جريان شناسي بازيگران سياسي حاضر ايران
تهران امروز نوشت: اين روزها عبارت جريان فتنه در تحليلهاي سياسي فراوان استفاده ميشود. برخي وقتي از مفهوم فتنه استفاده ميكنند، فضاي مبهم و پيچيده سياسي كشور را مد نظر دارند كه ميتواند در صورت استمرار موجب تضييع حقوق مردم و تضعيف امنيت ملي و پايمال شدن منافع ملي گردد ولي عدهاي نيز جريان فتنه را براي مخاطب قرار دادن حريف و جريان معترض به نتيجه انتخابات بهكار ميبرند.
به هر حال به نظر ميرسد در تحولات پس از انتخابات دو اتفاق افتاده است؛ اول اينكه چيدمان سياسي و فضاي عمومي كشور دگرگون شده است ثانيا فعاليت مناسب و هدفمندي براي تبيين فضاي جديد سياسي كشور صورت نگرفته است و همين دو عامل باعث شده تا افكار عمومي در قضاوت درباره شخصيتها، گروهها، احزاب و مواضع آنها دچار سردرگمي شده و مرزهاي واقعي را از مرزهاي ساختگي تشخيص ندهند كه در چنين فضايي امكان جولان دو دسته از نيروهاي سياسي و رسانهاي فراهم ميشود: يك دسته آشوبطلبان و اغتشاشگراني هستند كه هر اعتراض و انتقادي را براي رفتارهاي غيرقانوني خود فرصت مناسبي دانسته تا به نظام اسلامي ضربهاي وارد كنند و دسته دوم نيز راديكالهاي افراطي و خود سر و كژانديشي هستند كه در پشت دفاع از نظام، دست يازيدن به هر اقدامي حتي جنايت را مجاز ميدانند مانند جنايت كهريزك.
و اين دو جريان مانند دوتيغه قيچي هستند كه هم حيثيت نظام اسلامي و هم منافع و امنيت ملي و هم حقوق مردم را نابود ميكنند. از اين رو ضروري است از اين پس براي شفاف سازي فضاي سياسي كشور اقدامات جدي صورت پذيرد تا هرفرد، گروه و رسانهاي با تعيين و تشخيص جايگاه خود در فضاي سياسي كشور بين نيت و اهداف، رفتارها و كنشها ي سياسي و نتيجه رفتارها و موضع گيريهاي خود سازگاري ايجاد نمايد.
در دسته بندي ارائه شده در اين نوشتار نيز واقعيات جاري در فضاي سياسي كشور مورد توجه قرار گرفته بويژه انتخابات دور دهم رياست جمهوري و تحولات پس از آن. واقعيت اين است كه ديگر دوگانه اصلاح طلب - اصولگرا پاسخگوي چيدمان سياسي كشور نيست. زيرا اساسا اصلاحطلبان به دلايل گوناگوني كه شرح آن مجال ديگري ميطلبد ديگر حضور فعال و تاثيرگذاري در كشور ندارند و همچنين مرزهاي واقعي بين گروههاي سياسي به علت حوادث پس از انتخابات كاملا دگرگون شده است. در دستهبندي جديد سياسي كشور چند متغير نقش تعيينكننده در جايگاه افراد و گروهها و احزاب و رسانهها ايفا ميكنند. اين متغيرها عبارتند از:
1. نظر و ديدگاه در باره نتيجه انتخابات دور دهم رياست جمهوري و تحولات پس از آن
2. نظر و ديدگاه در باره دولت نهم و دهم و
رئيس جمهور
3. موضع و عقيده نسبت به رهبري و اصل ولايت فقيه
4. پايگاه اجتماعي اعم از گستردگي كمي و همبستگي كيفي
5. موضع و سياست رسمي نظام در قبال اين گروهها.
درواقع امروز هر كنشگر سياسي، حزب و گروه سياسي و رسانهاي متناسب به پاسخي كه به هريك از اين پرسشها ميدهد و در مواضع رسانهاي آنها ظهور مييابد جايگاه خود در چيدمان سياسي كشور را مشخص ميسازد. البته بديهي است اين دستهبندي و خط كشيها پايدار نيست و تنها مبين وضع موجود است و چه بسا كساني به واسطه تغيير در متغيرهاي مذكور از طيف معترضين خارج و به طيف معارضين وارد شوند و بالعكس .
