مذاکره کي، کجا، چگونه؟!
مدتي است مساله مذاکره با امريکا بر سر زبان ها است که برخي مخالف و گروهي موافق آن سخن مي گويند. بعضي ها پيش بيني مي کنند که از چنين کاري نفعي براي ملت ايران حاصل نمي شود و عده يي معتقدند گره کار از همين جا باز مي شود.
اما کمتر ديده مي شود کسي درباره چگونگي مذاکره و مکانيسم هاي مختلف آن سخن بگويد. نه آنها که موافق مذاکره هستند مي گويند در چه صورت و با چه شرايط و مکانيسمي در اين سير مذاکرات توفيق حاصل مي کنند و نه آنها که مخالفند کيفيت مذاکره ناموفق را روشن مي کنند. درحالي که توفيق و عدم توفيق در چنين امري بستگي تام به مکانيسم و شرايط آن دارد.
در عالم ديپلماتيک گفت وگو از لوازم اوليه و حتمي کار است. آنهايي که در حال جنگ و تخاصم با يکديگر هستند نيز ناگزير بر سر مسائلي با يکديگر مستقيم يا غيرمستقيم گفت وگو مي کنند. حتي بيان اينکه ما حاضر به مذاکره نيستيم خود نوعي گفت وگو براي بيان قاطعيت و سرسختي بر مواضع است تا طرف مقابل در مواضع خود ترديد کرده و در برابر مقاومت رقيب زانو بزند.
در جنگ هاي قرون گذشته هم حتي رجزخواني نوعي گفت وگو در ميدان جنگ بود که تاثيرات خاص خود را داشت. به هرحال چه در شرايط جنگ، چه در شرايط صلح ما فرزندان آدم ناگزير از گفت وگو و سخن گفتن با يکديگريم و اين امري بديهي است، اما چگونگي و شرايط ورود به آن و ادامه آن است که برنده و بازنده را مشخص مي کند. به نظر مي آيد در اين زمينه ما نياز به تامل بيشتري داريم که به جاي بحث فلسفي و ارزشگذاري ايدئولوژيک روي يک امر بشري و تکنيکي به کيفيت و مکانيسم آن توجه بيشتري کنيم. در اين مورد مسائل فراموش شده يي داريم که بسيار هم حياتي و تعيين کننده است از جمله؛
1- مذاکره امروز خود يک مساله علمي و فني است. کساني در اين زمينه درس مي خوانند و تخصص مي گيرند. چنين نيست که هر کس خوب سخنراني کرد يا در گفت وگوهاي شخصي با روکم کني، يا جنجال يا طفره رفتن و شيوه هاي مشابه به ظاهر بر رقيب غلبه کرد، در مذاکره با يک دولت هم بتواند موفق باشد. ما نيز امروز نياز به آموختن داريم. همچنان که براي جنگ امروز در همه کشورها دانشگاه و موسسات تحقيقاتي و علمي وجود دارد و استراتژي هاي مختلف تحليل و آموزش داده مي شود، مذاکره با يک دولت از نظر اهميت و پيچيدگي کمتر از جنگ نيست. براي مذاکره هم بايد علم و دانش مربوطه اش را آموخت تا بتوان از آن بهره کافي برد.
2- ما خود در دوران گذشته مذاکراتي داشته ايم. علاوه بر تاريخ دورتر قبل از انقلاب، پس از انقلاب هم با کشورهاي مختلف و هم با خود امريکا چند دور گفت وگو و مذاکراتي انجام شده است که هرکدام نياز به جمع بندي و بررسي دارد. نقاط ضعف و قوت ما و رقيب از جنبه هاي مختلف، انتخاب شرايط زماني و مکاني آن و حتي تکنيک هاي اعمال شده بر سر ميز مذاکره و بسيار جنبه هاي ديگر نياز به نقد و بررسي دارد. مسلماً تجربه هاي بومي ما براي ما ارزش فراوان دارند. کساني که امروز مي خواهند با دولتي بيگانه وارد گفت وگو شوند بايد تجربيات پيشينيان را به کار گيرند کمااينکه رقيب ما چنين کاري را انجام مي دهد.
3- در جنگ ميان دو کشور، علاوه بر امکانات و نيروهاي نظامي، عوامل زيادي مثل وحدت ملي، افکار عمومي جهاني، پشتوانه اقتصادي، وضعيت رواني رزمندگان، موقعيت ستون پنجم و بسياري عوامل ديگر در سرنوشت جنگ موثرند. سرنوشت مذاکره ميان دو دولت نيز وابستگي زيادي به چنان عواملي دارد. لازمه توفيق در هر مذاکره بي ترديد انسجام و حفظ وحدت دروني است. آنچه يک جامعه يا جمع انساني را دچار شکست و تباهي مي کند نهايتاً تضادها و آسيب هاي دروني آن است. دشمن و موانع بيروني هم به اعتبار ضعف هاي دروني تاثيرگذارند. طبيعي است جمعي متشتت و نامنسجم هرچند صاحب حق نمي تواند از دشمن خود امتياز بگيرد.
در حقانيت حضرت علي در برابر معاويه کمتر کسي ترديد دارد اما وقتي جبهه علي دچار تشتت شد نه در جنگ توانست پيش رود نه در مذاکرات توفيقي حاصل کرد. از دل جنگ صفين، جنگ داخلي نهروان بيرون آمد و بر علي تحميل شد. در برابر امريکا امروز بدون داشتن وحدت ملي نمي توان به موفقيتي دست يافت. درحالي که اگر ملتي متحد باشند و بر خواسته هاي حق و قانوني پافشاري کنند بنا به تجربه تاريخي سرانجام بر مطالبات شان دست خواهند يافت. تجربه تاريخي چنين مي گويد.