مذاکره با آمریکا؟
فرارو- مرتضی اصلاحچی : پس از آنکه دانشجویان خط امام (ره) در 13 آبان 58 اقدام به تسخیر سفارت آمریکا کردند تمام روابط سیاسی این دو کشور قطع شده و هرگونه مذاکره ای با آمریکا از سوی مقامات ایرانی تبدیل به "تابو" گردید تا این دو کشور که تا پیش از انقلاب ایران روابط حسنه ای داشتند تبدیل به دشمنانی شوند که خصومت شان سی سال دوام بیاورد.
به گزارش فرارو ، پس از این اقدام و شروع جنگ تحمیلی هرگونه مذاکره ای با آمریکا در ایران اینقدر ناپسند شد که حتی ماجرای خرید سلاح از این کشور در جریان جنگ با عراق تبدیل به یکی از مناقشه برانگیز ترین مسائل سیاسی ایران شود که هنوز با گذشت بیش از 23 سال درباره آن بحث شود.
در ماجرای "مک فارلین" اگرچه ایران توانست سلاح هایی را بخرد که در جریان جنگ با عراق شدیدا به آنها نیاز داشت اما سیاستمداران ایرانی و انقلابیون جوان ترجیح می دادند با دستان خالی بجنگند اما هیچ مذاکره ای با آمریکا صورت نگیرد.
هنوز به طور دقیق معلوم نیست این مذاکرات با هماهنگی چه کسانی انجام پذیرفت اما عده ای مطرح می کنند که برخی از مقامات کشور به صورت سرخود و بدون هماهنگی با امام (ره) این مذاکرات را انجام داده و سلاح خریده اند و انگشت های اتهام همه به سوی هاشمی رفسنجانی است و حتی گفته می شود که میرحسین موسوی که در آن زمان نخست وزیر بود طی ارسال نامه ای به آیت الله خمینی از اینکه در جریان این مسئله قرار نگرفته گلایه کرده است.
به هر تقدیر پس از بیش از دو دهه از ماجرای مک فارلین هرگونه مذاکره مقامات ایرانی با آمریکایی همچنان ممنوع است اما دولت "نهم- دهم"ی که پس از روی کار آمدن به شدت شعار مبارزه با آمریکا می داد بیش از تمام دولت های پیشین برای مذاکره با آمریکا از خود تمایل نشان می دهد تا به بهانه های مختلف با آنها پای میز مذاکره بنشیند.
پس از اشغال عراق توسط نیروهای آمریکایی و تشدید بحران ناامنی در این کشور ایران و آمریکا به این نتیجه رسیدند که برای تامین امنیت در عراق چاره ای جز مذاکره مستقیم با یکدیگر ندارند و به همین خاطر در خرداد ماه 86 رایان کروکر و حسین کاظمی قمی سفرای ایران و آمریکا در عراق با یکدیگر مذاکره کردند تا پس از سال ها دو مقام از دو کشور دشمن پشت یک میز بنشینند.
اگرچه در این مذاکرات هر دو طرف اتهاماتی را به طرف مقابل نسبت دادند تا این مذاکرات تبدیل به محاکمه شود اما این گفتگو ها چند بار دیگر نیز اتفاق افتاد تا عراق وسیله ای شود برای برقراری کانال ارتباط میان ایران و آمریکا.
در جریان این مذاکرات گروه هایی در هر دو کشور شدیدا با این امر مخالفت کردند چراکه از نظر آنها در صورتی که این گفتگو های مستقیم منجر به نتیجه شود می تواند یخ روابط ایران و آمریکا را آب کرده و مذاکراتی در خصوص مسائل دیگر را نیز در پی داشته باشد.
به هر صورت اما جدال در خصوص پرونده هسته ای ایران اجازه نداد که گفتگوهای بغداد زمینه ای برای بهبود روابط شود اما همین موضوع پرونده هسته ای در نهایت سبب شد که دو کشور بار دیگر و اینبار پیرامون مسئله ای که مربوط به خودشان است به مذاکره بپردازند.
پس از آنکه مذاکرات ایران و غرب در خصوص پرونده هسته ای ایران پی در پی بدون نتیجه پایان می پذیرفت بسیاری سخن از ضرورت حضور آمریکا در این گفتگوها کردند و در نهایت در جریان مذاکراتی که در مهر ماه امسال در ژنو برگزار شد یکی دیپلمات ارشد آمریکایی نیز حضور پیدا کرد. این اما تمام ماجرا نبود چراکه رسانه ها خبر از گفتگوی خصوصی ویلیام برنز و سعید جلیلی در حاشیه این نشست دادند.
