دستهاي نامرئي در بازار برنج
در روزهايي كه برنجهاي وارداتي و بحث آلوده بودن يا نبودن آن به موضوع اصلي رسانهها بدل شده بود، دستهاي نامرئي در بازار پيشبرد اهداف منتفعان از اين جنجالها را در دستور كار قرار داده بودند. موضوع آلوده بودن برنجهاي هندي مطرح شد تا كارشكنيها براي ناتوان جلوه دادن دولت در كنترل واردات جلوه كند.
در اين ايام بود كه عدهاي بانگ برداشتند كه دولت برنج وارد شده به كشور را بدون بررسي و آزمايش به بازار روانه ساخته و حالا پس از مصرف زياد آن در كشور موسسهاي پيدا شده و از مسموم بودن برنجها گزارش داده است. آنها معتقد بودند كه دولت در كنترل واردات نيز بيتوجهي كرده است.
آمارهاي واردات برنج هر روز بالاتر ميرفت و نواي مخالفت با افزايش واردات بيشتر به گوش ميرسيد. حتي نهادي به بهانه اينكه چرا جلوي واردات برنج گرفته نشده است، لب به اعتراض گشود. اين اتفاق در حالي رخ داد كه بر اساس قانون، دولت نميتواند براي تجارت و واردات ممنوعيت ايجاد كند. دولت تعرفه واردات برنج را افزايش داد تا هزينه واردات را افزايش داده باشد اما ادامه واردات برنج نشان داد كه اين كار هنوز هم صرفه اقتصادي دارد.
سازمان بازرسي كل كشور، وزارت بازرگاني را به باد انتقاد گرفت اما پاسخ وزير جوان دولت دهم، قانعكننده بود:« طبق قانون برنامه چهارم، دولت نميتواند واردات كالايي را مسدود كند» مهدي غضنفري، جامعه بازرگاني كشور را به ياد قوانين سازمان تجارت جهاني انداخت.
او از نزديك بودن دوراني خبر داد كه نظام تعرفهاي هم كارامد نخواهد بود و كشورها بر اساس تعهدات خود به سازمان تجارت جهاني بايد ديوار تعرفه را ويران شده ببينند. روزهايي كه با تقديم رژيم تجاري ايران به اين سازمان شايد دور نباشد.
بازار برنج اما پس از دورهاي كوتاه كه در آرامش سپري شد بار ديگر وارد شرايط بحران شد تا شائبه هدايت بازار توسط گروههاي خاص قوت بگيرد. شايد در روزهايي كه دولت خود را براي اجراي هدفمندكردن يارانهها آغاز ميكند شايد بروز چنين مباحثي در بازارهاي ديگر نيز چندان غيرطبيعي نباشد.
در اين شرايط شايد تحليل محمود احمدينژاد دور از واقعيت نباشد:« قبل از اجراي هدفمندكردن يارانهها عدهاي با خصومت عليه دولت شروع به انتقاد كردهاند و دائم مردم را از آن ميترسانند.» وزير بازرگاني نيز در اين خصوص چنين اظهار نظر كرده است: «بازار را به خوبي رصد كردهايم و نيازهاي آن را شناختهايم. برنامهريزي دقيقي براي ذخيرهسازي كالاها و كنترل بازار پس از اجراي هدفمند كردن يارانهها انجام دادهايم.»
در شرايطي كه دولت خود را براي تنظيم بازار پس از هدفمند كردن يارانهها آماده ميكند و مركز پژوهشهاي بازرگاني تحليل مفصلي از شرايط بازار انجام داده است، دستهاي نامرئي در بازارها براي تحقق اهداف ديگري تلاش ميكند.
افزايش 112 درصدي ارزش واردات برنج
افزايش 112 درصدي ارزش واردات برنجهاي خارجي و به تبع آن حضور بيشتر اين برنجها در بازارهاي كشور، در كنار افزايش قيمتي كه در برنجهاي داخلي رخ داده،نشان ميدهد باز برنج ايراني به سمتي در حال حركت است كه به دليل كاهش تقاضا براي مصرف آن تنها بايد در انبارها بماند.
