حقوق بشر و يک زندان مدرن اتريش
فرزانه روستايي در روزنامه اعتماد نوشت:
شش سال پيش به يک آرشيتکت اتريشي ماموريت داده شد تا بر اساس بندي از يک اعلاميه مشهور حقوق بشر يک مجتمع قضايي و زندان در اتريش بسازد. يعني؛ «همه انسان ها آزاد به دنيا مي آيند و از بدو تولد از حقوق و هويت انساني برابر برخوردارند.»
زنداني که ساخته شد جديدترين استانداردهاي حقوق بشر در آن لحاظ شده بود و مسوولان دادگستري اتريش اصرار داشتند ساختمان آن بتواند تحقق عيني يک جمله ديگر از اين اعلاميه نيز باشد. يعني؛ «هر انساني که به هر دليلي از آزادي محروم مي شود مستحق رفتاري انساني و مستحق احترامي است که در شأن نوع بشر است.»
بر اساس ايده يي که بنيان آن را دو جمله فوق بنا گذاشت بدون استفاده از سيم خاردار زنداني ساخته شد که بيشتر از ديوار بتني، در آن از شيشه و چوب استفاده شد و در آخر از فولاد.
معماري زنداني که جوزف هو هنسين ساخت به شکلي بود که در روز، از هر طبقه آن مي توان افق شرق و غرب را ديد و در شب، از هر افقي مي توان به درون زندان نگاه کرد.
20 سال پيش پس از فروپاشي ديوار برلين و نابودي حکومت کمونيستي آلمان شرقي آرشيتکت هاي آلماني براي تاکيد بر مبارزه با استبداد و اصرار بر دموکراسي و نهايت شفافيت سياسي بناي بوندستاگ يا پارلمان آلمان را در برلين ساختند که سراسر از شيشه و آينه بود. از شيشه براي مخالفت با باندبازي درون حکومتي و تاکيد بر اينکه نبايد چيزي در پارلمان پنهان بماند و از آينه با اين عنوان استفاده شد که پارلمان بايد انعکاس تام و تمام گرايش هاي فکري جامعه باشد.
به همين دليل هر روزه هزاران توريست از محل تنها پارلماني بازديد مي کنند که ديوارها و سقف آن از شيشه و آينه ساخته شده است. پس از ساختمان شيشه يي پارلمان آلمان متحد، زندان لئو بن دومين بناي معروفي است که طي چند دهه گذشته در تاکيد بر حقوق انساني آحاد بشر ساخته شده است.
ساختن زندان شيشه يي لئو بن نماد بروز انقلابي در نحوه نگرش به جرم و رابطه حکومت با مجرم در دوران جديد نيز هست، زيرا زندانيان اين زندان برخلاف آنچه مرسوم و پذيرفته شده است از اتاق هاي پرنوري بهره مي برند.
ديوارهاي شيشه يي تمام قد به آنها فرصت مي دهد به طلوع و غروب آفتاب خوب بنگرند و بينديشند و برخلاف آنچه در ديگر زندان هاي اين کره خاکي مرسوم است، زندانيان تنها نمي مانند و دلتنگ هم نمي شوند زيرا در صورت تمايل مي توانند براي 24 ساعت خانواده خود را در زندان ميهمان کنند.
مسوولان زندان همچنين به آنها اجازه داده اند راديو و تلويزيون و تلفن همراه داشته باشند. زندانيان فضاي ورزشي خوبي دارند، مي توانند درس بخوانند و به اينترنت هم دسترسي دارند. معمار اين زندان معتقد است من در بنا گذاشتن اين ساختمان فقط يک ايده داشتم و آن اينکه تکه هايي از ابناي بشر که خداوند خالق آنان است قرار است براي مدتي در ساختماني که من ساخته ام زندگي کنند. بنابراين تا حد امکان سعي کرده ام براي آنها رفاه و امنيت ايجاد کنم. البته رفاه و امنيتي که کمي آن طرف تر با اقدامات امنيتي حفاظت مي شود.
يعني حداکثر آزادي زنداني در درون و حداکثر حفاظت از بيرون. بسياري از کساني که ساخت اين زندان آنها را متعجب کرده نام زندان لئو بن را هتل پنج ستاره گذاشته اند. هتل پنج ستاره يي که اکثر ساکنان آن پس از اندکي بي ترديد درمي يابند در هر حال زندان، زندان است و فلسفه بنا نهادن آن سلب آزادي يک نفر است به خاطر نقض يا ناديده گرفتن حقوق ديگران.