انتشار این خبر واکنش های بسیاری را در پی داشت و بسیاری با اشاره به تناقض های "گفتاری" و "کرداری" دولت محمود احمدی نژاد به شدت نسبت به این مسئله انتقاد کردند. این انتقادات اینقدر گسترش پیدا کرد تا حسین شریعتمداری در قامت یکی از سرسخت ترین مدافعان احمدی نژاد در روزنامه کیهان گفتگوی خصوصی جلیلی و برنز را یک دیدار "صحنه سازی شده" بنامد و این گفته احمدی نژاد را که «نماينده آمريکا خواسته که مذاکرهاى بشود، آقاى جليلى هم استقبال کرد؛ و اتفاقاً مذاکراتشان هم مذاکرات خوبى بوده است.» را یک سهواللسان بداند تا از حجم انتقادات کاسته شود.
مدیرمسئول روزنامه کیهان در حالی تلاش کرد گفتوگوی انجام شده را تقلیل داده و بیاهمیت جلوه دهد که کاظم جلالى، سخنگوى کميسيون امنيت ملى مجلس نیز تاکید کرد که مذاکرات جلیلی و ویلیام برنز «در چارچوب بسته پيشنهادى ايران و برخى مسائل هستهاى» بوده است. به بیان دیگر، جلالی نیز انجام "گفتوگو" را نفی نمیکند.
به هر صورت اما گفتگوی جلیلی و برنز، چه به قول شریعتمداری صحنه سازی بوده باشد و چه در قالب مذاکراتی جدی صورت گرفته شده باشد بار دیگر سبب شد که بحث " تابو" بودن مذاکره با آمریکا بر سر زبان ها بیفتد.
در این راستا نایب رییس مجلس در جلسه چند روز گذشته جامعه اسلامي مهندسين، به موضوع مذاکراه ایران و آمریکا، اشاره كرده و اظهار داشت: «در حال حاضر شورای امنیت و مقام معظم رهبری تاکید دارند که سیاستهای راهبردی ما بر عدم مذاکره با آمریکاست. از این رو ما فعلا مذاکره مستقیم با آمریکا نخواهیم داشت.»
محمدرضا باهنر از شروط ایران برای از سرگیری اين مذاکرات سخن گفت و افزود: «گاهی از سوی برخی از مسوولین اجرایی کشور و دولت شنیده میشود که الان زمان مذاکره رسمی با آمریکا فرا رسیده است. اما قاعدتا مصوبات شورای عالی امنیت ملی و تایید مقام معظم رهبری در این زمینه الزامی است. هیچ قوهای و هیچ شخصیت سیاسی و حقوقیاي در کشور حق تخطی از آنها را ندارد.»
وي با تاکید بر اینکه سیاست نظام جمهوری اسلامی ایران بر عدم مذاکره رسمی با آمریکاست، خاطرنشان کرد: «باید شرایط چنین مذاکرهای به وجود بیاید که از نظر ما هنوز به وجود نیامده است.»
از آنجا که باهنر در خلال صحبت های خود از مخالفت رهبری با مذاکره با آمریکا سخن رانده است به نظر می رسد اظهارات او به نوعی کلام آخر در این زمینه باشد چرا که مهر رهبری را بر خود داشت و به همین خاطر هم وزیر امور خارجه دولت در حاشیه دیدارش از نمایشگاه مطبوعات در پاسخ به سوالی که نظر او را در خصوص مذاکره با امریکا جویا می شد و موضع باهنر را يادآوری مي کرد اظهار داشت: «ما هم همان نظر آقای باهنر را قبول داریم.»
به نظر می رسد که مقام های ارشد ایرانی هنوز تمایلی برای برقراری ارتباط با آمریکا ندارند و تلاش های جسته گریخته دولت محمود احمدی نژاد در این زمینه نیز نتیجه ای در پی نداشته است.
موضع طرف ایرانی در اینباره کاملا روشن است آنها خواهان تغییرات جدی در سیاست آمریکا در قبال ایران هستند حال باید دید که باراک اوباما حاضر است به خاطر برقراری ارتباط با ایران منویات این کشور را برآورده کند یا با ادامه سیاست های پیشین آمریکا دری که سی سال پیش توسط انقلابیون ایرانی بسته شد، کماکان بسته می ماند.