بررسی دو موضوع ظاهرا بیارتباط
تفکیک جنسیتی و ازداوج؛ کدام یک؟
فرارو- این روزها بازار دو خبر داغ است: کاهش سن ازدواج، و تفکیک جنسیتی. اما این دو مسئله چه ربطی میتوانند به هم داشته باشند؟ و چرا باید در یک گزارش به آنها پرداخت؟
پرده اول: تفکیک جنسیتی
به نظر میآید اظهار نظر حسن نادری، معاون آموزشی وزارت علوم؛ تب را تخفیف داده و آتش را فرونشانده باشد: «وزارت علوم برنامهای برای تفکیک جنسیتی ندارد» از مصاحبه مشروح حجتالاسلام محمدنژاد در دفاع از طرح تفکیک و مخالفتهای سرسخت بعضی از فعالان سیاسی و اجتماعی تا اعلام موضع وزارت علوم؛ دو، سه روزی بیشتر طول نکشید.
با نگاهی دقیق به مصاحبه معاون پژوهشی نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاهها مشخص میشود این تازه آغاز ماجراست، چرا که وی با این مصاحبه صرفاً بنای فراهم آوردن زمینههای پژوهش در تفکیک جنسیتی را داشته است و طبیعی است که معاون وزارت علوم بگوید: «فعلاً برنامه تفکیک در دستور کار نیست.»
نکتهای که در میان گفتههای طرفداران به میان آمدن و طرح شدن مسئله تفکیک جنسیتی وجود دارد آن است که انگیزه و جرقه اصلی چنین طرحهایی را نمیشود به سادگی یافت. محمدنژاد این مسئله را به انتظارات جامعه دینی ربط میدهد و البته رکن رکین استدلال وی این بودهاست که: «بين اختلاط و پيشرفت علمي رابطه مثبتي وجود ندارد، يعني در واقع اين طور نيست كه دانشگاههاي مختلط از لحاظ علمي پيشرفت بيشتري نسبت به دانشگاههاي غير مختلط و تفكيك جنسيتي داشته باشند» ولی نگاهی به مصاحبه مخالفت آمیز جعفر توفیقی، وزیر اسبق علوم میتواند به کشف شمهای از این انگیزهها کمک کند: «براي حفظ ارزشها و پاسداشت فرهنگ عمومي، دانشگاه بهترين محل است و نيازي به تفكيكهاي مكانيكي نيست.»
آنچنان که از یادداشتها و مصاحبههای طرفداران تفکیک جنسیتی برمیآید، مطالعات اولیه آنها نشان میدهد باید سویهی اصلی چنین پژوهشی تغییر کند. معاون پژوهشی نهاد رهبری معتقد است که: «ما هنوز نمیدانیم دانشگاه ایدهآل مکتب اسلام مختلط است یا تکجنسیتی» اما «در تاريخ ايران فضاهاي مختلط بسيار كم است. در واقع فضاي تحصيلي مختلط، براي مدرنيته است» اینها همه حکایت از آن دارد که پژوهشگران نمیخواهند به بررسی مزایای تفکیک جنسیتی برای پیشرفت علمی دانشگاهها بپردازند، بلکه برآنند که ثابت کنند هیچ ترجیحی برای اولویت دادن دانشگاههای مختلط بر دانشگاههای تکجنسیتی وجود ندارد؛ وقتی هم که ترجیح ندارد، چه ضرورتی دارد؟
این پرده از ماجرا را گوشه ذهنتان داشته باشید.