اين دستههاي چهارگانه عبارتند از:
1. موافقان و همراهان دولت و احمدينژاد:
اينان كه در واقع اين روزها در مصادر و مسندهاي دولتي تكيه زدهاند همان تكنوكراتهاي جديدي هستند كه خودشان معتقدند محصول طبيعي چرخش نخبگان هستند و مخالفانشان آنها را ساخته و پرداخته نظام سياسي براي ايجاد سازگاري و هماهنگي بيشتر در درون سيستم سياسي ميدانند. اينان بهطور طبيعي انتخابات را سالمترين انتخابات 30 سال گذشته ميدانند چنانچه احمدينژاد نيز دولت نهم و دهم را اسلاميترين، كارآمدترين و سالمترين دولت جمهوري اسلامي ميداند.
موضعي كه توام با نفي دولتهاي گذشته است و حتي انتقاد مقام رهبري را در نماز جمعه 29 خرداد نسبت به احمدينژاد برانگيخت.
اين گروه در ارتباط با رهبري نيز در چارچوبهاي رسمي كشور قرار ميگيرند يعني تابع نظرات رهبري هستند ولي در مواقعي كه بين نظرات رهبري و احمدينژاد اختلاف ايجاد ميشود مانند حضور زنان در ورزشگاه و ماجراي مشايي ترجيح ميدهند سكوت كنند. اين جريان برخلاف مظلوم نمايي كه از نظر تبليغاتي و رسانهاي ميكند از حجم گستردهاي از رسانههاي دولتي و غيردولتي برخوردار است. برخي از رسانههاي كاملا وابسته به اين جريان عبارتند از:
صداوسيما بهويژه واحد مركزي خبرو بخش خبري 20 و 30 و راديو گفتوگو، خبرگزاري جمهوري اسلامي، خبرگزاري برنا، سايتهاي رجا نيوز، اصول نيوز، خبرگزاري فارس، ثانيه نيوز، روزنامههاي كيهان، ايران و وطن امروز.
اين جريان به جهت رويكردهاي انقلابي و اصولگرايانهاي كه دارد مورد تاييد و حمايت نظام است اما در مواقع لازم نيز مورد هشدار و نهيب قرار گرفته ودر مواقع ديگر نيز از برخي مواضع و رفتارها و تصميمها نهي ميشود. هرچند به جهت سلطه اين جريان بر همه نهادها و دستگاههاي دولتي و قوه مجريه و حجم وسيع آنها نظارت براين قوه عريض و طويل اجرايي ناممكن به نظر ميرسد.اشخاص اصلي اين جريان نزديكترين افراد به احمدينژاد هستند افرادي مانند ثمره هاشمي،رحيم مشايي، زريبافان،عليآبادي، سعيدلو، بذرپاش، محرابيان و محصولي و در حلقه رسانهاي نيز حسين شريعتمداري حضور پر رنگي دارند.نمايندگاني مانند حدادعادل، رسايي، كوچكزاده و حسينيان از نمايندگان اين جريان هستند.
2 - منتقدان اصولگرا:
اين جريان در واقع ولاييترين جريان سياسي در فضاي كشور است. اگر جريان اول همچون پروانه گرد شمع وجود احمدينژاد ميچرخند منتقدان اصولگرا عطاي قدرت و مكنت را به خاطر رهبري به لقاي آن بخشيدهاند. اين جريان صيانت از كليت اصولگراي نظام را مهمترين وظيفه خود دانسته و اگر به احمدينژاد نيز انتقادهاي تند و تيزي ميكنند از سر دلسوزي براي انقلاب و در دفاع از رهبري است اين جريان گرچه به رفتارهاي دولت و احمدينژاد در آستانه انتخابات اعتراض جدي دارند و سخنراني او در 24 خرداد را در ميدان ولي عصر و خس و خاشاك خواندن معترضين را غير مسئولانه ميدانند ولي به تبعيت از رهبري و قانون، نتايج انتخابات را به رسميت ميشناسند.
غير از احزابي مانند پيشرفت و عدالت، توسعه و عدالت، تمدن اسلامي شخصيتهاي اصلي اين جريان عبارتند از علي لاريجاني، محمد باقر قاليباف، محسن رضايي و احمد توكلي. درلايهاي ديگر افرادي مانند رحماني فضلي و علي مطهري و عماد افروغ مشاهده ميشوند.