در حالي كه اين روزها با ديگر تبليغات برنجهاي خارجي با وجود بحران ماه پيش در تلويزيون شروع شده اما ورود برنجهاي تازه ايراني به بازارها اين انتظار را به وجود آورده بود كه شاهد حضور برنجهاي ايراني بر سر سفرههاي ايراني باشيم، ولي هنوز برنجهاي خارجي جايگاه خود در اين سفرهها را حفظ كردهاند و انگار قصد منزوي كردن برنجهاي ايراني را دارند.
افزايش واردات برنج در ماههاي اخير در كنار افزايش قيمت برنجهاي ايراني شايد از دو علت مهمي باشند كه كمك قابلتوجهي به پيروزي برنجهاي خارجي بر برنجهاي ايراني در رقابت بر سر كسب سفرههاي ايراني كردهاند. در مورد واردات برنج ميتوان به ميزان برنج وارد شده در هشت ماهه امسال اشاره كرد كه در اين مدت 926 هزار و 600 تن برنج به ارزش 766 ميليون و 400 هزار دلار وارد كشور شده است.
اين ميزان واردات 3.36 درصد از ارزش و3.03 درصد از وزن كل واردات را شامل ميشود. بر اين اساس قيمت متوسط هر كيلو برنج وارداتي طي اين مدت 80 سنت (معادل حدود800 تومان) بوده كه اين رقم در مدت مشابه سال گذشته 50 سنت (معادل حدود500 تومان) بود. از سوي ديگر در مدت مشابه سال گذشته، 791 هزار و 900 تن برنج به ارزش 361 ميليون و صد هزار دلار وارد كشور شده بود. بدين ترتيب طبق اين اعلام گمرك كشور، در اين مدت ميزان واردات برنج به كشور از نظر وزن 17 درصد و از نظر ارزش 112.22 درصد افزايش داشته است.
در هفت ماهه امسال نيز اين ميزان تغييرات افزايش 39.75 درصدي وزني و 167 درصدي ارزشي را نشان ميداد. اين روند در نيمه اول سال جاري نيز به همين شكل بود و ميزان واردات برنج طي اين مدت نسبت به مدت مشابه در سال گذشته از نظر وزن و ارزش به ترتيب 54.4 و 215.72 درصد افزايش داشت.
مقايسه آمار هفت ماهه و هشت ماهه واردات برنج نيز حاكي از واردات بيش از 45 هزار و 200 تن برنج به ارزش 37 ميليون دلار در آبان ماه امسال است كه اين رقم در مهر و شهريور ماه امسال به ترتيب 78 هزار و 149 هزار تن بوده كه نشان از روند نزول واردات ماه به ماه امسال دارد. اما با وجود اين، ميزان واردات برنج در ماههاي امسال نسبت به مدت مشابه سال گذشته افزايش داشتهاند كه به نظر ميرسد اين ميزان افزايش در هر ماه نسبت به ماه قبل كمتر ميشود.
افزايش قيمت برنجهاي ايراني
در كنار واردات برنجهاي خارجي كه با توجه به قيمتپايينشان از قدرت رقابت بيشتري برخوردارند، افزايش قيمت برنجهاي ايراني نيز شايد مزيد بر علت شود كه به صورت طبيعي تقاضاها نسبت به برنجهاي ايراني كاهش يابد.
اين افزايش قيمت برنجهاي ايراني كه ديگر به مرز سه هزار تومان هم رسيدهاند، در گزارشهاي بانك مركزي نيز وجود دارد. براساس بررسي بانك مركزي در هفته منتهي به 13 آذر ماه، قيمت برنج در اين هفته نسبت به هفته مشابه سال قبل 17.6 افزايش داشت. اين ميزان افزايش در اين هفته نسبت به هفته قبل خود 0.4 درصد است. گزارش بانك مركزي در حالي اين افزايش را نشان ميدهد كه براساس همين بررسي قيمت برنج غيرتايلندي ثابت بوده است.
در بازارهاي تهران نيز قيمتبرنجهاي ايراني كه در نيمه اول سال، پايينتر از سه هزار تومان بودند، افزايش چشمگيري داشتند. در نقاطي از شهر تهران برنجهاي معطر فريدونكنار و طارم هاشمي كيلويي سه هزار تومان، برنجهاي دودي، صدري و طارم آستانه سه هزار و 200 تومان و جالب توجهتر از اينها نوعي طارم شمال كشور كيلويي سه هزار و 700 تومان(در بازار امام حسين) به دست مردم ميرسد.
