سخنگويان رسمي و غيررسمي پارلمان
تهرانامروز نوشت: يك هفته سكوت، يك هفته استراحت؛ آرامش كوتاه مدت تمام شد. حالا بازديد از حوزههاي انتخابيه به پايان رسيده و مجلس از امروز دوباره فعال ميشود و سخنگويان به حرف ميآيند. از همين حالا ميتوان پيشبيني كرد برخي از مهمترين موضوعات روز كه از امروز دوباره مطرح ميشود، چيست. در صدر اين موضوعات طرح هدفمند كردن يارانهها قرار دارد و پرونده هستهاي و موضوع شكايت از موسوي در كنار بحثهايي كه در مورد طرح وحدت صورت ميگيرد، بحثهاي ديگري است كه بايد انتظار شنيدنش را داشت.
در مجلس هشتم چونان مجالس ديگر چهرههاي خاصي هستند كه معمولا به اظهار نظر روي ميآورند و با رسانهها به گفتوگو مينشينند. تفاوت مهم اين است كه چهرههاي رسانهاي مجلس هشتم به مراتب كمتر از مجالس قبلي هستند. در پايان هر جلسه علني وقتي كه زنگ خاتمه به صدا در ميآيد نمايندگان به راهروهاي مجلس ميآيند. در ميان 290 نماينده مجلس تعداد كمي هستند كه ارتباط خوبي با خبرنگاران داشته و اساسا تمايلي به مصاحبه نشان ميدهند. حتي تمام روسا و نواب رئيس كميسيونها تمايلي به اظهار نظر ندارند و از پرسشها فراري هستند. با اين حال نمايندگاني هم يافت ميشوند كه اساسا به هيچ خبرنگاري نه نميگويند و از غنيسازي اورانيوم تا دستگيري كروبي و طرح آبياري گياهان دريايي و موضوع پارازيتها حاضر به پاسخگويي هستند.
در ميان 290 نماينده مجلس تعداد كمي هستند كه ارتباط خوبي با خبرنگاران دارند،حتی برخی از پرسشها فراري هستند. با اين حال نمايندگاني هم يافت ميشوند كه اساسا به هيچ خبرنگاري نه نميگويند و از غنيسازي اورانيوم تا دستگيري كروبي و طرح آبياري گياهان دريايي و موضوع پارازيتها حاضر به پاسخگويي هستند.از سويي نمايندگاني هم يافت ميشوند كه در مورد موضوعات خاصي مورد توجه قرار ميگيرند و در بزنگاههاي مخصوص به خود نامي از آنها شنيده ميشود. بهعنوان نمونه حسين سبحانينيا و محمدرضا ميرتاجالديني از جمله نمايندگاني هستند كه در مورد هر موضوعي لب به سخن ميگشايند اما حميدرضا پشنگ و محمد حسيننژاد فلاح از اظهار نظركنندگان موضوعي هستند كه اولي در هنگام بروز اتفاقات تروريستي در سيستان و بلوچستان و دومي در تحولات مربوط به باشگاه پرسپوليس وارد گود ميشوند و موضعگيري ميكنند. علاوه بر اين نمايندگان، سخنگويان مجلس دامنه گستردهتري دارند و حيطه اظهار نظر آنها فراتر از سطح تخصصي است.
سخنگويان مجلس را ميتوان به دو گروه سخنگويان فصلي و سخنگويان دائمي تقسيم بندي كرد. سخنگويان كميسيونها و فراكسيونها از جمله سخنگويان دائمي بوده و سخنگويان كميتههاي ويژه و هياتهاي خاص، فصلي محسوب ميشوند كه در يك مقطع خاص بروز پيدا ميكنند و ممكن است چند ماه بعد اثري از آنها نباشد.
سخنگويي در آستانه وزارت
حميدرضا حاجيبابايي را ميتوان سخنگوي غيررسمي هيات رئيسه مجلس دانست. در مجلس هفتم محسن كوهكن اين مسئوليت را به طور رسمي عهده دار بود. با اين حال وي آنقدر در حمايت از دولت نهم افراط به خرج داد و در مورد منتقدان تعابير تند به كار برد كه علي لاريجاني و همراهانش، ديگر او را براي اين مسئوليت مناسب تشخيص ندادند. حاجي بابايي كه مسئوليت دريافت طرح و لوايح را در هيات رئيسه به عهده دارد به خاطر سوابق و تجربيات نمايندگي و نفوذ در هيات رئيسه و دوري از ابراز مواضع راديكال منبع مناسبي براي اطلاع از تحولات هيات رئيسه مجلس است. معلوم نيست در صورتي كه وي به عنوان وزير آموزش و پرورش انتخاب شود جاي خالي او را چه كسي پر ميكند؛ شايد جهانبخش محبي نيا جديترين گزينه باشد.