اين جريان رويكردهاي انقلابي و سادهزيستي احمدينژاد را ميپسندند و بر آن مهر تاييد ميزنند ولي به برخي تصميمها و مواضع احمدينژاد از موضع اصولگرايانه انتقاد جدي ميكنند و حاضر به كوتاه آمدن نيز نيستند. بسياري از محورهاي مورد انتقادي اصولگرايان به دولت نهم و دهم همان مواردي است كه در توصيههاي سلبي رهبري در هفته دولت خطاب به دولت مطرح شد مثل ضرورت قانونگرايي؛ ارتباط با نخبگان و نقد پذيري. رسانههاي اصلي اين جريان عبارتند از بخشي از برنامههاي صداوسيما، روزنامههاي همشهري، خبر (چند هفتهاي است منتشر نميشود)، سايتهاي فردا نيوز، الف، عصر ايران و تابناك.
3 - جريان معترض اعم از اصلاح طلبان و اصولگرايان:
بخشي از جامعه كه بالغ بر 10 ميليون نفر هستند و بيشتر آنها متعلق به طبقه متوسط بوده و شامل مديران بخشهاي عمومي و خصوصي، كارمندان، دانشجويان، روشنفكران، هنرمندان و نويسندگان ميشوند. اقشاري كه هرچند در اقليت عددي هستند ولي هم تحرك اجتماعي آنها قابل مقايسه با تودههاي مردم نيست و هم صداي بلندي دارند و از گفتمان و ادبيات متفاوتي در قبال حكومت و حقوق شهروندي برخوردارند.
اين جريان از آنجا كه براي اولين بار بهرغم حضور فعال در انتخابات موفق نشد تودههاي مردم بهويژه روستاييان را همراه خود كند دچار ترديد در نتيجه انتخابات شد.در گذشته هرگاه اين جريان قوي اجتماعي وارد صحنه شده بود مانند خرداد 76 توانسته بود با برخورداري از نفوذ اجتماعي راي خود را درجامعه بر كرسي بنشاند به گونهاي كه در هر رقابتي شكست خوردگان، علت آن را عدم ورود اين جريان به عرصه ميدانستند و آن را طبقه خفته ميخواندند كه هرگاه بيدار شود نتيجه انتخابات را به كام خود خواهد كرد.
با ورود اين جريان درعرصه رقابتهاي انتخاباتي دور دهم رياست جمهوري اين پيش داوري ايجاد شد كه قطعا پيروز انتخابات نامزد مورد نظر اين جريان يعني مير حسين موسوي خواهد بود غافل از طرحي كه محمود احمدينژاد براي اين كارزار داشت و آن هم تعميق شكاف بين طبقه متوسط شهري و تودههاي مردم بود. طرحي كه موفق از آب درآمد و 24 ميليون راي براي احمدينژاد به ارمغان آورد و اين نتيجه براي طبقه متوسط فعال در انتخابات قابل قبول نبود و غيرقابل انتظار آمد در نتيجه شبهه تقلب در انتخابات بويژه از جانب نامزدهاي شكست خورده و برخي مقدمات رواني مهيا شده در قبل از انتخابات مانند كميته صيانت از آرا و كنايههاي معروف مهدي كروبي، با استقبال اين طبقه مواجه شد و معترضين را با چراغ سبز نامزدهاي شكست خورده به خيابانها كشاند و حوادث ناگوار پس از انتخابات رقم خورد كه تراژيكترين فصل تاريخ جمهوري اسلامي بود. اين جريان در ماههاي پس از انتخابات هم دچار ريزش شد و هم دچار رويش هرچند درخصوص ميزان آن اجماعي وجود ندارد.
ريزش آنجا رخ دادكه بعد از چند ماه از اعلام نتيجه انتخابات ميرحسين موسوي و اطرافيانش نتوانستند اسناد و مدارك محكمهپسندي براي اثبات ادعاهاي خود مطرح كنند و رويش آنجا رخ داد كه با برخي معترضين برخورد سخت وخشني صورت گرفت و نزد برخي حوادث پس از انتخابات اهميتي بيشتر از خود انتخابات پيدا كرد. آنچه كه بهعنوان جنبش اجتماعي جديد ايران مطرح است در اين طبقه اجتماعي مشاهده ميشود. اين طبقه البته قانون مدار است و كاملا از ساختار نظام جمهوري اسلامي حمايت ميكند اما خود را در نقد نظام و دولت محق ميداند.