اين در حالي است كه به گفته عضو هيات مديره انجمن برنج ايران، كارشناسان وزارت جهادكشاورزي قيمت تمام شده هر كيلو برنج ايراني را هزار و 800 تومان برآورد كردهاند كه قيمتهاي برنجهاي ايراني در شمال كشور نيز اين موضوع را تاييد ميكند.
براساس مشاهدات، برنج هاشمي درجه يك در نقاط مختلف استان گيلان با قيمت هزار و 800 تا دو هزار تومان به دست مردم ميرسد كه اين نوع برنج در نقاطي از استان مازندران تا دو هزار و 600 تومان هم به فروش رسيده است. برنج نوع كاظمي هم در نقاط مختلف استان گيلان با قيمت هزار و 600 تومان عرضه ميشود كه اين نوع برنج در نقاطي از تهران با قيمت هزار و 800 تومان به دست مردم ميرسد.
البته برنجهاي ايراني از اين ارزانتر هم در بازارهاي تهران يافت ميشوند كه نيمدانه هستند. مثلا نيمدانه طارم محمودآباد در بازار امام حسين كيلويي هزار تومان است. يعني دقيقا به اندازه قيمت برنج تايلندي.
برنجهاي خارجي همچنان ارزان و زياد
«برنجتايلندي، كيلويي هزار تومان.» اين عبارت شايد جمله اميدواركنندهاي براي اقشار ضعيف جامعه تهران باشد اما در حد يك هشدار ميتواند تن كشاورزان ايراني را بلرزاند. علاوه بر اين، برنجهاي هندي با همان قيمت دو هزار تومان و برنجهاي پاكستاني با قيمت هزار و 800 تومان در نقاطي از تهران به دست مردم ميرسد.
به هر حال آنچه اين آمار و ارقام نشان ميدهد وجود زياد برنجهاي خارجي در بازارهاي ايراني به دليل واردات زيادشان و ارزانتر بودن آنها نسبت به برنجهاي ايراني است كه ميتوان آن را هشداري دانست براي اينكه برنجهاي ايراني به دليل تقاضاي كمتر به تدريج بايد به انبارهاي خود بازگردند.
گام بلند برنجهاي ايراني براي انبارنشيني
حركت برنجهاي ايراني به سمت انبارها همان موضوعي است كه غلامعلي قرباني، عضو هياتمديره انجمن برنج كشور نيز تاييد ميكند و ميگويد: «در حال حاضر حدود 70 درصد برنج كشاورزان روي دستشان باقي مانده است ضمن اينكه حدود 15 تا 20 درصد از توليد سال گذشته نيز در انبارها موجود و در حال از بين رفتن است.»
البته وي علت اين موضوع را واردات بيرويه برنجهاي خارجي ميداند كه حتي گنجشكها هم اين برنجها را بهدليل داشتن مواد شيميايي نميخورند! اما با وجود اين، همين برنج بيكيفيت به دليل ارزانتر بودن بخش بيشتري از سفرههاي ايراني را فرا گرفتهاند.
واردات اين برنجها نيز از قرار معلوم بيش از نياز كشور است كه توانسته برنجهاي ايراني را انبارنشين كند. در حالي كه به گفته غلامرضا خانكشيپور، عضو هيات علمي موسسه تحقيقات برنج كشور نياز واردات برنج به كشور 400 هزار تن است در هشت ماهه امسال 926 هزار تن برنج وارد كشور شده است. با اين روند به وجود آمده در مورد ميزان واردات برنج به كشور و از سوي ديگر افزايش قيمت برنجهاي داخلي طبيعي است كه مجددا برنجهاي ايراني انبارنشين شوند و برنجهاي خارجي بر سر سفرههاي ايراني خودنمايي كنند.
البته در همين زمينه بايد به گزارش جديد مجلس در زمينه برنجهاي وارداتي اشاره كرد كه در آن كميسيون كشاورزي اعلام كرد كه علاوه بر اينكه شبهات گذشته درباره سلامت اين برنجها برطرف نشده بلكه شبهات ديگري نيز بر آن افزوده شده است.