بودجه قطره چكاني مترو براي مسافران ميليوني
با توجه به سهميه بندي بنزين و نياز شهر تهران به توسعه ناوگان حمل و نقل عمومي به ويژه مترو، انتظار ميرفت كه صرفهجوييهاي ناشي از سهميه بندي به اين بخش تزريق شده و مشكل تردد شهروندان نيز حل شود ولي هنوز اقدامي از سوی دولت نهم در اين زمينه صورت نگرفته است.
دولت نهم بايد كمكهاي خود به مترو را افزايش دهد بهطوري كه بايد حداقل 360 ميليارد تومان به مترو اختصاص يابد تا ميزان كمكهاي دولت نهم به مترو با دولتهاي گذشته برابري كند.
شهردار تهران دكتر محمدباقر قاليباف بارها اعلام كرده است كه در صورت تامين اعتبار مورد نياز ظرفيت ساخت 75 كيلومتر خط مترو در طول يك دوره 5 ساله در شهرداري وجود دارد، اين در حالي است كه در مدت 25 سال گذشته تنها حدود 50 كيلومتر خط مترو در شهر تهران احداث شده است.
اين در واقع قولي است كه شهردار به مردم پايتخت نشين داد ولي همچنان مسولين در ارتباط با اختصاص بودجه مورد نياز مترو سكوت كردهاند.
به گفته مسوولين مترو با تخصيص اعتبارات فعلي به اين بخش، هر سال تنها 10 کیلومتر خط جديد در تهران ساخته ميشود و در مدت پنج سال تنها 50 کیلومتر به خطوط مترو تهران اضافه ميشود.
اين در حالي است كه با حل مشکل اعتبار، میتوان تا سال 1390یکصد کیلومتر خط جديد به مترو اضافه کرد.
شهردار تهران بارها به صراحت اعلام كرده كه مهمترين مشكل متروي تهران كمبود اعتبار است.
به گفته وي، در صورتي كه در ديدار وي با رييس مجلس شوراي اسلامي در آذرماه سال 84، مبلغ اعتبار وي شامل 600 ميليون دلار براي تامين اعتبار خريد واگنهاي مترو تامين شده بود و همزمان با سهميهبندي بنزين در اختيار مترو قرار ميگرفت، در حال حاضر ظرفيت جابهجايي مترو از يك ميليون و 500 هزار نفر به سه ميليون نفر در روز ميرسيد.
بر اساس برنامه ريزي هاي انجام شده بايد بيش از 430 کيلومتر خط مترو در تهران احداث شود که هم اکنون از اين ميزان فقط90 کيلومتر با سه خط و 47 ايستگاه راه اندازي شده که بايد شش خط ديگر در تهران و حومه احداث شود تا مردم تمامي نقاط شهر بتوانند از مترو استفاده کنند.
البته مهدي هاشمي، معاون عمراني وزير کشور سال گذشته اعلام کرد که با احداث سالانه 20 کيلومتر خطوط ريلي تا سال 1390 يا 92، تمامي خطوط مصوب متروي تهران به بهره برداري مي رسند!
به گفته هاشمي مدير عامل شركت مترو تهران و حومه در صورت تکميل تمامي خطوط مترو و با افزايش سفرهاي شهري از طريق مترو مي توان در شش ميليون سفر در روز، از هدر رفتن 1/4 ميليارد ليتر بنزين و 800 ميليون ساعت در سال در وقت مردم جلوگيري کرد.
وي افزود: «در صورت اجرای کامل برنامههای مترو، کلان شهر تهران و حومه دارای حدود 400 کیلومتر خطوط مترو با 250 ایستگاه میشود که با احتساب جمعیت، سهم این شرکت در سفرهای درون شهری به 45 درصد میرسد كه سهم قابل قبولي در سيستم حمل و نقل عمومي است.»
مترو از گذشته تا به امروز
در سال 1354 طراحی مترو توسط فرانسویها آغاز شد و با توجه به نبود بزرگراه و خیابانهای وسیع در آن هنگام دولت به فکر احداث مترو افتاد.
طراحی مترو را فرانسویها انجام دادند و اجرای آن و احداث تونل توسط یک شرکت ایرانی در تپههای عباسآباد یا ایستگاه میرداماد فعلی شروع شد كه وقوع انقلاب اسلامی و وقایع قبل و بعد از آن باعث کندی در روند ساخت تونل شد.
پس از انقلاب هم اجرای اين طرح ادامه داشت تا اینکه در سال 1359 دستور توقف ساخت مترو صادر شد. با پیگیریهای مداوم نمایندگان تهران طرح احداث مترو دوباره تصویب شد و بودجه این طرح نیز با تغییر نسبت به گذشته که دولت آن را پرداخت میکرد، از طریق وام بانکی بود. بازپرداخت این وامها نیز بر عهده شرکت مترو گذاشته شد. پس از آن، مراحل احداث تونل و ایستگاهها و خرید تجهیزات شروع شد.
