كمكاري، افراطگرايي را در پيش گيرم» احساسات بسياري را به نمايش گذاشت. اكنون مشاهده ميشود كه در واشنگتن نيز اتفاقنظر بر همين تصميم استوار است، حال آنكه تصميمي كاملا اشتباه است. در واقع دقيقا خلاف آن درست است.
هدف از تروريسم تحريك و تهييج براي افراطگرايي است. هدف واقعي آنها كشتار مستقيم صدها انسان نيست، بلكه رواج رعب و وحشت در ميان مردم است. تروريسم يك تاكتيك نظامي غيرمعمول در فضايي است كه وابسته به پاسخ طرف مقابل است. اگر ما وحشتزده نشويم، تير تروريستها به سنگ ميخورد؛ حقا كه اين خوب راهكاري است.
اين بمبگذاري نافرجام حكايت از وضعيت متزلزل و شكننده القاعده نسبت به پيش از اين دارد. در هشت سال پيش از رويداد 11 سپتامبر، القاعده توانايي انجام عملياتهاي تروريستي گسترده در هر قاره را داشت. در آن زمان، اسطورههاي درخشان قدرت آمريكا (سفارتخانههاي آن در آفريقا، ناو يو.اس.اس كول و البته مركز تجارت جهاني) را هدف قرار داد.
اين عملياتها پيچيده بود؛ انفجار همزمان دو سفارتخانه در دو كشور جداگانه و همكاري چندين نفر با تابعيتهاي گوناگون كه در سراسر جهان آموزش ديده بودند، مبالغ هنگفتي پول به همراه داشتند و برنامههايشان را ماهها و چه بسا سالها هماهنگ كرده بودند و سرانجام هر عملياتي را با كاميابي انجام دادند.
در تعطيلات كريسمس، القاعده عملياتي را توسط يك نفر بدون هدف خاص تدارك ديد و در بهره بردن از تكنيكي كه هشت سال پيش با «كفش بمبگذاري شده» ريچارد ديد مورد استفاده قرار گرفت، ناكام ماند. اين طرح به نظر ميرسد فرصتي را فراهم كرده كه اين گروه، از آن استفاده كند تا اينكه حاصل نقشهاي استراتژيك باشد. عمر فاروق شهروند متعصب نيجريهاي به خود يك دستگاه انفجاري بسته و سوار هواپيما شده بود. نقشه او نقش بر آب شد و يك نفر هم كشته نشد. اين بمبگذار انتحاري حتي قادر به خودكشي هم نبود اما القاعده به هدف خود دست يافت و جامعه آمريكا را آشفته كرد.
اين همان دليلي است كه عزم گروههاي تروريستي را به كاميابي در رسيدن به هدف جزم ميكند. آيا واكنش قابل مشاهدهاي ميان انفعال و اضطراب وجود دارد؟ فيليپ زليكوف، مدير اجرايي كميسيون 11 سپتامبر و پس از آن از مقامات ارشد وزارت خارجه دولت بوش پيشنهاد دادند بايد ناكامي در برقراري امنيت سرزمين خود را مورد تجزيه و تحليل قرار دهيم، يعني همان كاري كه با ماجراي هواپيماي مسير آمستردام به ديترويت كرديم. هنگامي كه هواپيمايي دچار حادثهاي ميشود، كم يا زياد، هيات ملي امنيت پرواز، گروهي از كارشناسان بيطرف را مامور ميكند تا به آرامي و به طور اصولي اشتباهات رخ داده را بررسي كرده و سپس توصيههايي را براي بهبود اوضاع ارائه كنند.
زليكوف در اينباره ميگويد: «ما امنيت هواپيما را با درك اين موضوع برقرار ميكنيم كه ماموريتي سخت پيش روي داريم و از سامانه امنيتي نسبتا خوبي نيز برخورداريم، اما در اين ميان نواقصي اتفاق ميافتد؛ حال به خاطر عوامل انساني، فناوري و... مساله اين است كه هرگونه نقص فنياي صورت ميگيرد، بايد رفع شود.
تصور كنيد چه اتفاقي ميافتد اگر در حفظ امنيت سرزميني خلل به وجود آيد. عموم مردم ميدانند كه هرگونه حملهاي؛ چه موفقيتآميز و چه ناكام، نيازمند فرآيند جدي و رو به جلو است تا زواياي مساله را ارزيابي كرده و برطرف كند. سياستمداران ممكن است در استفاده از چنين رويدادهايي براي مقاصد سياسي خود با دشواريهايي روبهرو شوند. در طرف مقابل مردم زماني كه ميبينند سياستمداران و اصحاب رسانه آنها را مضطرب ميكنند و با آگاهي كمي جلوشان ظاهر ميشوند، دلسرد و نااميد ميشوند.
افراطگرايي در برابر حملات تروريستي، بازي را در اختيار القاعده قرار ميدهد. اين كار همينطور پاسخهايي را در بر دارد كه احتمالا قاطعانه، پرهزينه، ناكارآمد و چه بسا زيانبار هستند. بازرسي بيشتر مسافران بيفايده است؛ زماني كه در كاهدان دنبال سوزن ميگرديد افزودن كاه به آن بيفايده است. آنچه نيازمند است تهيه فهرست كامل و مطمئنتر است كه هر آن در اختيار همه نهادهاي وابسته به دولت قرار گيرد. تقريبا روزانه دو ميليون نفر در ايالات متحده با هواپيما در پرواز هستند. ما ناچاريم درصد كمي از افراد مشكوك را بازداشت كرده و زير نظر بگيريم، نه اينكه از هر كوچك و بزرگي بترسيم.
خدا ميداند بمبگذار روزهاي كريسمس سزاوار همه مجازاتهايي كه در باب مبارزه دشمن گفته شده هست؛اينكه به زندان گوانتانامو افكنده شود و مورد شكنجه قرار گيرد. اما اطلاعات ارزندهاي كه از پدر عمر فاروق عبدالمطلب به دست آمد را به ياد داشته باشيد.
اگر پدر او اين اعتقاد را داشته باشد كه ايالات متحده ابرقدرت سركشي است كه فرزندش را بدون هيچگونه اشتباهي تحت آزار و شكنجه قرار خواهد داد، آيا فرزندش به او برخواهد گشت؟