سياست رسمي نظام در برخورد با اين جريان ابهامزدايي و رفع شك و شبهه از آنان است. سياستي كه بارها از جانب افراطگرايان با موانع جدي مواجه شده است. البته مرز بسياري از افراد و چهر ههاي وابسته به اين جريان با جريان چهارم يعني جريان معارض بسيار شكننده شده است. خصوصا با برخي از رفتارهاي پس از انتخابات كه به هيچوجه پذيرفتني نبود و آنها را در برخي موارد در كنار جريان معارض قرار داد. چنانچه برخي براين باورند اين جريان معترض همان جريان معارض است در حالي كه چنين نيست و عدم تمايز اين دوجريان ناشي از ضعف بينش سياسي است و هرگونه تصميمگيري مبتني بر عدم تمايز آنها نيزبراي نظام سياسي تهديدزا خواهد بود. جريان معترض جرياني است كه با رهيافتهاي اقناعي و نرمافزاري قابل مديريت است در حالي كه جريان چهارم قصهاي متفاوت دارد. نكته آخر در اين ميان جايگاه آيتالله هاشمي رفسنجاني است كه به واسطه رفتار چندگانه و پيچيده وي به مانند هميشه قرار دادن وي در يك طيف مشخص را به امري دشوار بدل ميكند، وي در مواقعي با معترضين همراهي كرده ضمن آنكه در مواردي راه خود را از آنها جدا كرده است.
4 - جريان معارض و معاند:
جريان معارض و معاند هرچند قدمتي 30 ساله با پوستاندازيهاي دورهاي داشته است اما در روزهاي قبل از انتخابات با ديدن مواضع درون ساختاري نامزدها ي حاضر و شور وشوق بيمانند مردمي كاملا در حاشيه و نا اميد بود اما پس از انتخابات و با نا آرام شدن فضاي اجتماعي كشور جاني دوباره گرفت. شبكههاي ماهوارهاي بيبي سي و صداي آمريكا در اين جان بخشي به جريان معارض نقش موثري ايفا كردند.
آنجا كه اين توهم را القا كردند كه اعتراض به نتايج انتخابات در واقع اعتراض به نظام و رهبري است. القايي كه متاسفانه برخي از نيروهاي درون نظام را نيز در دام انداخت و منجر به برخي سركوبهاي خشن شد. سركوبهايي كه اين القاي دروغين را تقويت كرد و جريان معترض بيشترين بهاي آن را داد و جريان معارض بيشترين بهرهبرداري را از آن خود كرد. جريان معاند البته بسيار محدود و فاقد پايگاه اجتماعي گستردهاي است و به تعبير رهبري در حد صفر است ولي توان نفوذ در ديگر جريانها را به خوبي دارد و درواقع عامل اصلي ايجاد فتنه اجتماعي همين جريان است.
همين جريان و نيروي اجتماعي محدود همراه آن شعار جمهوري ايراني را در 13 آبان و شعار ضد فلسطيني در روز قدس را سرداد و جريانهاي معترض اما قانونمدار و درون خانواده انقلاب را دروضعيت بحراني قرار داده است. البته نفوذ اين جريان فتنه نافي مسئوليت جريان معترض نيست. آنجا كه بايد مرزهاي خود را بهطور شفاف با جريان معارض روشن كند.
زيرا امكان داد و ستد نيرو بين دو جريان اخير فراهم شده است. مساله مهم ديگري كه دغدغه اصلي مسئولان نظام شده است اين است كه فارغ از اينكه جريان معترض چه نيت و هدفي از ادامه اعتراضات داشته باشد نتيجه عمل آنها قابل بهرهبرداري از جانب جريان معارض است و اين همگرايي ناخواسته به نفع امنيت ملي، منافع ملي و نظام اسلامي نخواهد بود و شايد نظام نيز براي عمل به وظايف قانوني خود مجبور به برخورد با دو جريان شود هرچند هنوز چنين نيازي در كشور احساس نميشود.
هرچند نظام در برخورد با جريان معارض شكي به خود راه نخواهد داد ولي در صورت ادامه وضعيت فتنهآميز و روشن نشدن مرزهاي عقيدتي، رفتاري و برنامههاي آينده جريان معترض با جريان معارض قاعدتا نظام نيز چارهاي جز برخورد با حاضران در اردوگاه معارض را نخواهد داشت هرچند در اين اردوگاه معترضيني با نياتي متفاوت نيز حضور داشته باشند و به نظر ميآيد مسئوليت عواقب اين فصل نوين سياسي در ايران نيز برعهده معترضيني است كه موضع خود را شفاف نكردهاند. به نظر ميرسد رهبران معترضين بايد براي جلوگيري از گسترش فتنه با هوشمندي، صراحت و بصيرت اتهام فتنه را از خود
دور سازند.