در سال 1380 شركت مترو از دولت به شهرداری تهران منتقل شد و در این روند بدهیهای شرکت مترو به بانکهای داخلی و یا فاینانسهای خارجی نیز بین دولت و شهرداری تقسیم شد.
هزینههای ساخت و بهرهبرداری مترو، هماکنون بر عهده شهرداری و دولت است که هر کدام پنجاه درصد سهم دارند.
بر اساس مصوبه سال گذشته شوراي شهر تهران ظرف 6 سال آينده حدود 70 كيلومتر خط جديد به مترو تهران اضافه ميشود كه اين خطوط عبارت از خط 3 به طول 37 كيلومتر از ازگل (شمال شرق) تا اسلام شهر(جنوب غرب) تهران، خط 4 به طول 20 كيلومتر از شهرك اكباتان (غرب تهران) تا ميدان شهيد كلاهدوز، خط يك از ميرداماد تا ميدان تجريش به طول 8 كيلومتر و توسعه خط 2 مترو از ايستگاه دردشت تا پايانه جديد شرق هستند.
بودجههاي مترو بسيار ناچيز
اهميت توسعه مترو بر هيچ كس پوشيده نيست ولي اين توسعه نيازمند سرمايهگذاري لازم است.
با سهميه بندي بنزين ميزان مسافران مترو تهران حدود 20 درصد افزايش داشت و اين در حاليست که قطار جديدي به مترو اضافه نشده است و اعتبار ساخت مابقي خطوط مترو نيز هيچ افزايشي نداشته است.
به گفته مديرعامل شرکت مترو تهران بودجه تخصيصي سال 86 مترو210 ميليارد تومان است که 90 ميليارد تومان توسط دولت و مجلس و 120 ميليارد تومان نيز از طريق شهرداري تهران پرداخت شده که اين اعتبار در تکميل خطوط يک، دو و چهار و ساخت شش ايستگاه جديد استفاده ميشود.
در واقع توسعه مترو به شدت به تامين اعتبار نياز دارد و مسوولان نسبت به اين موضوع اقدام جدي را انجام ندادهاند.
مدير عامل شركت بهرهبرداري مترو تهران و حومه در اين ارتباط گفت: «احداث خطوط سه، شش، هفت، هشت و 9 مترو همچنان منتظر اعتبار است و در طول سال هاي گذشته نيز اختصاص فاينانس خارجي و بروکراسي هاي اداري، حاصلي جز معلق گذاشتن احداث و تکميل اين خطوط نداشته است.»
جعفر ربيعي افزود: «براي تکميل ساير خطوط شامل هفت خط داخلي و چهار خط حومه، 16 ميليارد دلار نياز است.»
وي تاكيد كرد: «بايد اعتبارات مترو رشد پنج برابري داشته باشد تا تا در يک برنامه فشرده 10 ساله، تمام خطوط تکميل و به بهره برداري برسند، در غير اين صورت بهره برداري از اين خطوط تا ساليان طولاني ادامه خواهد داشت.»
وي ادامه داد: «اعتبارات مورد نياز مترو بسيار سنگين است به طوري كه هر كيلومتر ساخت مترو رقمي معادل 40 تا 50 ميليارد تومان هزينه نياز دارد.»
از سويي مديرعامل شركت راهآهن شهري تهران و حومه(مترو) نيز درباره اعتبارات مورد نياز مترو گفت: «اعتبارات فعلي توسعه مترو يك پنجم نياز واقعي است و تكميل خطوط با تزريق نقدينگي به ميزان فعلي، صدساله هم محقق نميشود.»
وي افزود: «در حال حاضر مترو سالانه يك هزار ميليارد تومان بودجه نياز دارد تا بتوان مطابق طرحهاي مصوب شوراي شهر، سالي 20 كيلومترخطوط جديد احداث كرد و اين در حالي است كه سالانه تنها 200 ميليارد تومان بودجه به مترو تهران اختصاص مييابد.»
وي بودجه مورد نياز براي احداث مجموع طرحهاي مترو را حدود هشت هزار ميليارد تومان اعلام كرد.
البته تامين نشدن اعتبار تنها در بخش ساخت خطوط جديد مترو نيست بلكه براي اين كه به تقاضاي فعلي مسافران پاسخ داده شود بايد براي افزايش واگنهاي مورد نياز خطوط اعتبارات لازم اختصاص يابد.
شهردار تهران در اين رابطه اعلام كرد: «در صورت اجرايي شدن قول دولت درباره تحويل قطارهاي مترو، سر فاصله حركت قطارها به دو دقيقه ميرسد.»
به گفته دكتر محمدباقر قاليباف، در حال حاضر 70 قطار فعال در سيستم متروي تهران فعال است كه براي كاهش تغيير سر فاصله قطارها از چهار به دو دقيقه نيازمند 70 قطار ديگر هستيم.
