رويارويی ديپلماتيك در خيابانها
در روزنامه تهران امروز می خوانیم:
چند روز پيش، عصر يك روز سرد پاييزي، 11دانشجوي بسيجي، در اتوبان چمران، روبهروي مركز همايشهاي بينالمللي صدا و سيما تجمع كردند. در دستشان، تابلوي كوچك آبي رنگي بود كه روي آن عبارت «شهيد حسين الحوثي»، نقش بسته بود؛ تصوير كوچكي الحوثي هم در گوشه راست تابلو به چشم ميخورد.
عمليات چند دقيقهاي بيشتر طول نكشيد و تابلوي كوچك روي تابلوي خيابان يمن چسبانده شد. دانشجويان عكس و فيلم هم گرفتند و اندكي بعد، سايتهاي خبري، تصاوير تغيير نام يك خيابان را منتشر كردند. حسين بدرالدين الحوثي، رهبر شيعيان زيدي يمن است كه در سال 2004 در جنگهاي داخلي يمن با شيعيان به شهادت رسيد.
داستان طولاني
داستان كوتاهي كه از تغيير نام خيابان يمن روايت شد، در صحنه سياست ايران چندان عجيب يا تازه نيست. نام حسين الحوثي، اينك در كنار نامهايي چون بابي ساندز، ادواردو آنيلي و خالد اسلامبولي قرار گرفته است كه در سه دهه گذشته، در مسير ارتباطي ايران با كشورهايي چون آرژانتين، ايتاليا، انگلستان و مصر خودنمايي ميكنند؛ نامهايي كه گاه به تنهايي، رابطه سياسي دو كشور مانند ايران و مصر را تحتتاثير قرار داده است.
چرچيل محو ميشود
سالهاست كه خياباني در حوالي سفارت انگلستان، بابي ساندز ناميده ميشود. اين خيابان پيش از انقلاب، چرچيل نام داشت. اين نام در واقع خاطره يك مبارز ايرلندي را تداعي ميكند كه از 18 سالگي به صف مبارزان اين كشور عليه انگلستان پيوست. آزاديخواهي مرد جوان، پنج سال زندان در پي داشت ولي مانع از سكوت او نشد. پس از آزادي، دوباره فعاليتها شروع شد و حكم جديد، 14 سال زندان بود. مارس 1981، ماه اعتصاب تاريخي بابي ساندز بود و سرانجام مبارزات بابي، به مرگ در 27 سالگي، پس از 66 روز اعتصاب غذا بود. مرگ او موجي از اعتراضات را در سراسر جهان عليه انگلستان برانگيخت و نامگذاري خياباني در تهران به نام او نيز واكنشي ايراني بود توام با تنفر و انتقام از سياستهاي انگلستان در ايران. در سه دهه گذشته اما هر گاه خبري از بهبود روابط ايران و انگلستان شنيده شد، پاي بابي ساندز هم در ميان بوده است و انگليسيها خواهان آن شدهاند كه ايران نام اين خيابان را تغيير دهد؛ درخواستي كه هيچگاه اجابت نشده است.
ميداني عليه آرژانتين
انفجار آميا، از جمله پروندههاي جنجالبرانگيزي بوده كه در سالهاي اخير روابط ايران و آرژانتين را تحت تاثير قرار داده است. داستان به 27 تيرماه 1373 بر ميگردد كه ساختمان دو مركز مربوط به يهوديان آرژانتين منفجر شد.
اين واقعه زماني رخ داد كه روابط ايران با كشورهاي آمريكاي لاتين از جمله آرژانتين در حال بهبود بود ولي با طرح اتهاماتي مبني بر دخالت ايران در اين انفجار، اين روابط دچار تنشهاي اساسي شد. در ادامه بازداشت هشت ديپلمات ايراني از جمله هادي سليمانپور، معاون فعلي وزير امور خارجه كه در آن هنگام سفير ايران در آرژانتين بود، بر ابعاد تنش افزود. سليمانپور اندكي بعد آزاد و تبرئه شد و تحقيقات بعدي، تخلفات وسيع قاضي پرونده و بيمبنا بودن اتهامات مطرح شده عليه ايران را اثبات كرد. اما در اوج درگيريهاي ديپلماتيك ايران و آرژانتين، به ناگاه رئيس شوراي شهر تهران اعلام كرد كه در صورت تداوم شيطنت آرژانتينيها، ميدان آرژانتين به نام شهيد حكيم تغيير خواهد يافت. داستان تغيير نام ميدان اگرچه عملي نشد ولي اين سوژه همچنان ميتواند براي برخي جذاب باشد.
خالد اسلامبولي، سوژهاي براي سه دهه
در سه دهه گذشته، روابط ايران و مصر به نام خالد اسلامبولي گره خورده است. خالد بن احمد شوقي اسلامبولي، افسر مصري كه عضو گروه جهاد اسلامي مصر بود، ششم اكتبر ۱۹۸۱ انور سادات، رئيسجمهور مصر را به قتل رساند. پس از انقلاب، در ايران، خيابان وزرا به خالد اسلامبولي تغيير نام يافت و اين تغيير نام، نشاندهنده اوج تنش روابط ايران و مصر بود؛ روابطي كه از سال 1358 به دستور امام خميني(ره) و در واكنش به روابط مصر و رژيم صهيونيستي قطع شد. تغيير نام خيابان خالد اسلامبولي در سالهاي گذشته به دفعات از سوي مقامات مصري مطرح شده و در ايران نيز هواداراني داشته است، اما هر بار موجي از مخالفتهاي گروههاي حزبالله نيز كه با اين تغيير به شدت مخالفت ميورزند، شعلهور شده است.
