صادرات آلمان در دوران بحران جهانی
آلمان به عنوان "قهرمان صادرات" اکنون در شرایط بحران اقتصادی جهانی، از نقطهی اوج پیشین خود تنزل کرده و به همین دلیل مایل به خروج هر چه سریعتر از این بحران است.
آلمان بیش از هر کشور اروپایی دیگری به صدور محصولات خود به بازارهای خارجی وابسته است. بیش از ۴۵ درصد تولید ناخالص داخلی این کشور از صادرات به دست میآید. از سال ۲۰۰۲ آلمان به تنهایی ۲۰۰۸ محصول خود را به خارج صادر کرده که درآمدی نزدیک به یک بیلیون یورو را نصیب این کشور کرد. یک چهارم شاغلان در آلمان در حوزه کار میکنند. ماشینآلات و محصولات شیمیایی مهمترین صنایع آلمان در بازار جهانی هستند. از هر سه یوروی به دست آمده از صدور این محصولات یک یورو به دست میآید.
این در حالی است که شرکتها و کارخانههای تولیدکنندهی این محصولات لزوما در نوع خود بزرگترینها نیستند. به عقیدهی پرفسور ورنر (Werner) از دانشگاه بیلفلد: «خیلی از شرکتهای متوسط ما که حداکثر ۵۰ کارمند دارند، بیشتر درآمد خود را از بازار خارجی به دست میآورند. نقطهی قوت ما هم در تولید ماشینآلات، محصولات شیمیایی و وسائل الکتریکی است که در دنیا بازار خاص خود را دارند».
صادرات بعد از جنگ جهانی دوم
آلمان بعد از جنگ جهانی دوم به یکی از بزرگترین کشورهای صادرکننده تبدیل شده است. این در حالی است که آیندهی دیگری نیز میتوانست در انتظار آلمان باشد. در سال ۱۹۴۴ به هنگام جنگ جهانی دوم، طرحی از سوی وزارت اقتصاد آمریکا با نام طرح مورگنتاو (Morgenthau-Plan) برای آینده آلمان برنامهریزی شد (این نام بر گرفته از نام وزیر اقتصاد آن زمان آمریکا هنری مورگنتاو است).
این برنامه در نظر داشت که تمرکز در آلمان آینده، تنها بر صنعت کشاورزی باشد و سایر صنایع آلمان از رده خارج شوند. اما این طرح از سوی وزارت خارجه و وزارت جنگ آمریکا لغو شد و به جای آن طرح مرشال جایگزین شد. طرح مارشال (بر گرفته از نام جورج مارشال، وزیر خارجه وقت آمریکا) طرحی بود که نه تنها آلمان، بلکه تمام اروپا را از نظر اقتصادی قوی میکرد.
به عقیدهی دکتر آبلشاوزر (Abelshauser): «این سناریویی غمناک برای آلمان میبود، اما خوشبختانه طرح مارشال برگزیده شد. این طرح باعث به وجود آمدن تجارت آزاد جهانی از اوایل دههی ۵۰ میلادی شد و به آلمان این امکان را داد که در بازار جهانی، محصولات شیمیایی و ماشینآلات را با کیفیتی در حد سایر رقبا تولید کند و به همین دلیل هم آلمان همواره خود را به عنوان کشوری صادرکننده میبیند».
صادرات زیاد و واردات کم
تصمیمات سیاسی نیز به نائل شدن آلمان به لقب "قهرمان صادرات" کمک کردند. برای مثال مارک آلمان بعد از جنگ جهانی به دلیل موافقتنامه برتون-وودز (Bretton-Woods) نرخ ثابتی برابر با دلار پیدا کرد. این امر باعث شد که مارک آلمان ارزان بماند و محصولات آلمانی طرفداران زیادی در بازار جهانی پیدا کنند. اما در عین حال، با تغییرات نرخ ارز، کالاهای پرطرفدار نیز در بازار جهانی گرانتر میشدند.
از سوی دیگر، در دههی ۵۰، صنایع شیمیایی، فولاد و ذغال سنگ از طرف دولت سوبسید دریافت میکردند. این امر به شکوفایی صنعت صادرات آلمان کمک کرد و آن را چهار برابر افزایش داد. از این دوران به بعد، آلمان با دارا بودن تراز مثبت بازرگانی خارجی دارای ذخایر ارزی زیادی شد که تا امروز ادامه دارد.
دکتر آبلشاوزر در این مورد میگوید: «مشکل امروز در این نیست که ما کشوری صادرکننده هستیم، بلکه مشکل اینجاست که ما بیشتر از حد نیاز صادر میکنیم و با دارا بودن تراز مثبت بازرگانی خارجی، بازار تجارت جهانی را تحت تاثیر نامطلوب قرار میدهیم و به همین دلیل باید سعی کنیم که تراز مثبت را کمتر کنیم. این به آن معنی است که ما باید واردات را بیشتر کنیم تا بیلان خرج و بیلان تولیدمان را به تعادل برسانیم».
در هر حال بحران اقتصادی تاثیرات منفی زیادی بر صادرات آلمان داشته است. اما این بحران که برای آلمان در ماههای گذشته مشکلاتی بوجود آورده، شاید آینده را به نفع این کشور تغییر بدهد. زیرا با بهبود وضع اقتصادی این ماشین آلات جدید هستند که خریداران زیادی خواهند داشت و آلمان نیز دوباره از این صنعت سود خواهد برد.