مردي با مواضع دوگانه
سخنگوي كميسيون سياست خارجي و امنيت ملي دو بعد دارد؛ يك بعدش زماني است كه با خبرنگاران در راهروهاي مجلس خصوصي و صميمانه حرف ميزند و بعد دومش وقتي است كه واكمنها روشن ميشود و همه از او انتظار موضعگيري رسمي دارند. جالب است كه گاهي اوقات نظرات وي هنگام خاموش و سپس روشن شدن ضبطها 180 درجه تفاوت دارد، چنانكه در موضعگيري دوستانه از اتفاقي ابراز انزجار كرده اما پاي مصاحبه كه به ميان ميآيد به ديپلماتيكترين شكل ممكن از موضعگيري اجتناب ميكند.
دو بعد متفاوت جلالي در مجلس هفتم بيشتر ديده ميشد. اين اواخر و بهخصوص در مجلس هشتم جلالي از اظهارنظرهاي صريح و دوستانه در جمع خبرنگاران خودداري ميكند. ظاهرا در يكي از موارد، وي چونان هميشه موضعي انتقادي و غير رسمي اتخاذ كرده اما از يكي از خبرنگاران اين موضعگيري او را به برخي نهادها اطلاع ميدهد و جلالي احضار ميشود. از آن هنگام تاكنون جلالي در سخن گفتن بيشتر احتياط ميكند و جلوي خبرنگاران تمام رسانهها حرفي نميزند كه باعث مشكل شود.
بدين ترتيب او در مقام سخنگوي كميسيون امنيت ملي در مورد تمام موضوعاتي كه مورد سوال قرار ميگيرد ميگويد در دست بررسي قرار دارد و هيچ گاه هم مشخص نميكند نتيجه اين همه بررسيها چه زماني مشخص ميشود.
جلالي يك محافظه كار تمام عيار است و اين قابليت را دارد كه به عنوان سخنگوي وزارت امور خارجه، اخبار را تكذيب و اتفاقات را محكوم كند و گاهي هم از برخي جنبشها حمايت كند. مصاحبههاي وي با خبرنگاران معمولا مدت زمان زيادي طول ميكشد اما از اين مصاحبهها كمتر تيتر جذابي به دست ميآيد.
پيشروتر از فراكسيون
سخنگوي فراكسيون اقليت كمي از سطح اين فراكسيون فراتر عمل ميكند. در حقيقت داريوش قنبري نماد اين فراكسيون نيست و هميشه پيشروتر از فراكسيون بوده و جلوتر از بقيه اعضا حركت ميكند. موضع وي بهعنوان موضع فراكسيون را نميتوان موضع بقيه اعضا دانست. چون اعضاي اين فراكسيون در تحولات سياسي بسيار ملايمتر و خنثيتر ظاهر ميشوند. داريوش قنبري هميشه چندگام از اعضاي فراكسيون جلوتر است و موضعگيري صريحتر و انتقادي تري انجام ميدهد. حال آنكه ديگر فراكسيون اقليت اساسا چندان سياسي نيستند و آنقدر درگير مسائل حوزه انتخابيه هستند كه چندان به موضعگيري در مورد مسائل سياسي نميپردازند. جالب است كه قنبري در مجلس هفتم به عنوان يك نماينده مستقل به مجلس راه يافت و در ابتدا به جاي آن كه عضو فراكسيون اصلاحطلبان شود، به عضويت فراكسيون وفاق و كارآمدي درآمد. وي در ادامه در ابراز موضعگيريهاي تحول خواهانه چنان از اعضاي فراكسيون خط امام(ره) پيش افتاد كه در مجلس هشتم با نظر مساعد محمدرضا تابش بهعنوان سخنگو برگزيده شد و يكتنه جور ساير اعضا را كشيد تا چراغ انتقاد در ميان اصلاحطلبان مجلس روشن بماند.
هميشه ناطق
كاظم دلخوش را ميتوان جانشين ايرج نديمي در مجلس دانست. نمايندهاي كه او هم از خطه سرسبز شمال بوده، تخصصش مسائل اقتصادي است و در مورد هر طرح و لايحهاي ابراز مخالفت و موافقت ميكند.
دلخوش در مجلس هفتم بهعنوان سخنگوي كميسيون اقتصادي مصاحبههاي بيشماري با رسانهها انجام ميداد و كمتر روزي را ميشد پيدا كرد كه او به عنوان تذكر دهنده يا در مقام موافق يا مخالف تقاضاي صحبت در صحن علني نكند. او حالا سخنگوي كمیسیون ویژه طرح تحول اقتصادی است و در روزهايي كه اين موضوع بحث روز است بيشتر از قبل جلوي دوربين قرار ميگيرد و از هدفمند كردن يارانهها و حاشيههاي آن سخن ميگويد.
مرد بودجههاي سالانه
محمد مهدي مفتح معمولا اواخر سال پايش به رسانهها باز ميشود و به شكل گستردهاي صدايش از راديو پخش شده، تصويرش از تلويزيون ديده شده و مصاحبههايش در مطبوعات بازتاب پيدا ميكند. وي هرساله بهعنوان سخنگوي كميسيون تلفيق براي بررسي لايحه بودجه انتخاب ميشود. موضعگيري سياسي خاصي از خود نشان نميدهد و هنگام ارائه گزارش كار با لحني خشك و جدي آنقدر از حذف فلان ماده و اضافه شدن تبصرههاي گوناگون و حذف و اضافه اعداد و ارقام گوناگون سخن ميگويد كه آخر كار مخاطب متوجه نميشود چه اتفاقي افتاده و لايحه چه وضعي پيدا كرده است.