در شوراي اول شهر هم با پيشنهاد مرتضي الويري، شهردار وقت تهران، بحث تغيير نام اين خيابان به «شهداي انتفاضه» مطرح شد ولي اصلاحطلبان عضو شورا ترجيح دادند از كنار اين پيشنهاد رد شوند، در شوراي دوم شهر اما كه اصولگرايان اكثريت حضور داشتند، تغيير نام اين خيابان به نام «انتفاضه» به تصويب رسيد. محمود احمدينژاد هم اين مصوبه را عمل به تكليف دانست و در دفاع تلويحي از آن گفت: «جهان اسلام امروز نياز به ايجاد جبهه متحد اسلامي براي مقابله با جبهه صهيونيست جهاني دارد و در اين ارتباط بهبود روابط كشورهاي قدرتمند اسلامي موثر خواهد بود.» با اين وجود، اين مصوبه هيچگاه جهت اجرا، ابلاغ نشد و معلق ماند؛ مانند روابط ايران و مصر.
مقابله با يك اقدام
داستان ديگر به ماجراهاي پس از 18 تير 78 بر ميگردد. شهرداري رم اعلام كرد كه قصد دارد خياباني در رم را به نام 18 تير نامگذاري كند و در واكنش به اين طرح، رئيس شوراي شهر تهران اعلام كرد، در اين صورت نام خيابان ايتاليا در تهران نيز تغيير خواهد كرد. نامي كه در رسانهها پيشنهاد شده بود نيز ادواردو آنيلي بود. ادواردو كه در ايران به مهدي آنيلي نيز مشهور است، تنها وارث يك ميليارد ايتاليايي بود كه به مذهب تشيع گرويد.
نخستين آشنايي آنيلي با ايران از كانال محمدحسن قديريابيانيه، سفير وقت ايران در ايتاليا صورت گرفت. در ادامه فخرالدين حجازي، نماينده وقت مجلس در ايتاليا با آنيلي ديدار ميكند و در اين ديدار نام مهدي براي آنيلي انتخاب ميشود. آنيلي در سال 79 به طرز مشكوكي كشته ميشود و پس از آن، ايران همواره اتهاماتي را متوجه دولت ايتاليا كرده است. در سالهاي اخير، بارها در دانشگاههاي ايران همايشهايي درباره آنيلي برگزار و فيلم مستندي از زندگي وي نيز پخش شده است. ناگفته نماند كه در ماجراي اين جنگ خياباني، طرفين كوتاه آمدند و نه 18 تير در رم بر ورودي خيابان و يا ميداني نقش بست و نه نام خيابان ايتاليا تغيير يافت.
يمنيها هم مدعي شدند
در ماههاي اخير اما ماجراي جنگ داخلي يمن و تهاجم به و شيعيان اين كشور، پيامدهاي وسيعي در روابط دو كشور داشت. يمن، مدعي بود ايران از شيعيان حمايت ميكند و ايران خواستار پايان دادن به كشتار شيعيان و نقض حقوق بشر در اين كشور بود.
در اين ميان برخي هم بر اين عقيده بودند كه زيديهاي يمني نسبت چنداني با شيعه ندارند و كل ماجرا، توطئهاي از سوي عربستان براي بزرگنمايي جنگ شيعه و سني در منطقه بود. در ادامه اين ماجرا، خبر رسيد كه يمنيها، خياباني را در صنعا به نام ندا آقاسلطان نامگذاري كردهاند. اين نامگذاري با واكنشهاي منفي در داخل ايران منجر شد. اندكي بعد مقامات رسمي يمن اعلام كردند نقشي در اين ماجرا نداشتهاند و مدعي شدند، اين نامگذاري به درخواست گروهي از مردم صنعا و با تصويب شوراي شهر صنعا صورت گرفته است. يك ديپلمات يمني همچنين اعلام كرده است، اگر دولتيها ميخواستند اين كار را انجام بدهند، نامي ديگر را انتخاب ميكردند. اين اقدام البته تنها اقدام خصمانه مقامات يمني در ماههاي اخير عليه ايران نبوده است و گمان ميرود با تمايل فزاينده مقامات اين كشور به اتهامپراكني عليه ايران، در ماههاي آينده نيز نمونههاي ديگري از اين اقدامات را شاهد باشيم.
ديپلماسي در خيابانها
بيگمان الحوثي، آخرين نامي نيست كه در ماجراي جنگ خيابانها شنيده ميشود، گو اينكه در ماجراي اعطاي بورسيه دانشگاه آكسفورد به نام ندا آقاسلطان كه مورد اعتراض رسمي ايران هم قرار گرفت، نشان داد علاوه بر خيابانها، نماد و نشانههاي ديگري هم به ميان آمدهاند؛ كه در جدالهاي سياسي مورد استفاده قرار گيرند.