پرده دوم؛ ازدواج دانشجویی
البته این پرده به لحاظ زمانی بر پرده اول تقدم دارد؛ ازدواج دانشجویی این روزها کاملاً در دانشگاههای کشور جاافتاده است و روندی طبیعی را پی میگیرد. اگرچه هنوز هم گاهی، بعضی از اساتید دانشگاه در رشتههایی نظیر حقوق و جامعهشناسی در کلاسهای درسشان به نقد این برنامه میپردازند و به دانشجویان توصیه میکنند به خاطر وجود تفاوتهای فرهنگی مناطق از این کار حذر کنند، اگرچه هر از گاهی آماری در مورد ناموفق بودن و شکست ازدواجهای دانشجویی شایع میشود؛ اما کافی است یک جستجوی ساده اینترنتی کنید تا بدانید فرصت بحث کردن درباره حسن و قبح این طرح گذشته است؛ ازدواج دانشجویی کاملاً جا افتاده است، ترویج میشود، تشویق میشود و برنامههای دورهای ستاد ازدواج دانشجویی به طور منظم در حال برگزاری است. حتی همین استمرار میتواند موفقیت این طرح را به ذهن متبادر کند.
ازدواج دانشجویی آنقدر متداول و طبیعی شده است که این روزها صاحبنظران رو به طرح مسئله ازدواج دانشآموزی و رواج ازدواج موقت؛ برای پیشگیری از بعضی رخدادهای ناگوار اجتماعی پرداختهاند. مشخص نیست که تا چه میزان طرح این مسئله، به تجربهی سالهای گذشته در زمینه ازدواج دانشجویی ربط دارد؛ اما طرح همزمان و پیوسته این موضوع با مسئله «اعطای سهمیه آزمون کارشناسی ارشد به متاهلین» در هیئت دولت که به گفته وزیر علوم «برای کم کردن مشکلات جوانان است» میتواند ارتباطاتی را به ذهن متبادر کند.
این گمانه اصلاً بعید نیست و حتی قریب به یقین است که قصد متولیان فرهنگی کشور از ترویج ازدواج و به ویژه کاهش سن ازدواج؛ کاستن از برخی ناهنجاریهای اجتماعی و چیزی است که از آن با نام گسترش فساد یاد میشود.
تقاطع و تقابل؛ ازدواج یا تفکیک؟
در ازداوج دانشجویی هم اما نکتهی ظریفی وجود دارد. آغازگر طرح ازدواج دانشجویی و متولی اصلی آن جایی نیست، جز نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری. نهاد رهبری بعد از کامیابی در نهادینه کردن ازدواج دانشجویی، مطالعات خود دربارة تفکیک جنسیتی را آغاز کرده است؛ حتی معاون پژوهشی نهاد خواهان آن شده است که یک دانشگاه جامع به منظور انجام مطالعات قابل اعتماد و دقیق علمی تفکیک جنسیتی را به صورت آزمایشی انجام دهد.
تنها جای این پرسش باقی میماند که با انجام طرح تفکیک جنسیتی، مقوله ازدواج دانشجویی که به منظور کاهش سن ازدواج تعبیه شده است، چه وضعیتی خواهد یافت؟ محمدنژاد گفته است: «چه اشكالي دارد كه يك دانشگاه تفكيك جنسيتي شده كه هم دانشجوي پسر دارد و هم دانشجوي دختر، فراهم كنيم تا جوانان در يك فضاي سالم تحصيل كنند و در يك كلاس جدا از هم بنشينند و هم با يكديگر آشنا شده و ازدواج كنند چراكه ما موافق ازدواج هستيم و نهاد نمايندگي رهبري يكي از مشوقين جدي ازدواجهاي دانشجويي است.» یافتن رابطهای منطقی بین کلاسهای تفکیک شده و آشنایی دانشجویان با یکدیگر، البته کار سختی است. شاید این ارتباط را باید در همان حلقه مفقودهای یافت که خبر تفکیک جنسیتی کتابهای درسی دانشآموزان را به ازدواج موقت و دانشآموزی ربط میدهد. مسئولان مایلند به هر طریقی در کاهش فساد جامعه بکوشند؛ این نگاه قابل تقدیر است؛ اما چرا برای پیاده کردن یک نگاه واحد باید اینقدر سیاستهای میانمدت متناقض و ناهمگون داشت؟
آیا بهتر نیست همواره مجهز به نگاههای کلان و سیستماتیک باشیم، تا طرح ها و پروژههای متناقض با یکدیگر را در مدت زمانهای طولانی پی نگیریم و هزینههای اضافی را به نظام فرهنگی کشور تحمیل نکنیم؟