ساختن زندان هتل پنج ستاره ثمره يا اوج دستاورد نهادهاي حقوقي و مدافعان حقوق بشر است که معتقدند آزادي نوع بشر و احترام به انسان اصلي است که تفسير و حاشيه برنمي دارد. دستگاه هاي قضايي و نهادهاي مدني در اتريش معتقدند ارتکاب جرم از سوي ابناي بشر و اعمال مجازات مدني و محروميت نبايد عاملي باشد براي پايمال شدن يک حق انساني ديگر.
بر اساس استانداردهاي جديد حقوق بشر و به لحاظ اينکه شمار زندانيان سياسي در کشورهاي در حال توسعه و زندانيان عادي در کشورهاي پيشرفته در حال افزايش است بايد راهي پيدا کرد تا اعمال مجازات و حبس و تاديب سبب انکار حقوق انساني شهروندان نشود. و حتي در بدترين شرايط، يک زنداني بايد همچنان عضوي از اجتماع يا شهروندي تلقي شود که پس از گذراندن دوراني از محکوميت، بي واسطه به اجتماع بازگردد و زندگي عادي خويش را از سر گيرد.
ساختن زنداني که ديوارهاي آن تمام قد از شيشه ساخته شده براي تاکيد بر اين اصل است؛ کسي که بازداشت يا زنداني مي شود يکي از آحاد محروم اجتماع است که جدا شدن او از زندگي عادي و دوستان و اقوام مجازات او را آغاز مي کند. منطبق بر معيارهاي جديد حقوق بشر، وقتي جرمي واقع شده و با جدا کردن افراد از جامعه مجازات را آغاز مي کنيم ضرورتي ندارد با معماري هاي خشن و اتاق هاي دربسته و تاريک يا سلول انفرادي اين مجازات را تشديد کنيم.
تئوري هاي جديد همچنين معتقد است جنس و حقوق کسي که محکوم مي شود و کسي که فرمان محکوميت را صادر مي کند يکي است. به لحاظ انسان و شهروند بودن همه افراد اجتماع، تفاوتي بين مجرم و متهم و نيز قاضي صادرکننده حکم وجود ندارد. اگر اينچنين است، چه ضرورتي دارد مجرم يا متهم را به صرف ارتکاب يک جرم در شرايطي نگه داريم يا در جايي حبس کنيم که به لحاظ شکل و امکانات تفاوت فاحشي با زندگي قاضي صادرکننده حکم داشته باشد.
بر اساس تئوري هاي جديد حقوق بشر و در توضيح محکوميت هاي جرائم عادي، حتي به فرض ارتکاب يک جرم، بايد شرايطي براي نگهداري زنداني فراهم شود تا فشار اقامت در زندان و دوري از اقوام، وي را به خلافکاري غيرقابل اصلاح و کينه جو مبدل نسازد.
علاوه بر اين، حتي اگر در نحوه دادرسي و رسيدگي به پرونده يک زنداني خلافي صورت نگرفته باشد حقوق زنداني حداقل براي احترام به نوع بشر بايد به صورت تمام و کمال رعايت شود زيرا اگر همه آحاد اجتماع از امکانات و تسهيلات برابر و يکسان برخوردار بودند که ديگر جرمي صورت نمي گرفت و کسي خلافکار نمي شد. حال وقتي براي سارقان و جانيان و خلافکاران اجتماعي چنين حقوق مفصل و مطولي وجود دارد مي توان نحوه نگاه به موضوع زندانيان را اساساً متحول ساخت.
يعني وقتي مي توان براي سارق و خلافکار زندان شيشه يي ساخت تا هنگام غروب دلتنگ نشود، احتمالاً مقوله يي به نام زنداني سياسي يا بازداشت فعالان سياسي اجتماعي از اساس مي تواند وجود نداشته باشد زيرا کسي که بر اساس اعتقادها و باورهاي خود بر امر يا تغييري اجتماعي يا موضوعي سياسي مرتبط با روابط قدرت حاکم بحث مي کند، به جدل مي پردازد يا اصرار مي کند، راهکار برخورد با او دعوت از قضاوت افکار عمومي و توسل به صندوق آرا و شفافيت سياسي است نه زندان يا محکوميت. اگر يک مجرم و سارق به خاطر انسان بودن و براي رعايت احترام به انسان بايد مورد مراقبت قرار گيرد، بي ترديد و منطقاً کسي که بر آرمان و عقيده يي متفاوت از باورها و آرمان حاکم اصرار مي ورزد بايد مورد مدارا قرار گيرد و صد البته تکريم.