با توجه به اين مسايل شهردار و اعضاي شوراي شهرتهران تاکيد دارند که همزمان با سهميه بندي بنزين رقم حاصل از صرفه جويي بنزين در توسعه مترو هزينه و هرچه سريعتر خطوط مصوب بهره برداري شوند.
كمك دولت
با توجه به سهميه بندي بنزين و نياز شهر تهران به توسعه ناوگان حمل و نقل عمومي به ويژه مترو، انتظار ميرفت كه صرفهجوييهاي ناشي از سهميه بندي به اين بخش تزريق شده و مشكل تردد شهروندان نيز حل شود ولي هنوز اقدامي در اين زمينه صورت نگرفته است.
مقايسه ميزان هزينههاي پرداختشده از سوي دولت براي راهاندازي مترو تهران در 18 سال گذشته، نشان ميدهد كه دولت در دو سال گذشته دست كم 360 ميليارد تومان كمتر از متوسط اين مدت به مترو تهران كمك كردهاست.
اين در حالي است كه رييس جمهور در يك گفت وگوي خبري در شبکه دوم سيما درباره حمل و نقل ريلي در تهران و کمک هاي دولت به آن اعلام كرد: «دولت نهم منابع مالي که براي حمل و نقل ريلي در تهران اختصاص داده 8/1 برابر کل منابعي است که تا قبل از اين دولتهاي گذشته براي خطوط ريلي دادهاند. يعني حدود صد و سه، چهار ميليارد تومان در طول سالها توسط دولتهاي گذشته و صد و هشتاد و خردهاي ميليارد تومان توسط دولت نهم فقط در يک سال.»
كمك دولت از سال 76 تا 1383 بالغ بر هفت هزار و 200 ميليارد ريال برآورد شده است. اين كمكها در قالب 3 خط، 47 ايستگاه فعال، 3 پايانه و تعميرگاه، 600 واگن يكطبقه و 2 طبقه و لكوموتيو به جابهجايي يك ميليون مسافر در روز انجام شده است.
همچنين بيش از 800 ميليارد تومان توسط دولت هفتم و 700 ميليارد تومان در مدت سالهاي 76 تا 83 در دولت هشتم هزينه شده است.
در صورتي كه اعداد و ارقام سرمايهگذاري در متروي تهران در دولتهاي هاشمي رفسنجاني و خاتمي به روز شود با توجه به تورم موجود اين اعداد به رقمي حدود سه هزار ميليارد تومان بالغ ميشود يعني 100 ميليارد تومان سرمايهگذاري در سال برابر با 200 ميليارد تومان در سال به پول امروز ارزش دارد.
البته به پرداختهاي دولتهاي گذشته فاينانس 200 ميليارد توماني تأمين 150 واگن متروي تهران و كرج و فاينانس 340 ميليارد توماني مسير ميرداماد تجريش كه هماكنون با همين اعتبار در حال ساخت است و فاينانس 130 ميليارد توماني مسير شرقي خط 2 كه در حال بهرهبرداري است اضافه ميشود.
اين ارقام نشاندهنده آن است كه دولت نهم بايد كمكهاي خود به مترو را افزايش دهد بهطوري كه بايد حداقل 360 ميليارد تومان به مترو اختصاص يابد تا ميزان كمكهاي دولت نهم به مترو با دولتهاي گذشته برابري كند.
اين آمار نشان ميدهد كه كمكهاي دولت به متروي تهران تا نياز واقعي فاصله بسياري دارد و مسوولان بايد صرفهجوييهاي صورت گرفته از محل سهميه بندي بنزين را در بخش حمل و نقل عمومي و به ويژه مترو هزينه كند.
پيروزي مترو در مجلس
اواخر مهرماه گذشته لايحه مصرف سوخت در مجلس شوراي اسلامي بررسي شد كه در آن دولت مكلف شد تا سال 1391 با افزايش اعتبارات مترو سهم حمل و نقل ريلي را در سيستم حمل و نقل عمومي به 30 درصد برساند.
در اين لايحه دولت سهم 10 درصدي را براي مترو پيشنهاد داده بود ولي شهرداري از سهم 30 درصدي حمايت كرد و اين حمايت نيز به نتيجه رسيد تا مترو جاي بيشتري در حمل و نقل تهران پيدا كند.
با اين حال و به رغم تاكيد اعضاي شوراي شهر تهران، نمايندگان مجلس شوراي اسلامي و بسياري از كارشنان حملونقل و ترافيك اعتبارات مترو همچنان به صورت قطره چكاني تزريق ميود و در جايي كه بايد به عنوان اولويت اول شبكه حملونقل شهري محسوب شود صحبت از منوريل و اختصاص اعتبارهاي ميلياردي به ميان ميآيد تا جاييكه در روزهاي اخير در برخي رسانهها خبري مبني بر اينكه دولت تفاهنامهاي به ارزش 560 ميليون يورو براي ساخت 360 كيلومتر مونوريل با شركت زيمنس امضا كرده است ، منتشر شد.