گزارشهاي ارائه شده توسط مفتح معمولا جذابيت زيادي ندارد و لحن يكنواخت و نطق بيهيجان وي باعث ميشود مباحث خشك اقتصادي از زبان وي كسلكنندهتر هم به نظر برسد. با اين حال نميتوان از كنار تسلط مفتح به مسائل مرتبط با بودجه ساده عبور كرد.
عشق سخنگو
فراكسيون اصولگرايان مجلس سمتي بهعنوان سخنگويي ندارد. گرچه برخي شنيدهها حكايت از اين دارد كه در دور جديد فعاليت قرار است محمدرضا باهنر بهعنوان سخنگوي اين فراكسيون انتخاب شود اما تا امروز هر نمايندهاي بهعنوان عضو اين فراكسيون موضعگيري ميكند.
با اين حال، مروري بر شيوه اطلاعرساني و موضعگيري در اين فراكسيون نشان ميدهد گويي ولي اسماعيلي براي خودشان سخنگويي قائل است و در مقام سخنگوي فراكسيون اصولگرايان عمل ميكند. دليل هم مشخص است. تقريبا هربار كه فراكسيون اصولگريان جلسهاي دارد، جلسه هنوز به پايان نرسيده اخبار و مصوبات جلسه از طريق ولي اسماعيلي به اطلاع خبرنگاران ميرسد. در پايان هرجلسه فراكسيون با احمدينژاد اين اسماعيلي است كه بلافاصله با خبرنگاران گفت و گو كرده و جزئيات جلسه را بازگو ميكند.
در هنگام طرح شايعات در مورد راي اعتماد به وزيران پيشنهادي و نيز گمانه زني در مورد طرح و لوايح جنجالي اين اسماعيلي است كه از جانب نمايندگان عضو فراكسيون وارد عمل شده و نظر اصولگرايان را بيان ميكند. سرعت اسماعيلي در انتقال اخبار بسيار جالب توجه است. چه بسيار مواقعي كه كه رسانههاي خبري در انتظار دريافت خبري از يك جلسه داخلي هستند و در شرايطي كه همه تلفنهاي حاضران در جلسه خاموش است بهناگاه اسماعيلي مصوبات و تصميمگيريها را اعلام ميكند. اين اطلاعرساني سريع البته هميشه دقيق نيست. گاهي اوقات خبرهاي وي از جلسات تكذيب هم ميشود.
سخنگوي ناخواسته
نماينده قصر شيرين در مجلس، نايب رئيس كميسيون حقوقي و قضايي است، با اين حال اتفاقات پس از انتخابات و حضور او در كميته ويژه مجلس باعث شد تا فرهاد تجري به صورت غيررسمي عهده دار مقام سخنگويي كميته ويژه شود.
در هنگام بازديد اعضا از زندانها، ديدار با خانواده بازداشت شدگان و ملاقات با زندانيان، اين تجري بودكه ناخواسته در نقش يك سخنگو حاضر شده و شرحي از ملاقاتها ارائه ميداد.
روايت او از ديدارها و ملاقاتها آنقدر كلي و محافظهكارانه بود كه هيچ يك از اعضا مانعي در مصاحبههاي وي ايجاد نكردند و اين اجازه براي او صادر شد تا به كليترين شكل ممكن از فعاليت كميته ويژه گزارشي ارائه كرده و همه چيز را خوب و خوش توصيف كند.
فعاليت تجري پس از آن بيشتر شد كه كاظم جلالي از سخنگويي كميته ويژه استعفا داد و با وجود مخالفت با استعفا ديگر حاضر نشد گزارشي ارائه دهد. پس از آن تجري آنقدر پاسخگوي خبرنگاران شد تا بدون اينكه حكمي صادر شود در پس هر تحولي، همه بهعنوان سخنگويي غير رسمي از وي سراغ اخبار را بگيرند. شايد اگر اتفاقات پس از انتخابات نبود تجري اين همه رسانهاي نميشد و در مدت كوتاهي به چنين شهرتي دست پيدا نميكرد.
سخنگوي خاموش
سخنگوي فراكسيون زنان در مجلس برخلاف مسئوليتي كه دارد چندان اهل سخن گفتن نيست. لاله افتخاري در مجلس هشتم حتي آرامتر از مجلس هفتم شده و موضعگيري خاصي نشان نميدهد. با اين حال معلوم نيست در شرايطي كه چهرههاي رسانهاي چون فاطمه آليا، زهره الهيان، فاطمه آجرلو و حتي طيبه صفايي در اين فراكسيون حضور دارند چرا يك نماينده كمحرف چون افتخاري بهعنوان سخنگو انتخاب شده است. افتخاري در مدت اخير بيش از آنكه بهعنوان سخنگوي فراكسيون زنان صحبت كند، ترجيح داده بهعنوان رئيس فراكسيون قرآن و عترت موضعگيري كند.