بررسی هدف اوباما از ضربالاجلی که با آغاز سال جدید، پایان یافت
چرا تحریم؟
فرارو- در حالی که نشریه آمریکایی "والاستریت ژورنال" بر این باور است که نحوه رفتار کشورهای اروپایی، باعث شده تا تحریمهای گذشته ایران بیسبب شود و بدون تغییر سیاستهای اروپا، تحریم بیفایده است؛ روزنامه روسیزبان ورمیا می نویسد که سران 1+5 تصمیم دارند تا در نشست آینده خود، پرونده ایران را روی میز قرار داده و در فوریه 2010 تحریمهایی را در قالب قطعنامه شورای امنیت وضع کنند.
به گزارش فرارو سال 2009 تمام شد و اولین هفته سال 2010 نیز در حال سپری شدن است. این خبر لزوماً برای همه معنای خاصی ندارد؛ اما کسی که اخبار تحولات بینالمللی را پی میگیرد؛ نیک میداند که پایان 2009 سررسید ضربالاجل اوباما به ایران بوده است.
اگرچه در میانه آبانماه با انتشار خبر توافق ایران و 1+5 بر سر تبادل سوخت هستهای؛ به نظر میآمد که پرونده هستهای به سرانجام خود نزدیک میشود؛ اما با اختلافی که پس از آن بر سر تفسیر توافق صورتگرفته، میان طرفین مذاکرات پیش آمد و سپس قطعنامه شدیداللحن آژانس و واکنش ایران به آن، این موضوع وارد فاز جدیدی از تحولات شد.
اینک پس از اولتیماتوم اوباما، پرونده هستهای چه وضعیتی دارد؟ شاید یکی از مسائلی که اخیراً به شدت پرونده هستهای را تحت تاثیر قرار داد، مسئله توافقات ژنو باشد؛ که با پدیداری اختلافات پس از آن، آمریکا پروژه اقناع کشورهای 1+5 در به اصطلاح کارشکنی کردن ایران را پی گرفت. در همین راستا روزنامه روسیزبان ورمیا، در هفته گذشته خبر از بر سر میز نشستن 1+5 پس از تعطیلات سال نوی میلادی داده بود و گفتهبود شورای امنیت نیز احتمالاً در فوریه 2010(بهمن 88) قطعنامهای علیه ایران صادر کند.
از دیگر سو، نشریه والاستریتژورنال با انتقاد از مشی رهبران اروپایی در قبال پرونده هستهای، ادعا کرده است که تحریمهای قدیمی تحریم به معنای دقیق کلمه نبودهاند. این نشریه آمریکایی با طرح این نکته که اتحادیه اروپا در سال گذشته در مبادلات تجاری با ایران، گوی سبقت را حتی از چین ربوده، گفته است: «تحریم واقعی ایران به افزایش بیکاری در اروپا منجر خواهد شد.» این نشریه نوشته که سران اروپایی زیبا حرف میزنند اما در پشت پرده با ایران معامله میکنند، چرا که ایران پنجمین صادرکننده نفت خام به اروپاست.
نکته مهمتر را شاید بتوان در گفتگوی ماه گذشته صادق زیباکلام با فرارو یافت؛ وی نیز بر این باور است که تحریمها نه بر سیاستهای کلان؛ و نه بر وضعیت معیشتی مردم ایران تاثیری نخواهد داشت؛ اما در درازمدت است که این تحریمها اثرات خود را در سرمایهگذاریهای زیربنایی در حوزههایی نظیر نفت نشان خواهد داد. اگر اثرات تحریمها صرفاً بلندمدت و به لحاظ فنی در حوزههای دیگر است؛ چه گرهی از پرونده هستهای در حال حاضر باز خواهد شد؟
در حالیکه به باور کارشناسان تحریمهای گذشته نه تنها بر سیاستهای ایران تاثیری نداشته؛ بلکه در نظر ایرانیها سبب خیر خودکفایی شده است، باید در جستجوی هدف گروه پنج به علاوه یک از تحریم بود.
تحلیلهایی پیشگفته از مفهوم تحریم، برای توضیح کل این مقوله ناتوان است؛ و هریک در جایی مسئلهای حلنشده بهجا میگذارد. شاید این امر از آنجا ناشی میشود که همیشه در قطعنامههای ملل متحد، تحریم اصلیترین «ضمانت اجرا»(Sanction) میباشد و همین «درک ضمانت اجراوار» از تحریم، اسباب سردرگمی شده است. با بررسی رفتار دیپلماسی کشورهای مذاکرهکننده، خاصه طرفهای غربی این نکته عیان میگردد که آنها از تحریم نه به عنوان مسئولیت و تنبیهی که ایران مستحق و «جبران عدالت» مستلزم آن است؛ استفاده میکنند (که برداشتی بس ناروا و دور از ذهن است)؛ و نه به مثابه چارهای نهایی و مستقیم برای تمکین ایران از بستههای پیشنهادی غرب بهره میبرند. (که اگر بود، غربیها از اینهمه بیاثری عاقل میشدند.)
به باور کارشناسان احتمالاً در سیاستمداران غربی این تحلیل وجود دارد که «تحریم» ابزار فشار، برای امتیازگیری است. نه آنگونه که وال استریت ژورنال گمان میبرد همراهی نکردن اروپا، تحریم را بیفایده میکند و نه آن طور که در ایران برداشت میشود، از پایه کار بیهودهای است.
به نوشته وبسایت دیپلماسی ایرانی اکنون دست غرب باز است که در بخشهایی که تاثیر بیشتری بر اقتصاد و سیاست ایران دارد را هدف تحریمهای متفاوت خود قرار دهد. هرچند هنوز جزییات این تحریمهای تازه مشخص نیست اما به نظر میرسد تحریم انرژی و سوخت برای ایران امروز که جمعیتی بسیار بیشتر از سالهای ابتدایی انقلاب دارد، تنوع مصرفی پیدا کرده و به لحاظ تامین سوخت به واردات قابل توجه متکی است، امری نباشد که بتوان به سادگی از آن گذشت. البته تاثیرپذیری از تحریمها در شرایط امروز شامل موارد دیگری نیز میشود. در شرایط کنونی مبحث تحریم علیه ایران در حال ورود به فاز تازهای است که علی رغم نگرانی اعمال کنندگان آن از گریزها و آسیبهای پیش رو، انگیزههای فراوانی را برای اجرایی متفاوت و گسترده با خود همراه دارد.